|
ÖZET: Bu karar, Yükseköğretim Kurulu’nun denklik başvuruları için belirlediği ücretlerin hukuka uygunluğunu incelemektedir. Başvuran, Yükseköğretim Genel Kurulu’nun 12/05/2016 tarihli toplantısında alınan 150 TL ve 50 TL’lik ücretlerin yasal dayanağının olmadığını iddia ederek iptalini talep etmiştir. Yükseköğretim Kurulu, Anayasa ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu çerçevesinde, yükseköğretim hizmetlerinin yürütülmesi için özel bütçeli bir kurum olarak faaliyet gösterdiğini belirtmiştir.
Kararda, kamu hizmetlerinin finansmanında, hizmetten yararlananların maliyetlere katılımının doğal olduğu vurgulanmış, alınan ücretlerin, hizmetin niteliği ve maliyetleri göz önünde bulundurularak belirlendiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, Yükseköğretim Kurulu’nun belirlediği ücretlerin hukuka ve hakkaniyete aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, başvurunun reddine karar verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 3789-3789 86171061- 101.07.05-E.
BAŞVURU NO : 2016/3158 2016/ 3158
KARAR TARİHİ : 25/04/2017 |tarih|
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı (YÖK)
BAŞVURUNUN KONUSU : Yükseköğretim Genel Kurulunun 12/ 05/ 2016 tarihli toplantısında alınan tanıma ve denklik başvuruları ile yeniden inceleme talepleri için 150 TL, denklik ve tanımaya ilişkin diğer işlem ve dilekçeler için 50 TL alınmasına ilişkin kararın iptal edilmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 26/07/2016 26.7.2016
I. USUL
A. Başvuru Süreci 1. Başvuru, Kurumumuza Samsun Valiliği aracılığıyla posta yolu ile gönderilen ve 01/ 08/ 2016 tarih ve sayı ile kayıt altına alınan, gerçek kişiler için başvuru formu vasıtasıyla yapılmıştır . Şikayet başvurusunun karara bağlanması için 28/ 3/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin 41 inci maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendi ve İmza Yetkileri Yönergesinin 7 inci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi uyarınca, şikayetin incelenmesine ve araştırmasına geçilmiştir .
B. Ön İnceleme Süreci
1 / 92.Yapılan ön inceleme neticesinde, başvuru konusunun Kurumumuzun görev alanına girdiği,
başvuranın meşru, kişisel ve güncel bir menfaatinin olduğu, idari başvuru yollarının tüketildiği, başvurunun süresinde yapıldığı ve diğer ön inceleme konularında da bir eksiklik bulunmadığı, bu nedenle başvurunun incelenmesine ve araştırılmasına engel bir durumun olmadığı tespit edilmiştir .
II. OLAY VE OLGULAR
A. Başvuranın Konu Hakkındaki Açıklamaları ve İddiaları 3. Başvuran, 1994 yılında Azerbaycan Teknik Üniversitesini bitirdiğini, Yükseköğretim Yürütme
Kurulunun 19/ 01/ 2011 tarihli kararına göre Elektronik ve Haberleşme Mühendisliği alanında denklik belgesinin verilebilmesi için STS 1 ve STS 2 sınavlarında başarılı olmasının gerektiğini, STS 1 sınavından başarılı olduğunu ancak 2011 yılından bu yana STS 2 sınavına girdiğinden dolayı
Yükseköğretim Kuruluna çeşitli zamanlarda denklik konusuyla ilgili dilekçeler verdiğini, Yükseköğretim Genel Kurulunun 12/ 05/ 2016 tarihli toplantısında “… Kurulumuzun denklik işlemlerinin tesisi sırasında yapmış olduğu yoğun yazışma, iletişim ve komisyon masrafları göz önüne alındığında, Kurulumuz Başkanlığına yapılacak tanıma ve denklik başvuruları ile yeniden inceleme talepleri için 150 TL, denklik ve tanımaya ilişkin diğer işlem ve dilekçeleri için 50 TL alınmasına karar verildiğinin” belirtildiğini, söz konusu uygulamanın yasal dayanağı bulunmadığından hukuka aykırı olduğunu ve belirlenen bedellerin çok yüksek olduğunu, 26/ 05/ 2016 tarihinde Yükseköğretim Kuruluna başvurduğunu ancak başvuruya cevap gelmediğinden talebin zımnen reddedildiğini ifade etmekte olup; Yükseköğretim Genel Kurulunun 12/ 05/ 2016 tarihli toplantısında alınan tanıma ve denklik başvuruları ile yeniden inceleme talepleri için 150 TL, denklik ve tanımaya ilişkin diğer işlem ve dilekçeler için 50 TL alınmasına ilişkin kararın iptal edilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir .
B. İdarenin Başvuru Konusuna İlişkin Açıklamaları 4. Başvuruya konu iddialar hakkında Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından 06/ 09/ 2016 tarih ve sayılı yazı ile bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur . Ancak ilgili yazıya cevap verilmemesi üzerine 24/ 10/ 2016 tarih ve sayılı yazı ile tekrar bilgi ve belge istenmiştir . Bilgi-belge talebimize istinaden Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Denklik Biriminin 16/ 11/ 2016 tarihli ve
tarihli sayılı cevabi yazıları ve eklerinde özetle :
4.1. Denklik başvuruları ile ilgili işlemlerin “ Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve
Denklik Yönetmeliği” çerçevesinde değerlendirildiği; 4.2. Yukarıda anılan Yönetmelik hükümlerine göre yürütülen denklik ve tanıma başvurularının kabulü, başvuruların incelenmesi, inceleme sürecinde yapılan işlemler, tanıma veya denklik belgelerinin başvuru sahiplerine teslimi, sınav tebligatlarının yapılması, bilgi talebi ve alınan kararlara itiraz amacıyla gelen dilekçelere cevap verilmesi işlemleri için ilgililerden ücret talep edildiği; 4.3. Yükseköğretim Genel Kurulunun 12/ 05/ 2016 tarihli oturumunda no.lu kararı ile
Kurul Başkanlığına yapılacak tanıma ve denklik başvuruları ile yeniden inceleme talepleri için 30
Mayıs 2016 tarihi itibariyle 150 TL, denklik ve tanımaya ilişkin diğer işlem dilekçeleri için 50 TL alınmasına ve bunun için Yükseköğretim Kurulu adına özel hesap açılmasına karar verildiği;
.
2 / 94.4. Genel Kurul kararının, 11/ 05/ 2016 tarihli ve sayılı Maliye Bakanlığı
Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün yazısında geçen görüş doğrultusunda alındığı; 4.5. Söz konusu diploma denklik işlemleri için ücret belirlenirken, diğer kurumlarla iletişim masrafları, Kurulun uhdesinde tesis edilen ilgili komisyonlara katılım sağlayan üyelerin (bağımsız ve tarafsız akademik personel) seyahat ve ikramlar için yapılan masraflar, yoğun başvuru nedeniyle ortaya çıkan fazla çalışma nedeniyle kurum genel giderlerinde meydana gelen artışlar gibi kriterler dikkate alınarak ortaya çıkan maliyete göre ücretin belirlendiği, açıklamalarına yer verilmiştir .
5. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının cevabi yazısı ekinde yer alan 11/ 05/ 2016 tarihli ve sayılı Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün yazısında; “… özel bütçe olarak düzenlenen Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının gelirlerinin kapsamı, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 55 inci maddesiyle belirlenmiştir . Buna göre, yükseköğretim üst kuruluşları, yükseköğretim kurumları ve bunlara bağlı birimlerin gelirleri; her yıl bütçeyle konulacak ödenekler, kurumlarca yapılacak yardımlar, alınacak harç ve ücretler, yayın ve satış gelirleri, taşınır ve taşınmaz malların gelirleri, döner sermaye işletmelerinden elde edilecek karlar, bağışlar, vasiyetler ve diğer gelirlerden oluşur .
İncelenmesinden de anlaşılacağı üzere, özel bütçeli bir idarenin giderlerini karşılamak üzere tahsis edilecek gelirlerin, bu idarelerin hizmetleriyle ilişkili olması gerekmektedir . Bu çerçevede; yükseköğretim kurumlarının hizmetlerinin niteliği dikkate alındığında, bu idarelerin öz gelirlerinin esas itibarıyla öğrenci harçları ile hizmetler karşılığında alınan ücretlerden oluşacağı açıktır .
Bu itibarla, Başkanlığınıza yapılan denklik ve tanıma işlemlerine ilişkin hizmetlerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi ve yararlanıcıların masraflara katılımının sağlanması amacıyla denklik ve tanıma başvurusu yapanlardan makul bir ücretin alınması uygun görülmekle birlikte, söz konusu gelirlerin doğrudan Başkanlığınız muhasebe birimi hesaplarına alınması ve Başkanlığınız bütçesine öz gelir olarak kaydedilmesi gerekmektedir .” belirtilmiştir .
C. Olaylar
6. Başvuru formu ve ekleri ile idareler tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin incelenmesi
neticesinde olaylar özetle şöyledir :
6.1 Başvuran, 1994 yılında Azerbaycan Teknik Üniversitesini bitirmiştir . Yükseköğretim Yürütme
Kurulunun 19701/ 2011 tarihli kararına göre denklik belgesi alabilmesi için STS 1 ve STS 2 sınavlarından başarılı olması gerektiğinden ilgili sınavlara girerek STS 1 den başarılı olmuş, ancak
2011 den bu yana STS 2 ye girmeye devam etmiştir . Dolayısıyla çeşitli zamanlarda Yükseköğretim
Kuruluna denklik belgesi talepli dilekçeler vermiştir .
6.2 Başvuran, Yükseköğretim Genel Kurulunun 12/ 05/ 2016 tarihli toplantısında denklik başvuruları
için 150 TL, diğer işlemler için 50 TL alınması hususunda karar aldığını ifade etmiş ve alınan bu kararın yasal dayanağının bulunmadığından geri alınması gerektiği konusunda 26/ 05/ 2016 tarihinde
Yükseköğretim Kuruluna başvuru yapmış, ancak başvurusuna cevap alamamıştır .
6.3 Başvuran bunun üzerine 26/ 07/ 2016 tarihinde Kurumumuza başvurmuştur .
3 / 9D. İnceleme ve Araştırma Bulguları
7. Başvurunun çözümüne dayanak teşkil etmek üzere Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından bilgi ve belge ve görüş talep edilmiş olup, ilgili idare tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerine
“İdarenin Başvuru Konusuna İlişkin Açıklamaları” bölümünde yer verilmiştir .
E. Başvuru Konusu Uyuşmazlığın Çözümü İçin Yürütülen Uzlaşma Çalışmaları 8. Başvuranın Kurumumuza yaptığı şikâyet başvurusunda iddia ettiği mağduriyetinin giderilmesi için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Denklik Birimi ile görüşülmüş olsa da başvuru konusu uyuşmazlığın çözümünde İdare ile uzlaşma yoluna gidilememiştir .
III. HUKUKİ DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. İlgili Mevzuat 9. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında ; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” hükmü yer almaktadır .
10. Birleşmiş Milletler “İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması İçin Kurulan Ulusal
Kuruluşların Statüsüne İlişkin İlkeler/Paris Prensipleri’nde; “…Ulusal kuruluşlar, yürürlükteki yasaları, mevzuatı ve yasa tasarıları ile yasa önerilerini incelerler ve metinlerin, insan haklarının temel ilkeleriyle uyumlu hale getirilmeleri için uygun gördükleri tavsiyeleri yaparlar; gerek gördükleri takdirde, yeni yasaların kabul edilmesini, yürürlükteki yasaların uyumlu hale getirilmesini ve idari önlemlerin alınmasını veya değiştirilmesini tavsiye ederler…, …Ulusal düzeyde yürürlükte olan yasaların, mevzuatın ve uygulamaların, insan haklarına ilişkin uluslararası belgeler ve mekanizmalarla uyumlu hale getirilmesini ve hayata geçirilmesini teşvik ederler ve sağlarlar…” hükmü yer almaktadır .
11. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .” hükmü yer almaktadır .
12. 04/ 11/ 1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Yükseköğretim Kurulunun
Görevleri” başlıklı 7 nci maddesinin (p) bendinde; “Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek ” hükmü yer almaktadır .
12.1. 04/ 11/ 1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “Gelir Kaynakları” başlıklı
55 inci maddesinde; “Yükseköğretim üst kuruluşları, yükseköğretim kurumları ve bunlara bağlı
birimlerin gelir kaynakları; a. Her yıl bütçeye konulacak ödenekler, b. Kurumlarca yapılacak yardımlar, c . Alınacak harç ve ücretler , d. Yayın ve satış gelirleri, e . Taşınır ve taşınmaz malların gelirleri, f . Döner sermaye işletmelerinden elde edilecek karlar, g. Bağışlar, vasiyetler ve diğer gelirlerdir .”, hükmü yer almaktadır .
4 / 913. 10/ 12/ 2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Bütçe
Türleri ve Kapsamı” başlıklı 12 nci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Özel bütçe, bir bakanlığa bağlı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelir tahsis edilen, bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen, kuruluş ve çalışma esasları özel kanunla düzenlenen ve bu Kanuna ekli (II) sayılı cetvelde yer alan her bir kamu idaresinin bütçesidir .” düzenlemesi mevcuttur .
14. 27/ 04/ 2004 tarihli ve 4299 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun Uygulanmasına İlişkin
Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin “Başvuru Ücretleri” başlıklı 22 nci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Kamu kurum ve kuruluşlarının, erişimine olanak sağladıkları bilgi veya belgeler için başvuru sahiplerinden talep edecekleri ücretler, ilgili kurum ve kuruluş bütçesine gelir olarak kaydedilmek üzere ilgili saymanlıklara veya bu saymanlıklar adına bankalar ve diğer finans kurumları veya PTT şubelerinde açılan hesaplara yatırılır .”, hükmü yer almaktadır .
B. Başvuru Konusuna İlişkin Uygulamalar 15. Anayasa Mahkemesi, 19/ 04/ 1988 tarih ve E.1987/ 16 – K .1988/ 8 sayılı kararında özetle; (Resmi Gazete, yayın tarih ve sayısı : 23/ 08/ 1988 – 19908) “… Anayasa, sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler konusunda devleti öncelikle görevlendirmiştir . Ancak, devlet bu görevlerini yine
Anayasa’nın 65. maddesinin çizdiği sınır içinde, ‘ …malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir .’ . Klasik idare hukukunun bedelsiz-meccani olmasını ilk koşul saydığı kamu hizmeti kavramı, giderek değişiklik görmüş, günümüzde karşılık olarak yararlananlardan ödeme güçleri oranında bir ücret alınması uygulaması yaygınlaşmıştır . Böylece, yararlananlarla yararlanmayanlar arasındaki eşitsizlik de giderilmiştir . Bu ücreti ödeyemeyecek durumda olanlar için değişik uygulama yapılması gereği ayrıdır… Sağlık hizmetlerinin devletçe saptanan bir bedeli olması, bu hizmetlerin Anayasa’nın öngördüğü düzeyde yerine getirilmesini sağlamak içindir .
Anayasa’nın 65. maddesinin gerçekleştirme koşulu olarak getirdiği ‘malî kaynakların yeterliliği ölçüsü’ devleti kimi düzenlemeler getirmek zorunda bırakmaktadır . Koruyucu ve iyileştirici tüm sağlık hizmetlerinin maliyeti, ekonomik koşullar yüzünden giderek yükselmektedir . Devletin malî kaynaklarının yeterliliği, ekonomik akçalı gücü, sağlık hizmetlerinin parasız sunulmasına elvermediği gibi, Anayasa böyle bir zorunluluk da öngörmemiştir .” hükmüne varmıştır .
C. Kamu Denetçisi Arif DÜLGER’in Kamu Başdenetçisi’ne Önerisi
16. Kamu Denetçisi tarafından, idarenin tanıma ve denklik başvuruları ile yeniden inceleme talepleri için 150 TL, denklik ve tanımaya ilişkin diğer işlem ve dilekçeler için 50 TL alınmasına ilişkin kararının hukuka ve hakkaniyete uydun olduğu değerlendirilerek, şikâyetin reddi yönündeki öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
D. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. Başvuran 3 numaralı paragrafta yer verilen başvurusunda özetle; Yükseköğretim Kurulunun 12/ 05/ 2016 tarihli toplantısında denklik başvuruları için 150 TL, diğer işlemler için 50 TL alma hususunda karar aldığını, bu kararın yasal dayanağının bulunmadığından bahisle, kararın iptal edilmesi yönünde tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir .
18. Yükseköğretim Kurulu; Anayasanın 131 inci maddesi ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununda
.
5 / 9belirtildiği üzere; Yükseköğretim kurumlarının öğretimini planlamak, yönetmek, denetlemek,
yükseköğretim kurumlarındaki eğitim-öğretim ve bilimsel araştırma faaliyetlerini yönlendirmek, bu kurumların kanunda belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda kurulmasını, geliştirilmesini ve üniversitelere tahsis edilen kaynakların etkili bir biçimde kullanılmasını sağlamak ve öğretim elemanlarının yetiştirilmesi için planlama yapmak maksadı ile kurulmuş özel bütçeli anayasal bir kurumdur .
19. 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununda özel bütçe, bir bakanlığa bağlı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelir tahsis edilen, bu gelirlerde harcama yapma yetkisi verilen, kuruluş ve çalışma esasları özel kanunla düzenlen ve Kanuna ekli (II) sayılı cetvelde yer alan her bir kamu idaresinin bütçesi olarak tanımlanmaktadır .
20. Kanunun bu kapsamda değerlendirilmesinde, kamu hizmetlerinin görülmesi, beraberinde maliyeti getirmekte olup, günümüzde de gerek kamu hizmetlerinin gerekse bu hizmetlerden yararlananların sayısındaki büyük artış ister istemez ilgililerin bu hizmetlere belirli oranlarda katılmalarını zorunlu kılmaktadır . (Çınar Can EVREN, Bir Danıştay Kararı Üzerine Kamu
Hizmetinde Bedel Sorunu, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi C.XI, Sa .1- 2, Y.2007, s.679.)
21. Vatandaşlar kamu hizmetlerinin finansmanına vergiler, genel sağlık sigorta primi ödemeleri gibi unsurlarla bir şekilde katılırlar . Bir kısım kamu hizmetleri ise, bu hizmetlerden yararlananlardan doğrudan alınan karşılıklarla finanse edilir . Kamu hizmetlerinden alınan bedellerin niteliğine ilişkin yaygın bakış açısı bu bedellerin benzeri mali yükümlülük olduğu yönündedir . Anayasa mahkemesi bir kararında benzeri mali yükümlülüğü, kişilerden, yapılan kamu hizmetleri karşılığında ya da bir hizmet karşılığı olmaksızın kamu gücüne dayanılarak alınan paralar olarak tanımlamaktadır . Kararın devamında, benzeri mali yükümlülüğün kimi zaman vergi, resim ve harcın özelliklerini ayrı ayrı yansıtırken kimi zaman da bunların unsurlarından bazılarını taşıyabildiğini, benzeri mali yükümlülüğün, genel bütçe içinde yer almama niteliğinin olduğunu, bu yüküm nedeniyle elde edilen gelirlerin kamu hizmeti gören özel bir takım kuruluşların ihtiyaçları için genel bütçe dışındaki kaynaklardan elde edildiğini, bir bedele kanunda ücret ödenmesinin bedelin benzeri mali yük niteliğini değiştirmediğini, belirtilmiştir . Bu minvalde söz konusu karardan kamu hizmetlerinden alınan bedellerin benzeri mali yükümlülük olarak anlaşılmasının Anayasa’nın bir gereği olduğu sonucuna ulaşmak mümkündür .
22. Ayrıca, kamu hizmetinin giderlerine yurttaşın bir ölçüde katılımının istenmesi, bu hizmetin satışı gibi değerlendirilmemelidir . İdarenin, kanunun öngördüğü temel esasların gerçekleştirilmesi, hizmetlerin karşılığında bir ücret alınmasını doğal kılmakta, bu durumun sosyal hukuk devleti niteliğine ters düşen bir yanı görülmemektedir . Anayasa, sosyal ve ekonomik haklar ve ödevler konusunda devleti öncelikle görevlendirmiştir . Ancak, devlet bu görevlerini yine Anayasa’nın 65.
maddesinin çizdiği sınır içinde, malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir . Klasik idare hukukunun bedelsiz-meccanî olmasını ilk koşul saydığı kamu hizmeti kavramı, giderek değişiklik görmüş, günümüzde karşılık olarak yararlananlardan ödeme güçleri oranında bir ücret alınması uygulaması yaygınlaşmıştır . Böylece, yararlananlarla yararlanmayanlar arasındaki eşitsizlik de
giderilmeye çalışılmıştır . ( 19.4.1988 tarih ve E .987/ 16- K.988/ 8 sayılı karar RG. 23.8.1988, sayı :
19908 s.39)
23. Türk hukukunda “bedelsizlik ilkesi” yoktur . Fakat bu, idarenin bedeli belirlemede takdir yetkisinin sınırsız olduğunu göstermez . İdare, öncelikle kanuni düzenlemelere uymalıdır . Mecburi
.
6 / 9idari kamu hizmetlerinden (eğitim gibi) bireysel yararlanma söz konusu olduğunda, hizmetten
normal bir şekilde yapılan yararlanma değil, ama “aşırı ve özel bir yararlanma” söz konusu olduğunda ve kamu yararına değil, kullanıcı kişinin özel çıkarına yönelik olarak ek masraflar yapılmış ise idare bunlar için ücret talep edebilir . (Kemal GÖZLER, İdare Hukuku, Ekin Yayıncılık, Bursa, 2009,s. 344.) Bununla birlikte hizmetten yararlananlardan alınacak bedelin miktarı ve alınma biçimi tartışılmaktadır . Özellikle zorunlu idari kamu hizmetlerinde hizmetin niteliği gereği maliyet analizi yapılmasının zorluğu da göz önüne alındığında, bu durumu genel, kapsamlı, değişmez bir kalıba sokmak imkansızdır . Kamu hizmeti karşılığında bedel talep eden idarenin özellikle, talep edilen bedelin hizmetin maliyetini aşmamasına özen göstermesi gerekmektedir . Buna ek olarak, doğrudan doğruya kullanıcısına değil tüm topluma yarar sağladığı kabul edilen hizmetin bedelsiz sunulması, toplumsal yarardan ziyade bireysel yarara yönelik zorunlu idari kamu hizmetlerinin ise bedelli olarak sunulabileceğinin mümkün olabileceği değerlendirilmektedir . (Dr . Onur
KARAHANOĞULLARI, Kamu Hizmeti “Kavram ve Hukuksal Rejim” Birinci Bası, Şubat 2002, Turhan Kitabevi) Somut olayda sunulan kamu hizmetinin bireysel yarara yönelik olduğu, hizmetin niteliği gereği maliyet analizinin yapılamayacağı düşünülmekle birlikte, idarenin yaptığı hizmet karşılığı tahsil ettiği bedeli belirlerken, sunulan hizmetin tahmini maliyetini aşmamasına özen göstermesi ve hizmeti kullananlar açısından şikayete mahal vermeyecek makul bir seviyede belirlemesi önem arz etmektedir .
24. Kurumların kanunla kendilerine verilen zorunlu bir kamu hizmetinin yürütülmesinde, yasal bir düzenleme olmadıkça bu hizmetle ilgili şahıslardan bir bedel istenmesi kamu hizmeti kavramına uygun bulunmamaktadır . Ancak somut olayda, Yükseköğretim Kurulu 5018 sayılı kanuna ekli (II)
sayılı cetvelde yer alan özel bütçeli bir kamu kurumudur . Özel bütçeli bir idarenin giderlerini karşılamak üzere tahsis edilecek gelirlerin, yapılan hizmet ile ilişkili olması gerekmektedir . 12 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek, Kurumun görevleri arasında sayılmıştır .
Ayrıca 2547 sayılı kanunun 55 inci maddesinde, “Alınacak harç ve ücretler” in Kurumun gelirleri arasında olduğu belirtilmiştir . Bu çerçevede ve yukarda yapılan açıklamalar doğrultusunda, adı ister harç olsun ister ücret, idarenin hizmetlerinin niteliği ile bu hizmeti yerine getirirken karşılaştığı yoğun başvurular, diğer kurumlarla iletişim masrafları, Kurulun uhdesinde tesis edilen ilgili komisyonlara katılım sağlayan üyelerin ( bağımsız ve tarafsız akademik personel) seyahat ve ikramlar için yapılan masraflar, yoğun başvuru nedeniyle ortaya çıkan fazla çalışma nedeniyle kurum genel giderlerinde meydana gelen artışlar gibi kriterler dikkate alınarak ortaya çıkan maliyete göre ücretin belirlendiği, dikkate alındığında, idarenin bu şekilde benzeri bir mali yükümlülüğü hizmetten yararlananlardan karşılamasının doğal ve makul olduğu açıktır .
25. Ayrıca Maliye Bakanlığı, konuyla ilgili olarak, idarenin yapılan denklik ve tanıma işlemlerine ilişkin hizmetlerin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi ve yararlanıcıların masraflara katılımının sağlanması amacıyla denklik ve tanıma başvurusu yapanlardan makul bir ücretin alınmasının uygun olduğu yönünde görüş ile yukardan bu yana yapılan açıklamalar YÖK Yönetim Kurulu’nun kanunda yazılı olan görevi yerine getirirken ortaya çıkacak giderlerin finansmanı için makul olarak değerlendirilen bir ücret belirlemesinde hukuka aykırılık görülmemiştir .
26. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde , idarenin denklik belgesi ve diğer başvurular için alınan/alınacak mali yükümlülük bedelinde, hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum tespit edilemediğinden
.
7 / 9başvurunun reddine karar vermek gerekmektedir .
E. İnsan Hakları Yönünden Değerlendirme 27. 2709 sayılı T .C. Anayasasının “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinde ifadesini bulan kanun önünde eşitlik ilkesinin, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 13 üncü maddesindeki etkili başvuru hakkının ve 17 inci maddesindeki hakları kötüye kullanma yasağının ihlal edildiğine dair herhangi bir bulgu ve bilgiye rastlanmadığı gibi başvuruya konu olayda, uluslararası sözleşmelerde yazılı ve güvence altına alınmış olan diğer haklara da aykırı bir durum tespit edilememiştir .
F . İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 28. Günümüzde demokratik, modern ve katılımcı yönetim anlayışında idarelerden sadece hukuka uygun olarak hareket etmeleri değil aynı zamanda iyi yönetim ilkelerine de uygun işlem tesis etmeleri beklenmektedir .
28.1. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar .” hükmü yer almaktadır . Söz konusu Yönetmelik hükmünde yer alan ilkelerin kaynağını teşkil eden Avrupa Birliği Temel Haklar Şartının 41 inci maddesinde de iyi yönetim hakkından bahsedilmekte olup, benzer ilkelere Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen
“Avrupa Doğru İdari Davranış Yasası”nda da yer verilmiştir .
28.2. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; idarenin Kurumumuzun istediği bilgi-belge yazılarına verdiği cevaplarda ve başvuran ile gerçekleştirdiği yazışmalarda, “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi”, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranmadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir .
IV. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
A. Dava Açma Süresinin Yeniden Başlaması 29. 14/ 06/ 2012 tarih ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 inci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna, dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiş; Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 38 inci maddesinin
.
8 / 9dördüncü fıkrasında da Kurumun inceleme ve araştırmasını, şikâyet başvuru tarihinden itibaren, altı
ay içinde sonuçlandıramaması halinde durumun gerekçesiyle birlikte şikâyetçiye tebliğ edileceği ve durmuş olan dava açma süresinin tebliğden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir . Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi ve dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu şikayetçiye 17/ 01/ 2017 tarihli ve sayılı yazı ile bildirilmiştir .
B. Yargı Yolu 30. 2709 Sayılı 1982 Anayasası’nın Temel Hak ve Hürriyetlerin Korunması Başlıklı 40 ıncı maddesinin ikinci fıkrasında, “Devlet, işlemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır .” hükmü yer almakta olup, 6328 sayılı Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, ilgili idarenin işlemine karşı 60 günlük dava açma süresinden varsa arta kalan süre içinde Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır .
V. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI’NA TEBLİĞİNE, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.