|
ÖZET: Marmara Üniversitesi doktora öğrencisi olan başvuran, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nde (AİHM) çalışması nedeniyle kayıt dondurma talebinde bulunmuş, ancak bu talep üniversite tarafından reddedilmiştir. Başvuran, kayıt dondurma süresinin aşılmadığını ve talebinin kabul edilmesi gerektiğini savunmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin yeniden değerlendirilmesi gerektiğine dair bir tavsiye kararı önerisinde bulunmuştur.
İlgili mevzuat, yükseköğretim kurumlarına, afet ve salgın durumlarında tez aşamasındaki öğrenciler için ek süre verme yetkisi tanımaktadır. Başvuranın durumu, bu çerçevede değerlendirildiğinde, üniversitenin ret kararının hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulu’nun kararının iptali ve başvuranın kayıt dondurma talebinin yeniden ele alınması gerektiği belirtilmiştir. Bu durum, kamu hizmetinin etkinliği ile bireysel haklar arasında bir denge kurulması gerekliliğini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3954-S.22.5985
BAŞVURU NO : 2021/19070
KARAR TARİHİ : 22/03/2022
TAVSİYE KARARI
Adres
BAŞVURUYA KONU İDARE : MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Başvuranın, kayıt dondurma talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 07/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Kurumumuza 07.11.2021 tarihinde yapılan başvuruda , özetle; hâlihazırda Fransa’nın
Strasbourg kentinde bulunan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde (AİHM) 2 yıllık süreyle hukukçu olarak çalışmakta olduğunu, aynı zamanda Marmara Üniversitesinde Kamu Hukuku programında doktora öğrencisi olarak tez döneminde olduğunu, iki yıl Fransa’da AİHM’de çalışacak olması nedeniyle kayıt dondurma talebinde bulunduğunu, ancak talebinin reddedildiğini, idarenin ret kararında ileri sürdüğü pandemi nedeniyle ek süre kullanmış olması ve tez aşamasında bulunması gibi gerekçelerle AİHM’de çalışacak olması arasında hiçbir illiyet bağı bulunmadığını, kayıt dondurmanın kendi kusurlarından kaynaklanmayan belli nedenlerle eğitim süreçleri aksayan kişilere ilgili sebepler ortadan kalktıktan veya mevzuat çerçevesinde kendilerine tanınan azami kayıt dondurma süreleri sona erdikten sonra söz konusu eğitim haklarını etkili bir şekilde kullanabilme imkânı sağlayan bir mekanizma olduğunu, başvurusunun amacının da çalışmaya başladığı AİHM’deki dosya ve iş yükü yoğunluğu gözetilerek bu mekanizmadan hakkaniyete uygun bir şekilde yararlanmak olduğunu, hâlihazırda AİHM’de Türkiye’den gelen bireysel başvurularının kabul edilebilirlik ve esas incelemeleriyle ilgilenmekte olduğu ve Türkiye’den gelen başvuru sayısının fazlalığı ve Mahkeme’de çalışan hukukçu sayısı dikkate alındığında, yurt dışında uluslararası bir mahkemede çalışan bir hukukçunun hem yüksek sayıda dosyayla ilgilenmesinin hem de doktora tezi gibi çok yönlü araştırmaları gerektiren bir çalışmayı uzaktan ve aksatmadan yürütebilmesinin makul ve rasyonel bir beklenti olmadığını iddia etmekte ve başvurusunun kabul edilmesini, ilgili kuruma takdir yetkisini söz konusu hukuki sınırlar çerçevesinde ve talebinin kabulü yönünde kullanması için öneride bulunulmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 16.11.2021 tarihli ve sayılı bilgi-belge talep yazısına istinaden Marmara
Üniversitesi Rektörlüğü Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının 01.12.2021 tarihli ve sayılı cevabi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
yazı ekinde yer alan Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğünün 30.11.2021 tarihli ve sayılı yazısında;
2.1) Başvuranın, 25.08.2021 tarihli dilekçesi ile iki yarıyıl kayıt dondurma talebinde bulunduğu ve bu
talebin 09.09.2021 tarihinde yapılan Enstitü Yönetim Kurulunda görüşülerek öğrencinin halihazırda tez izleme aşamasında olduğu, başvurduğu dönemde tez izlemelerin online de yapılabildiği ve iki yarıyıl da ek süre aldığı göz önünde bulundurularak talebin uygun görülmediği;
2.2) Tez danışmanının kayıt dondurma ile ilgili değerlendirmesinin kayıt dondurma formunda sadece imza
olarak bulunduğu; ayrıca görüş yazısının bulunmadığı, bu kapsamda adı geçenle herhangi bir yazışma yapılmadığı, ilgili yönetim kurulu kararının da e-posta adresine gönderildiği;
2.3) Benzer durumda olan başka öğrenci bulunmadığı;
2.4) Yapılan işlemlerin hukuki dayanağının Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin 29 uncu maddesi olduğu ve kayıt dondurma taleplerinin Enstitü Yönetim Kurulunda ilgili maddeye göre değerlendirilmekte olduğu;
2.5) Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmelik’in “Dostane çözüm” başlıklı 33/A maddesi kapsamında şikâyet konusu ile ilgili alınacak tavsiye kararına göre başvuranın talebinin yeniden değerlendirilebileceği;
2.6) Başvuranla veya benzer durumda olan başka kişiler ile başvuru konusuna ilişkin yargı organlarında
görülmekte olan veya yargı organlarınca karara bağlanmış uyuşmazlık bulunmadığı;
Şeklinde açıklamalar yapıldığı görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18.10.1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
4) 14.06.2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi”
başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 06.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Diploma alma, ders kredilerinin
hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar:” başlıklı 44 üncü maddesinin ilgili bentlerinde; “b. Yükseköğretim kurumlarında, … kayıt, devam, uygulama, tez ve teorik ders içerikleri, ön şartlı dersler, sınav çeşitleri ve bunların ders başarı notuna katkısı; … eğitim öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir. c. … lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim süreleri Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.”
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
6) 20.04.2016 tarihli ve 29690 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin;
6.1) “Programlar, sınavlar ve değerlendirme” başlıklı 34 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında; “(4)
Lisansüstü programlarla ilgili devam, ders sınavları, ders notları, derslerden başarılı sayılma koşulları, ders tekrarı ve diğer esaslar senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirlenir.”
6.2) “Diğer hükümler” başlıklı 35 inci maddesinin sekizinci fıkrasında; “(Ek: RG-10.6.2020-31151)
Yükseköğretim kurumları tarafından, afet ve salgınlarda tez aşamasındaki lisansüstü eğitim öğrencilerine talepleri halinde bir dönem, afet veya salgının aşamasına göre tekrar başvurmaları durumunda bir dönem daha olmak üzere en fazla iki dönem ek süre verilebilir, verilen bu ek süreler azami süreden sayılmaz.”
7) 05.10.2017 tarihli ve 30201 sayılı Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim
Yönetmeliği’nin “Kayıt dondurma ve kayıt silme” başlıklı 29 uncu maddesinde; “(1) Aşağıda belirtilen nedenlerin ortaya çıkması veya öğrenci tarafından belgelendirilmesi halinde, öğrencinin kaydı
Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile bir yıla kadar dondurabilir: a) Tam teşekküllü kamu hastanesinden alınan heyet raporu ile belgelenmiş sağlık sorunu, b) YÖK kararı ile öğrenime ara verilmesi, c) Doğal afetler nedeniyle öğrencinin öğrenime ara vermek zorunda olması, ç) Eşinin veya birinci dereceden kan yahut sıhri hısımlarının ağır/acil hastalığı dolayısıyla onlara bakacak başka kimsenin bulunmaması, d) Tecil hakkını kaybetmesi veya tecilinin kaldırılması suretiyle askere alınması, e) Tutukluluk hali, f) Öğrencilik sıfatını kaldırmayan veya Üniversiteden çıkarılmasını gerektirmeyen mahkûmiyet hali, g) Enstitü Yönetim
Kurulunun kabul edeceği diğer nedenler. (2) Öğrenci, birinci fıkrada belirtilen nedenlerden herhangi birinin ortaya çıktığı tarihten itibaren iki ay içinde, kayıt dondurma talebiyle doğrudan veya kanuni temsilcisi vasıtasıyla Enstitüye başvurması gerekir. (3) Azami kayıt dondurma süresi; bilimsel hazırlık programı ve tezsiz yüksek lisansta bir yarıyıl, tezli yüksek lisansta iki yarıyıl, doktora/sanatta yeterlikte dört yarıyıldır.
Kayıt dondurma nedeninin devam etmesi veya birinci fıkrada yer alan başka bir nedenin ortaya çıkması halinde, kayıt dondurma süresi aynı usulle uzatılabilir. Askerlik, tutukluluk ve mahkûmiyet durumlarında ise kayıt, bu hallerin süresi kadar dondurulabilir. (4) Öğrenci, mazeretinin kayıt dondurma süresinden önce sona ermesi halinde, Enstitü tarafından belirlenen yükümlülükleri yerine getirerek kaydının açılmasını talep edebilir.”
Şeklinde düzenlemeler olduğu görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirildiğinde; başvurunun kabulü ile Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulunun 09.09.2021 tarihli ve 2021-34/5 sayılı kararının iptali ile başvuranın kayıt dondurma talebinin, Enstitü Yönetim
Kurulunda yeniden değerlendirilmesi hususunda Marmara Üniversitesi Rektörlüğüne tavsiyede bulunulması gerektiği yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Kurumumuza yapılan başvuruda, Marmara Üniversitesi Kamu Hukuku doktora programında tez
döneminde olan başvuranın, AİHM’de hukukçu olarak çalışmakta olması nedeniyle kayıt dondurma
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
talebinde bulunduğu, ancak bu talebinin reddedildiği ve kayıt dondurma talebinin kabul edilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
10) Somut olaya bakıldığında;
10.1) Başvuranın 25.08.2021 tarihli Kayıt Dondurma Formu ile kaydının “Fransa’da bulunan Avrupa İnsan
Hakları Mahkemesinde görev yapacak olması nedeniyle” 2 yarıyıl dondurulmasını talep ettiği, söz konusu formda Anabilim Dalı Başkanı ile Tez Danışmanının da imzalarının bulunduğu;
10.2) Başvuranın kayıt dondurma talebinin Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulunun 09.09.2021
tarihli ve 2021-34/5 sayılı toplantısında görüşüldüğü ve başvuranın tez aşamasında olması ve daha önce pandemi kapsamında iki dönem ek süre alması nedeniyle talebinin reddedildiği ve Enstitü Müdürlüğünün
09.09.2021 tarihli ve 101224 sayılı yazısıyla başvurana bildirildiği;
10.3) Başvuranın 07.11.2021 tarihinde Kurumumuza başvurduğu;
Tespit edilmiştir.
11) Konuyla ilgili mevzuata bakıldığında; 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda; yükseköğretim
kurumlarında, lisansüstü eğitim usul ve esasları ile öğrenim sürelerinin Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirleneceği; 20.04.2016 tarihli Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde lisansüstü programlarla ilgili devam ve diğer esasların senato tarafından kabul edilen yönetmelikle belirleneceği; yükseköğretim kurumları tarafından, afet ve salgınlarda tez aşamasındaki lisansüstü eğitim öğrencilerine talepleri halinde bir dönem, afet veya salgının aşamasına göre tekrar başvurmaları durumunda bir dönem daha olmak üzere en fazla iki dönem ek süre verilebileceği ve verilen bu ek sürelerin azami süreden sayılmayacağı; Marmara Üniversitesi Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği’nde, sağlık sorunu, doğal afetler, tutukluluk hali, YÖK kararı ile öğrenime ara verilmesi gibi nedenlerin ortaya çıkması veya Enstitü Yönetim Kurulunun kabul edeceği diğer nedenler çerçevesinde ve öğrenci tarafından belgelendirilmesi halinde öğrenci kaydının Enstitü Yönetim Kurulunun kararı ile bir yıla kadar dondurabileceği, azami kayıt dondurma süresinin doktorada dört yarıyıl olduğu şeklinde düzenlemeler görülmüştür.
12) Dosya kapsamında Kurumumuzca yapılan incelemede; uyuşmazlığın, tez aşamasında olan ve
AİHM’de hukukçu olarak çalışmakta olan başvuranın kayıt dondurma talebinin reddi işleminin hukuka uygun olup olmadığına ilişkin olduğu anlaşılmış olup;
12.1) Covid-19 salgını nedeniyle 10.06.2020 tarihinde Lisansüstü Eğitim-Öğretim Yönetmeliği’ne eklenen
bir fıkrayla yükseköğretim kurumları tarafından, afet ve salgınlarda tez aşamasındaki lisansüstü eğitim öğrencilerine talepleri halinde bir dönem, afet veya salgının aşamasına göre tekrar başvurmaları durumunda bir dönem daha olmak üzere en fazla iki dönem ek süre verilebileceğinin ve verilen bu ek sürelerin azami süreden sayılmayacağının belirlendiği, bu düzenlemeyle afet ve salgınlarda “tez aşamasındaki öğrencilere” talepleri halinde ek süre verilmesi hususunda yükseköğretim kurumlarına takdiri yetki verildiği ve başvuranın da talebi üzerine ek süre verildiği görülmüştür.
12.2) Ardından başvuranın AİHM’de hukukçu olarak çalışacak olması nedeniyle ve bu durumu
belgelendirerek kaydının 2 yarıyıl dondurulmasını talep ettiği, ancak bu talebinin Enstitü Yönetim Kurulu kararıyla başvuranın tez aşamasında olması ve daha önce pandemi kapsamında iki dönem ek süre alması gerekçeleriyle reddedildiği anlaşılmıştır.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
12.3) Sonuç olarak; her ne kadar kayıt dondurma talebinin değerlendirilmesinde Enstitü Yönetim
Kurulunun takdir hakkı olduğu anlaşılsa da bu hakkın mutlak ve sınırsız olduğunun söylenemeyeceği, kamu hizmetinin verimliliği, etkinliği ve kamu yararı ile kişi yararı arasında bir denge kurulması sorumluluğunun bu hak ve yetkinin sınırını oluşturduğu açık olmakla birlikte başvuranın azami kayıt dondurma süresinin aşılmadığı tespiti ve daha önemlisi Marmara Üniversitesinin Kurumumuza ilettiği cevabi yazısında dostane çözüm davetimize karşılık alınacak tavsiye kararına göre başvuranın talebinin yeniden değerlendirilebileceğinin ifade edilmesi karşısında başvuranın kayıt dondurma talebinin Marmara
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulunun 09.09.2021 tarihli ve sayılı kararıyla reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13) İyi yönetim ilkelerine 28.03.2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında
Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin, Üniversite tarafından süresinde ve gerekçeli olarak
Kurumumuza gönderildiği; başvurana verilen cevaplarda da “kararların gerekçeli olması” ilkesine uygun davranıldığı, ancak “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde
herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvurunun KABULÜ ile,
Sosyal Bilimler Enstitüsü Yönetim Kurulunun 09.09.2021 tarihli ve sayılı kararının iptali ile başvuranın kayıt dondurma talebinin, Enstitü Yönetim Kurulunda yeniden değerlendirilmesi hususunda
MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE TAVSİYEDE bulunulmasına,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, BAŞVURANA ve MARMARA ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr