|
ÖZET: Başvuru, Balıkesir’deki bir yumurta tavukçuluğu işletmesinin çevre kirliliği nedeniyle yaşanan mağduriyetin giderilmesi talebine ilişkindir. Başvuran, işletmenin eski usulle çalıştığını, gübrelerin uygun şekilde depolanmadığını ve bu durumun kötü koku, haşere sorunları ve bulaşıcı hastalık riski yarattığını belirtmiştir. İlgili idareler, yapılan denetimlerde işletmenin çevre mevzuatına uygun olduğunu, atıkların düzenli olarak bertaraf edildiğini ve kokuya neden olacak bir durumun tespit edilmediğini ifade etmiştir.
Denetimler sonucunda, işletmenin mevcut kapasitesinin çevresel etki değerlendirmesi gerektirmediği ve çevre izinlerinden muaf olduğu belirlenmiştir. Ancak, başvuranın şikayetleri doğrultusunda, işletmeden kaynaklanan koku emisyonunun kontrol edilmesi ve sınır değerlerin aşılması durumunda gerekli idari yaptırımların uygulanması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, haşerat oluşumuna karşı da gerekli önlemlerin alınması için denetimlerin sürdürülmesi önerilmiştir. Sonuç olarak, Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü ile ilgili diğer idarelere, işletmenin koku emisyonu ve haşerat sorunlarıyla ilgili denetimlerin titizlikle yapılması ve gerektiğinde idari yaptırımların uygulanması tavsiye edilmiştir. Bu karar, kamu sağlığının korunması ve çevre kirliliğinin önlenmesi açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/9632-S.14766
BAŞVURU NO : 2019/7563
KARAR TARİHİ : 04/10/2019
TAVSİYE KARARI
BALIKESİR ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL
BAŞVURUYA KONU İDARE :
MÜDÜRLÜĞÜ
BALIKESİR İL TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜ
ERDEK BELEDİYE BAŞKANLIĞI
Başvuranın evinin yakınında bulunan yumurta tavukçuluğu
BAŞVURUNUN KONUSU :
işletmesinin neden olduğu çevre kirliliği ile ilgili olarak mağduriyetinin giderilmesi talebine ilişkindir.
BAŞVURU TARİHİ : 05/04/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, Balıkesir İli, … İlçesi, ..Mahallesi, .. Mevki, …Evler No:…’da bulunan tavuk işletmesinin eski bir yapı olduğunu, işletmede eski usulle hayvan bakımına devam edildiğini, katı olan gübrelerin sulandırılarak kümesin içine akıtıldığını ve ardından kümesin içindeki kuyuda bekletildiğini, gübrelerin sıvı şekilde kuyuda toplanması ve kümeste havalandırma olmaması sebebiyle çevreye şiddetli kötü koku ve asit yayıldığını, kuyunun pencerelerinin açık tutulduğunu ve sıvı olan gübrelerden ötürü sinek ve farelerin mevcut bulunduğunu, “Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin Biyogüvenlik
Talimatı”na aykırı olarak kümesin etrafının ağaçlık olduğunu, tavukların pislikleri ve ölülerinin bahçeye kazılan çukura atıldığını, söz konusu işletme nedeniyle bulaşıcı hastalık riskinin bulunduğunu ve işletmenin çok yakınında ikamet etmesi nedeniyle koku ve sineklerden büyük rahatsızlık duyduğunu belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 20/05/2019 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünün 29/05/2019 tarih ve … sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 31/07/2018 tarihli CİMER başvurusu ve Kurumumuzun bilgi ve belge isteme yazısına istinaden şikayete konu işletmede İl Müdürlüklerince denetimler gerçekleştirildiği, bu çerçevede; 2.1.1. 31/07/2018 tarihinde gerçekleştirilen CİMER başvurusuna istinaden 16/08/2018 tarihinde gerçekleştirilen denetimde; işletmenin yumurta tavukçuluğu yaptığının, bir adet kümes içerisinde olmak üzere 10.900 adet tavuk bulunduğunun, tavuklardan kaynaklanan gübrelerin tesisin arkasında etrafı ve üstü kapalı betonarme gübre çukurlarında toplandığının, işletmenin Erdek Vergi Dairesine kayıtlı olduğunun, gübreler toplandıktan sonra Telko A.Ş.
isimli firmaya verildiğinin beyan edildiğinin, tavuk ölüleri için işletme sınırları içerisinde bahçede ölü çukurlarının bulunduğunun, işletme ve çevresinde denetim anında tavuk gübresi ve tavuk ölüsünün gelişi güzel atılı olmadığının ve açık alanda depolanmadığının tespit edildiği, denetim bulgularının ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ile ilgili Yönetmelikler kapsamındaki yükümlülüklerinin işletme yetkilisine ifade edildiğinin 17/08/2018 tarih ve … sayılı yazı ile başvurana bildirildiği, yapılan denetim sonucunda idari işlemi gerektirecek herhangi bir uygunsuzluk tespit edilmediği, 2.1.2. Kurumumuzun 20/05/2019 tarih ve … sayılı yazısına istinaden 27/05/2019 tarihinde şikayete konu …Yumurta Tavukçuluğu işletmesinde 2872 sayılı Çevre Kanunu ve ilgili
Yönetmelikler kapsamında gerçekleştirilen denetimde; işletmenin açık ve faal olduğunun, işletmede yumurta tavukçuluğu yetiştiriciliği yapıldığının, işletmenin kapasitesinin 12.000 adet olduğunun, denetim günü itibarıyla işletmede 9883 adet tavuk bulunduğunun, işletmenin 05/06/2017 tarihinde … işletme numarası ile hayvan işletmesi olarak kayıtlı olduğuna dair
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından verilmiş tarihli İşletme Tescil Belgesinin bulunduğunun, işletmede oluşan tavuk gübrelerinin yaklaşık 50 ton kapasiteli kapalı betonarme havuz/tankta biriktirildiğinin, biriktirilen gübrelerin 10’ar gün ara ile Bandırma’daki TELKO
A.Ş. firmasına ait biyogaz tesisine gönderildiğinin, vidanjör faturalarının ve hammadde kabul formunun bulunduğunun, işletmenin … Adi Ortaklığı tarafından kiralık olarak işletildiğini kira sözleşmesinin bulunduğunun, işletmeye ait 27/09/1993 tarihli Yapı Kullanım İzin Belgesinin bulunduğunun, denetim günü yapılan incelemelerde işletmeden alıcı ortama herhangi bir atık deşarjı olmadığının ve rahatsız edici bir koku hissedilmediğinin, ayrıca ölü tavuklar için Tarım ve Orman Bakanlığının ilgili mevzuatı kapsamında betonarme ve kapalı ölü hayvan çukurunun bulunduğunun ve ölü tavukların kapalı ortamda bu çukurda imha edildiğinin görüldüğü, 2.2. 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 8. maddesi hükmü uyarınca; her türlü atık ve artığın çevreye zarar verecek şekilde ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlere aykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama verilmesinin, depolanmasının, taşınmasının, uzaklaştırılmasının ve benzeri faaliyetlerde bulunmasının yasaklandığı, mezkur Kanun’un 10.
maddesinde gerçekleştirmeyi planladıkları faaliyetlerin sonucunda çevre sorunlarına yol açabilecek kurum, kuruluş ve işlemelerin Çevresel Etki Değerlendirmesi Raporu veya proje tanıtım dosyası hazırlamakla yükümlü tutulduğu ve “Çevresel Etki Değerlendirmesi Olumlu” kararı veya “Çevresel Etki Değerlendirmesi Gerekli Değildir” kararı alınmadıkça bu projelerle ilgili onay, izin, teşvik, yapı ve kullanım ruhsatı verilmeyeceğinin, proje için yatırıma başlanamayacağının ve ihale edilemeyeceğinin hüküm altına alındığı, Kanun’un 11. Maddesi çerçevesince ise üretim, tüketim ve hizmet faaliyetleri sonucunda oluşan atıklarını alıcı ortamlara doğrudan veya dolaylı vermeleri uygun görülmeyen tesis ve işletmelerin atıklarını yönetmeliklerde belirlenen standart ve yöntemlere uygun olarak arıtmak ve bertaraf etmekle veya ettirmekle ve öngörülen çevre izinlerini almakla yükümlü tutuldukları, 2.3. Etlik/yumurtalık tavuk yetiştiriciliği yapılan işletmelerin Çevresel Etki Değerlendirmesi
Yönetmeliği’ne ilk olarak 16/12/2003 tarih ve 25318 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan mülga
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği’nin Ek-I Listesi 16.a ve Ek-II Listesi 18 kapsamında girdiği, dolayısıyla 16/12/2003 tarihinden önce kurulan tüm tavuk yetiştiriciliği yapılan işletmelerin kapasitelerini ÇED kapsamına girecek şekilde artırmadıkları sürece
Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamı dışında tutulduğu, şikayete konu …e
Yumurta Tavukçuluğu İşletmesine ait Erdek Belediyesince düzenlenmiş 27/09/2003 tarihli
Yapı Kullanım İzin Belgesinin mevcut bulunması nedeniyle işletmenin ÇED Yönetmeliğinden muaf olduğunun değerlendirildiği, 2.4. Şikayete konu işletmenin güncel resmi kapasitesinin 12.000 olması ve 25/11/2014 tarih ve
29186 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çevresel Etki Değerlendirme Yönetmeliği’nin Ek II
Listesi 29.ç maddesindeki kapsam sınırı olan 20.000 adedin altında olması sebebiyle bahse konu işletmenin kapasite yönüyle de güncel Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği kapsamında olmadığının değerlendirildiği, 2.5. Şikayete konu işletmenin güncel resmi kapasitesinin 12.000 olması ve 10/09/2014 tarih ve
29115 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nin Ek II Listesi
7.26.5 maddesindeki alt sınır olan 20.000 adedin altında olması sebebiyle söz konusu işletmenin
Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nden muaf işletme olarak değerlendirildiği ve çevre izni alma zorunluluğu bulunmadığı, 2.6. Şikayete konu işletmenin 12.000 adet olan güncel resmi kapasitesinin ÇED Yönetmeliği ve çevre izinlerinden muaf olması (kirletici vasfı düşük ve küçük işletme olarak değerlendirilmesi) sebebiyle çevre mevzuatı açısından İl Müdürlüklerince periyodik izleme/denetim yapılan bir işletme olmadığı, ayrıca 27/05/2019 tarihinde İl Müdürlüklerince gerçekleştirilen denetimde herhangi bir atık deşarjı ya da idari yaptırımı gerektirecek herhangi bir uyumsuzluk tespit edilmediği, ifade edilmiştir.
3. Kurumumuzun 20/05/2019 tarih ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Balıkesir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 28/05/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 3.1. Başvuruya konu işletmeye ilişkin olarak 20/07/2018 tarihinde Erdek Kaymakamlığına sunulan şikayet dilekçesinin Kaymakamlığın 20/07/2018 tarihli ve .. sayılı yazı ekinde
Müdürlüklerine gönderilerek gerekli incelemenin yapılmasının talep edildiği, Müdürlüklerinin 26/07/2018 tarih ve … sayılı cevabi yazısında; gerçekleştirilen denetim sonucunda gübrelerin haftalık olarak işletmeden uzaklaştırıldığının, gübre çukurunun sızıntı yapmadığının, kümeste gerekli olan tüm tedbirlerin alındığının, Hayvan Hastalıkları ile Mücadele ve Hayvan
Hareketleri Kontrolü Genelgesi gereği kanatlı işletmelerin aktif halde faaliyetlerini sürdürebilmesinin Biyogüvenlik Talimatına uygunluk ile gerçekleştiğinin ve uygunluk durumunda faaliyetlerini sürdürmelerinde sakınca bulunmadığının ve hayvancılık işletmelerinden doğan katı ve sıvı atıklar ile koku gibi çevresel etkilerin 2872 sayılı Çevre
Kanunu gereğince Çevre ve Şehircilik Bakanlığının sorumluluğunda olduğunun bildirildiği, 3.2. Konuya ilişkin olarak 31/07/2018 tarihinde gerçekleştirilen CİMER başvurusunun (3.1.)
nolu paragrafta olduğu şekilde cevaplandırıldığı, 3.3. Konuya ilişkin olarak 09/07/2018 tarihinde gerçekleştirilen CİMER başvurusuna ilişkin olarak 11/07/2018 tarihinde denetim gerçekleştirildiği, denetim kapsamında tutulan tutanakta şikayete konu işletmede gübrelerin haftalık olarak işletmeden uzaklaştırıldığının, gübre çukurunun dışarıya sızıntı yapmadığının, inceleme sırasında tam dolu olmadığının, kümeste gereken tüm tedbirlerin alındığının tespit edildiği ve muhtelif tarihlerde gübre çekimine ilişkin
6 adet teslimat fişinin tutanak ekinde Kurumumuza iletildiği,
3.4. 2015 yılında bölgede meydana gelen Avian Influenza (Kuş Gribi) hastalığı sonucunda ticari etlik ve yumurtacı kanatlı işletmelerin denetimlerinin 2015/13 No’lu Biyogüvenlik Talimatı çerçevesinde gerçekleştirildiği, bu kapsamda 14/05/2015 tarihinde gerçekleştirilen denetimde tespit edilen eksiklikler nedeniyle biyogüvenlik talimatı kapsamında işletmenin pasif hale getirildiği, eksikliklerini giderdiğinin tespiti üzerine aktif hale getirildiği, 3.5. Başvuranın gübrelerin kümesin içine aktarıldığı ve ardından kümesin içindeki kuyuda bekletildiği yönündeki şikayetine ilişkin olarak; talimat gereği yıkama sularının kapalı drenaj sistemi ile foseptik çukurunda toplandığı, uygulamanın bu yönüyle doğru olduğu, 3.6. Başvuranın kümeste havalandırma olmadığı yönündeki şikayetine ilişkin olarak; havalandırma ve hava yeterliliğinin tüm canlılar için olduğu gibi kanatlı türünde de mecburi bir gereksinim olduğu, havanın yetersiz olması durumunda verimin azalacağı ve ölümlerin artacağı, dolayısıyla kümesin havalandırmasının içindeki canlılar için yeterli olduğu, 3.7. Başvuranın kümesin etrafının biyogüvenlik talimatına aykırı olarak ağaçlık olduğu yönündeki şikayetine ilişkin olarak; “Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmeleri
Biyogüvenlik Talimatında Değişiklik Yapılması Hakkında Talimat” kapsamında Biyogüvenlik
Talimatının 11.1.9. maddesinin “İşletme alanında yem, çöp, su birikintisi gibi yabani kuşları cezbedecek oluşumlara yer verilmemelidir” olarak değiştirildiği, dolayısıyla ağaç ibaresinin söz konusu maddeden çıkartıldığı, 3.8. Başvuranın tavuk ölülerinin bahçeye kazılan çukura atıldığı yönündeki şikayetine ilişkin olarak talimat gereğince her işletmenin imha çukurunun bulunması gerektiği ve ölen hayvanların bu çukurlara üzeri kapalı olma şartı ile atıldığı, 3.9. Başvuranın koku oluştuğu yönündeki şikayetine ilişkin olarak işletmedeki yetkili kişiler ile görüşüldüğü, görüşmede gübrelerin foseptik çukurundan haftalık ya da on günlük periyotlarla uzaklaştırıldığının beyan edildiği, gübrelerin tahliyesi ile ilgili vidanjör makbuzlarının sunulduğu, çeşitli tarihlerde yapılan denetimlerde gübre çukurunun sızıntı yapmadığının ve gerekli tedbirlerin alındığının tespit edildiği, 3.10. İşletme sahibini bilgilendirme maksadıyla çevreye bolca kireç atmasının ve gübrelerin daha sık uzaklaştırılmasının gerektiği hususunda bilgi verildiği, 3.11. 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nun 9 uncu maddesi
1 inci fıkrası uyarınca hayvancılık işletmelerinin çevre sağlığına olan etkileri çerçevesince
hayvan hastalıklarının yayılmasının önlenmesinin Bakanlıkları sorumluluğunda olduğu öte yandan hayvancılık işletmelerinden oluşan katı ve sıvı atıklar ile koku gibi çevresel etkilerin
2872 sayılı Çevre Kanunu gereğince Çevre ve Şehircilik Bakanlığının sorumluluğunda olduğu,
3.12. Söz konusu işletmeye gerçekleştirilen denetimler neticesinde; 14/09/2015 tarihinde gerçekleştirilen denetimde tespit edilen eksikliklerin giderilmesi için 60 günlük süre verildiği, 01/12/2015 tarihinde gerçekleştirilen denetimde ise eksikliklerin yerine getirilmemesi nedeniyle biyogüvenlik talimatı kapsamında işletmenin pasif hale getirildiği, 16/01/2018 tarihinde gerçekleştirilen denetimde biyogüvenlik talimatı kapsamında asgari şartların sağlandığı, 04/01/2019 tarihinde gerçekleştirilen denetimde biyogüvenlik talimatı gereği asgari şartların sağlandığının tespit edildiği, belirtilmiştir.
4. Kurumumuzun 20/05/2019 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Erdek Belediye Başkanlığının 19/06/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 4.1. Şikayete konu işletme hakkında 12/06/2019 tarih ve … sayı nolu işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenlendiği, işletmenin gayrı sıhhi müessese sınıfında olduğu, 4.2. Belediyelerince söz konusu işletmeye ilişkin olarak 01/04/1993 tarihinde yapı ruhsatı düzenlendiği, 4.3. Başvuruya konu işletmeye ilişkin olarak Erdek Kaymakamlığına sunulan 20/07/2018 tarihli dilekçenin mevzuat yönünden incelenmesi için 20/07/2018 tarih ve … sayılı yazı ekinde
Belediyelerine gönderildiği, bu çerçevede 01/08/2018 tarihinde şikayete konu işletmede denetim yapıldığı, ölen tavukların konulduğu ölüm çukurlarının bahçe içerisinde bulunduğunun, tavuk ölülerinin yırtıcı hayvanlar tarafından dışarıya çıkarılmaması için gerekli önlemlerin alındığının, çiftlik içerisinde tavuk ve tavuk gübresinden kaynaklı koku bulunduğunun, işletmenin tavuk gübrelerini çektirdiğinin ve bunu ibraz ettiği çekme belgeleri ile ispatladığının, tavuk gübre çukur toplama merkezinin kapalı olduğunun ve belirli miktarda gübre olduğunun en son 23/07/2019 tarihinde gübrenin aldırıldığının tespit edildiği, işletmede mevcut olan koku ile ilgili olarak işletmeye Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkındaki
Yönetmeliğin 12 inci maddesi kapsamında “Koku Emisyon Ölçüm Raporu” istendiği, söz konusu belgenin 10 gün içerisinde Belediyelerine teslim edilmesinin talep edildiği, ilgili belgenin teslim edilmemesi halinde gerekli yasal hükümlerin uygulanacağının tebliğ edildiği, 4.4. Başvuruya konu işletmeye ilişkin olarak Balıkesir Valiliğine sunulan 10/09/2018 tarihli dilekçenin gerekli incelemenin yapılması için 28/12/2018 tarih ve … sayılı yazı ekinde
Belediyelerine sunulduğu, bu kapsamda 08/01/2019 tarihinde işletmede denetim yapıldığı, yapılan kontrollerde ölen tavukların konulduğu ölüm çukurlarının bahçe içerisinde bulunduğunun, yırtıcı hayvanlar tarafından dışarı çıkartılmaması için gerekli önlemlerin alındığı, çiftlik içerisinde tavuk ve tavuk gübresinden kaynaklanan kokunun bulunduğunun, bu sebeple Kuluçkahane ve Damızlık Kanatlı İşletmeleri Yönetmeliği ikinci bölüm 6 ncı maddesi (ğ) bendinde belirtilen “Havalandırma ve buhar tahliyesini sağlayacak uygun bir sistem olur.
Hava girişlerine değişik kademe filtre konularak havanın temizlenmesi sağlanır.” hükmüne istinaden gerekli sistemin kurulmasının kararlaştırılarak tutanak altına alındığı, işyeri sahibine hitaplı 16/01/2019 tarih ve … sayılı yazı ile söz konusu düzenlemenin 15 gün içerisinde gerçekleştirilmesinin aksi halde idari para cezası uygulanacağının bildirildiği, 4.5. İşyeri sahibi tarafından Belediyelerine sunulan 28/01/2019 tarihli cevabi dilekçede; işletmelerinin ticari yumurta işletmesi olduğu ve Kuluçkahane ve Damızlık Kanatlı İşletmeleri
Yönetmeliğine tabi olmadığı, denetim kapsamında Yönetmeliğin atıfta bulunulan 6 ncı maddesinin (ğ) bendinin kümes içerisine giren havayı temizlemek amacını güttüğü, çıkan hava ile ilgisi olmadığı, kümeslerde doğal havalandırma ve cebri havalandırma (tünel sistemi) olmak üzere iki çeşit havalandırma sistemi bulunduğu, işletmelerinde kümesin yapısının yüksek olması ve tavuk kapasitesinin düşük olmasından dolayı doğal havalandırma kullanıldığı, havalandırma sistemlerinin kümes içerisinde oluşan havanın dışarıya atılması ile ilişkili olduğu hava kalitesine herhangi bir etkisinin bulunmadığı, çıkan gübrenin kümesin arka tarafında kapalı bir ortamda muhafaza edildiği, haftada 1-2 kez vidanjör ile çekilerek kapalı sistemde herhangi bir çevre kirliliğine meydan vermeden biyogaz tesisine götürülerek bertaraf edildiği yönünde ifadelere yer verildiği belirtilmiştir.
5. Kurumumuzun 20/05/2019 tarihli ve … sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden
Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğünün 13/06/2019 tarih ve … sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 5.1. Söz konusu işletmenin Bakanlıkları mevzuatı çerçevesince rutin olarak denetlenmesi gereken işletmelerden olmadığı, periyodik denetim yapılmadığından işletmeye ait denetim raporu/tutanağı bulunmadığı, 5.2. İşletmenin “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik” hükümleri gereğince mahalli belediyelerce ruhsatlandırıldığı, ruhsatlandırılan bu tip işletmelerin işletme izinleri, işletme numaraları, üretim, ithalat, ihracat izinleri rutin denetimlerinin ve bu konulardan kaynaklı eksikliklerine ait yaptırımların Tarım ve Orman İl ve İlçe Müdürlüklerince gerçekleştirildiği, öte yandan bu işletmelerin katı, sıvı, gaz ve koku atıklarının bertarafına yönelik tüm izin denetim, denetim, deşarj, emisyon, koku emisyonu, katı atıkların imhası vs.
izin belgeleri ile bu konulardan kaynaklı eksikliklere ait ceza-i müeyyide iş ve işlemlerin Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüklerince gerçekleştirildiği, 5.3. Söz konusu işletmeye ilişkin olarak gerçekleştirilen 20/07/2018 tarihli şikayet dilekçesinin
Erdek Kaymakamlığının 20/07/2018 tarih ve … sayılı yazısı ekinde Müdürlüklerine iletildiği, konuya ilişkin olarak 02/08/2018 tarihinde gerçekleştirilen denetimde sağlık yönünden inceleme yapıldığı ve ölü tavuk çukurunun standartlara uygun olduğu ve etrafa koku salmadığı, gübreliğin kapalı sistem vidanjör ile çekildiği, çekilme evraklarının bulunduğu, toplum ve çevre sağlığı yönünden sakınca bulunmadığı tespitinde bulunulduğu ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
6. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın, 6.1. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ıncı maddesinde; “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir. Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir.” 6.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” , 7. 04.11.1950 tarihinde imzalanan ve 18.05.1954 tarihinde yürürlüğe giren “İnsan
Haklarını ve Temel Özgürlükleri Koruma Sözleşmesi”nin 8 inci maddesinde; “Herkes özel ve aile hayatına, konutuna ve yazışmasına saygı gösterilmesi hakkına sahiptir.” 8. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 9. 03/07/2005 tarih ve 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15 inci maddesinin l bendinde; “Belediyenin yetkileri ve imtiyazları şunlardır: Gayrisıhhi müesseseler ile umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek.” 10. 10/07/2004 tarih ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7 inci maddesinin
İlçe Belediyelerinin Görev ve Yetkilerini düzenleyen c bendinde; “Sıhhi işyerlerini, 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhi müesseseleri, umuma açık istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandırmak ve denetlemek” 11. 09.08.1983 tarih ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun;
11.1. “Tanımlar” başlıklı 2 inci maddesinde; “Çevresel etki değerlendirmesi:
Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları ifade eder” 11.2. “Faaliyetlerin Durdurulması” 15 inci maddesinde; “Bu Kanun ve bu Kanun uyarınca yayımlanan yönetmeliklere aykırı davrananlara söz konusu aykırı faaliyeti düzeltmek üzere
Bakanlıkça ya da 12 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından bir defaya mahsus olmak üzere esasları yönetmelikle belirlenen ve bir yılı aşmamak üzere süre verilebilir.
Faaliyet; süre verilmemesi halinde derhal, süre verilmesi durumunda, bu süre sonunda aykırılık düzeltilmez ise Bakanlıkça ya da 12 nci maddenin birinci fıkrası uyarınca denetim yetkisinin devredildiği kurum ve merciler tarafından kısmen veya tamamen, süreli veya süresiz olarak durdurulur. Çevre ve insan sağlığı yönünden tehlike yaratan faaliyetler süre verilmeksizin durdurulur.
…Süre verilmesi ve faaliyetin durdurulması, bu Kanunda öngörülen cezaların uygulanmasına engel teşkil etmez.” 12. 24/04/1930 tarih ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu’nun “Gayrısihhi
Müesseseler” başlıklı; 12.1. 268 inci maddesinde: “Civarında ikamet eden halkın sıhhat ve istirahatini ihlal eden müesseseler ve atelyeler bu kanunun neşrinden itibaren, resmi müsaade istihsal edilmeksizin açılamaz.” 12.2. 269 uncu maddesinde: “268 inci maddede zikredilen müesseseler ve atelyeler üç sınıfa tefrik olunur: Birinci sınıf – Hususi meskenlerden behemehal uzak bulundurulmaları icap edenler.
İkinci sınıf – Hususi meskenlerden behemehal uzaklaştırılması icap etmemekle beraber müsaade verilmezden evvel civarında ikamet edenlerin sıhhat ve istirahatleri üzerine gerek tesisatları ve gerekse vaziyetleri itibariyle bir mazarrat yapmayacağına kanaat husulü için tetkikat yapılması iktiza eden müesseseler.
Üçüncü sınıf – Meskenlerin yanında kalabilmekle beraber yalnız sıhhi nezarete tabi tutulması icap eden müesseselerdir.” 13. 14/06/1989 tarih ve 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulüne Dair Kanun’un 4 üncü maddesinde;
3 üncü maddede belirtilen merciler (İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatını vermeye yetkili
merciler), iznin verilmesi için yapılacak beyan ve incelemelerde aşağıda öngörülen genel kriterlere göre düzenlenecek yönetmeliği esas alırlar. a) İnsan sağlığına zarar vermemek, b)
Çevre kirliliğine yol açmamak, c) Yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemelere aykırı davranmamak.” 14. 11/06/2010 tarih ve 5996 sayılı “Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem
Kanunu”nun; 14.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Bu Kanunun amacı, gıda ve yem güvenilirliğini, halk sağlığı, bitki ve hayvan sağlığı ile hayvan ıslahı ve refahını, tüketici menfaatleri ile çevrenin korunması da dikkate alınarak korumak ve sağlamaktır.”, 14.2. Hayvan Refahı başlıklı 9 uncu maddesinin 1 inci fıkrasında; “Hayvan sahipleri veya bakımından sorumlu kişiler, hayvan refahının sağlanması amacıyla, hayvanların barınma, bakım, beslenme, sağlık ve diğer ihtiyaçlarını karşılamak, sorumluluklarındaki hayvanların insan, hayvan ve çevre sağlığı üzerinde oluşturabilecekleri olumsuz etkilere karşı gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.”, 15. 22.11.2014 tarih ve 29183 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Çiftlik Hayvanlarının
Refahına İlişkin Genel Hükümler Hakkında Yönetmelik”in; 15.1. “İşletmeler ve işletme içi düzenlemeler” başlıklı 10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrasında; “Çiftlik hayvanlarının bulunduğu işletmelerde alet ve donanımlar; çapraz bulaşmayı ve hastalık taşıyıcı organizmaların oluşmasını engellemek amacıyla, düzgün bir şekilde temizlenip dezenfekte edilir. Dışkı, idrar ve yem artıkları ile saçılmış yemler ise; kokuyu asgariye indirgemek, sinek veya kemirgenler için cazip olmasını engellemek amacıyla gerekli sıklıklarda temizlenir.”, 15.2. “İdari yaptırımlar” başlıklı 16 ıncı maddesinin 1 inci fıkrasında; “Bu Yönetmeliğe aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre idari yaptırımlar uygulanır.”, 16. 22/11/2014 tarih ve 29183 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Yumurtacı Tavukların
Korunması ile İlgili Asgari Standartlara İlişkin Yönetmelik”in; 16.1. “Temizlik ve dezenfeksiyon” başlıklı 14 üncü maddesinde; “(1) Kümes bölümleri, ekipman ve aletler düzenli aralıklarla ve boşaltmadan sonra yeni bir tavuk grubunun girmesinden önce tamamen temizlenir ve dezenfekte edilir. Kafeslerin dolu olduğu durumlarda, yüzeyler ve tüm ekipman yeterince temiz tutulur.
(2) Dışkılar gerekli olduğu ölçüde sık sık uzaklaştırılır ve ölen tavuklar her gün uzaklaştırılarak usulüne uygun şekilde imha edilir.”, 16.2. “İdari Yaptırımlar” başlıklı 18 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “(1) Bu Yönetmeliğe aykırı davrananlar hakkında 5996 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre idari yaptırımlar uygulanır.” 17. 14/07/2005 tarihli ve 2005/9207 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
“İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik”in; 17.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin e fıkrasında; “Üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese: Meskenlerin ve insanların ikametine mahsus diğer yerlerin yakınında kurulabilmekle birlikte sıhhi yönden denetim altında bulundurulması gereken işyerlerini ifade eder” 17.2. “İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseseler” başlıklı 23 üncü maddesinde; “İkinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişiler; işin özelliğine göre bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen kriterlere uygun olarak işyerini düzenledikten sonra bu
Yönetmeliğin eki Örnek 2’de yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz eder.
Yetkili idareler, ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseseler için yapılacak beyan ve incelemelerde; insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas alır.
Başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde, başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatı beş gün içinde düzenlenerek ilgiliye verilir. İlgili, bu belgeye dayanarak işyeri açabilir.
Beyana göre tanzim edilen ruhsat müktesep hak doğurmaz.
İkinci ve üçüncü sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı verilen işyerleri, yetkili idare tarafından bir ay içinde kontrol edilir. Bu süre içinde kontrol edilmemesi halinde, ilgili, çalışma ruhsatı almış sayılır ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanır.
Ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrol ve denetimlerde, ikinci fıkrada belirtilen kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde, işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verilir. Verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsat, yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılır ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılır.” 17.3. “Denetim” başlıklı 24 üncü maddesinde; “Gayrisıhhi müesseseler, çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili idareler tarafından denetlenir. Yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği kişi gerekli tedbirleri almak veya aldırmakla sorumludur.” 17.4. “Gayrisıhhi müesseselerin sanayi bölgelerinde kurulması” başlıklı 26 ıncı maddesinde; “Bir gayrisıhhi müessesenin, öncelikle kendi türündeki işyerlerine mahsus sanayi bölgesinde kurulması esastır.” 17.5. Ek 2:Gayrisıhhi Müesseseler Listesi 17.5.1. A) Birinci Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler, 9- Diğerleri başlığı altında 9.4.
maddesinde; “Bir üretim periyodunda 60.000 adet ve üzeri tavuk, 85.000 adet ve üzeri piliç veya eş değeri diğer kanatlılar, 30 kg ve üzeri 3.000 baş ve üzeri domuz besi çiftlikleri ve 900 baş ve üzeri dişi domuz üretim çiftlikleri”, 17.5.2. B) İkinci Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler, 8- Diğerleri başlığı altında 8.13.
maddesinde; “Bir üretim periyodunda 20.000 – 60.000 adet arası tavuk, 30.000 – 85.000 adet arası piliç veya eş değeri diğer kanatlı kapasitedeki tavuk veya piliç yetiştirme tesisleri, 30 kg ve üzeri, 1.000 – 3.000 baş arası domuz besi çiftlikleri ve 300 – 900 baş arası dişi domuz üretim çiftlikleri, 500 adet ve üzeri büyükbaş ve 1.000 adet ve üzeri kapasitedeki küçükbaş kapasiteli büyükbaş ve küçükbaş besi tesisleri”, 17.5.3. B) Üçüncü Sınıf Gayrisıhhi Müesseseler, 9- Diğerleri başlığı altında 9.14.
maddesinde; “Bir üretim periyodunda 500 – 20.000 adet arası tavuk, 500 – 30.000 adet arası piliç veya eş değeri diğer kanatlı kapasitedeki tavuk veya piliç yetiştirme tesisleri, 30 kg ve üzeri, 10 – 1.000 adet arası domuz besi çiftlikleri ve 5 – 300 baş arası dişi domuz üretim çiftlikleri, 20 – 500 adet arası büyükbaş ve 100 – 1.000 adet arası kapasitedeki küçükbaş ve büyükbaş besi tesisleri”, 18. 25/11/2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği”nin 18.1. “Tanımlar ve kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinin 1 inci fıkrasının; 18.1.1. c bendinde; Çevresel etki değerlendirmesi (ÇED): Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmaları 18.1.2. l bendinde; Etki: Gerçekleştirilmesi planlanan bir projenin hazırlık, inşaat ve işletme sırasında ya da işletme sonrasında, çevre unsurlarında doğrudan ya da dolaylı olarak, kısa veya uzun dönemde, geçici ya da kalıcı, olumlu ya da olumsuz yönde ortaya çıkması olası değişiklikleri, 18.1.3. “Kapsam dışı projeler” başlıklı Geçici 2 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin ilk yayım tarihi olan 7/2/1993 tarihinden önce üretime ve/veya işletmeye başladığı belgelenen projeler Çevresel Etki Değerlendirmesi kapsamı dışındadır” 18.1.4. Ek-1: Çevresel Etki Değerlendirmesi Uygulanacak Projeler Listesi’nin “Hayvan
Yetiştirme Tesisleri” başlıklı 19 uncu maddesinin (d) bendinde; “Kanatlı yetiştirme tesisleri, [(Bir üretim periyodunda 60.000 adet ve üzeri tavuk (civciv, damızlık, piliç, vb.) veya eşdeğer diğer kanatlılar) (1 adet hindi = 7 adet tavuk esas alınmalıdır)]”, 18.1.5. Ek-2: Seçme-Eleme Kriterleri Uygulanacak Projeler Listesi’nin “Hayvan
Yetiştirme Tesisleri” başlıklı 30 uncu maddesinin (ç) bendinde; “Kanatlı yetiştirme tesisleri
[(Bir üretim periyodunda 20.000 adet ve üzeri tavuk (civciv, piliç, ve benzeri) veya eşdeğer diğer kanatlılar) (1 adet hindi = 7 adet tavuk)],” 19. 19/07/2013 tarih ve 28712 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik”in; 19.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinin 1 inci fıkrasında; “Bu Yönetmeliğin amacı, kokuya sebep olan emisyonların kontrolüne ve azaltılmasına yönelik idari ve teknik usul ve esasları düzenlemektir.”, 19.2. “Tanımlar ve Kısaltmalar” başlıklı 4 üncü maddesinin (e) bendinde; “Koku: İnsanda koku alma duyusunu harekete geçiren ve kokunun algılanmasına neden olan uçucu maddelerin yarattığı etkiyi”, 19.3. “Koku oluşturan işletme/tesisleri kuran ve işletenlerin yükümlülükleri” başlıklı 6 ıncı maddesinde; “(1) Koku emisyonuna sebep olan faaliyetleri yürütenlerin; bu faaliyetlerin
kurulmaları ve işletilmeleri sırasında:
a) İşletmenin kamuya ve çevreye olan zararlı etkilerinin mevcut en iyi üretim veya arıtım teknikleri uygulanarak azaltmak suretiyle koku oluşumunu önlemesi, b) Bu Yönetmelik gereği koku önleme tedbirlerini alması, c) Şikayet olması halinde, bu Yönetmelik gereği koku önleme tedbir/ek tedbirlerini alması, ç) Bu Yönetmelikte belirtilen koku emisyonu sınır değerlerinin aşılmamasını sağlaması, d) Yetkili merciler tarafından istenilmesi halinde; koku emisyonlarını bu Yönetmelikte belirtilen usul ve esaslara uygun olarak ölçtürmesi, zorunludur.”, 19.4. “Koku emisyonu oluşturan bazı tesisler için hükümler” başlıklı 7 inci maddesinin (b) fıkrasında; “Kümesler ve ahırlar: 1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girmesinden sonra yeni tesislerin yerleşim alanına olan asgari uzaklığı, dokuzuncu fıkrada yer alan Asgari Mesafe
Eğrisi grafiğinden belirlenen değerin altında olamaz. Şayet yüksek kokulu atık gaz filtre edilerek koku problemi gideriliyorsa, asgari uzaklık belirlenen değerin altında olabilir.
2) Tam bir temizlik ve kuruluk sağlanır.
3) Koku giderme ünitelerine sahip havalandırma sistemi bulunur.
4) Katı dışkılar için sızdırmaz bir depolama platformu yapılır ve depolamadan kaynaklanarak
çevreyi rahatsız edecek sorunlar giderilir (koku veya sinek gibi).
5) Kümes ve ahır ile sıvı dışkı kanalları ve konteynerleri arasında koku önleyici tedbirler alınır.
6) Sıvı dışkılar, sızdırmaz alanlar ve kapalı kanallardan geçirilerek ahırların dışında kapalı
konteynerlerde veya eşdeğer emisyon azaltma tedbirleri alınmış yerlerde depolanır.
7) Sıvı ve katı dışkıların öncelikle uygun şekilde bertarafı sağlanır. Bununla beraber; bertarafı
için uygun koşullar sağlanamadığında, kullanılacak dışkının depo kapasitesi olarak en az üç aylık miktar dikkate alınarak belirlenir. Bu maddelerin değerlendirilme yerleri ve süreleri ile kompostlama, kurutma veya atık gaz tesisleri gibi uygun tesislerde işleme tabi tutulma durumu dikkate alınarak, yetkili merci tarafından artırılabilir veya azaltılabilir.
8) Canlı hayvan kütlesi 0-50 GV arasında olan tesisler için asgari mesafe şartı aranmaz.
9) Asgari Mesafe Eğrisi aşağıdaki şekildedir. Üstteki eğri, kümes hayvanları için geçerli olan
asgari mesafe eğrisini, alttaki ise büyükbaş ve küçükbaş hayvanlar için geçerli olan eğriyi gösterir.”, 19.5. “Koku emisyonu azaltımı için teknikler” başlıklı 8 inci maddesinde; “(1) Kokuya neden olan işletmeler koku önleyici tedbir/ek tedbir almalarının gerekli olması halinde işletmelerin alabileceği koku önleyici tedbirlere ilişkin bu Yönetmeliğin EK-1’inde uygulanabilecek teknikler verilmiştir. İşletmeler, EK-1’de yer alan koku önleyici teknikler dışında, işletmeleri için uygun teknikleri kullanabilirler. Söz konusu tekniklerin Bakanlıkça uygun görülmesi gerekmektedir.
(2) 7 nci maddede yer alan işletmelerin, öncelikle 7 nci maddede yer alan hüküm ve esasları sağlaması gerekmekte olup, buna rağmen şikayet konusu olmaları halinde koku önleyici ek tedbir almaları gereklidir.”, 19.6. “Emisyon Sınır Değerleri” başlıklı 9 uncu maddesinde; “(1) Şikayete konu olan işletmenin faaliyet gösterdiği zamanlarda koku emisyonuna neden olan kaynak/kaynaklarından ulusal/uluslararası standartlara göre alınan ve işletme/tesisisin koku emisyonunu temsil eden en az üç kokulu gaz örneğinin olfaktometrik olarak ölçülmüş koku konsantrasyonlarının geometrik ortalaması; a) 1000 KB/m3 veya daha az ise, işletme/tesiste kaynakta koku giderimi konusunda herhangi bir işlem yapılmaz, b) 1000-10.000 KB/m3 aralığında ise, yetkili merci tarafından, işletmede koku kontrol/ek koku kontrol tedbirleri alınması, alınan tedbirlerinin etkinliğinin belirlenmesi için kaynak/kaynaklarda ölçüm yapılarak bu çalışmalarla ilgili raporun yetkili mercie sunulması için süre verilir.
c) 10.000 KB/m3 ten büyük ise, yetkili mercie tarafından 16 ıncı madde kapsamında idari yaptırım uygulanır ve işletmede koku kontrol/ek koku kontrol tedbirleri alınması, alınan tedbirlerin etkinliğinin belirlenmesi için kaynak/kaynaklarda ölçüm yapılarak bu çalışmalarla ilgili raporun yetkili mercie sunulması için süre verilir.
(2) Koku şikayetine neden olan işletme/tesislerin sorumluları, koku emisyonunu gidermek üzere önlem aldıktan sonra koku kaynağındaki emisyonu yeniden ölçtürür.
(3) Bir işletmede birden fazla koku kaynağı olan tesis varsa, ” 19.7. “İdari yaptırımlar” başlıklı 16 ıncı maddesinde; “(1) Şikayet konusu koku emisyonuna sebep olan işletme/tesisler tarafından; a) 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen sınır değerlerin üzerinde çevreye koku emisyonu verilmesi, b) Yetkili merci tarafından verilen sürelerde; işletme/tesis tarafından koku emisyonlarının önlenmesine ilişkin tedbirleri alarak alınan tedbirlere ilişkin raporun ve/veya ölçüm raporlarının sunulmaması, c) 7 nci madde kapsamında yer alan tesis/işletmelerin alması gereken koku kontrol tedbirlerinin alınmaması, durumlarında Çevre Kanununun 15 inci ve 20 nci maddelerinde öngörülen idari yaptırımlar uygulanır.” 20. 10/09/2014 tarih ve 29115 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren
“Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği”nin 20.1. “Çevre izni veya çevre izin ve lisansına tabi işletmeler” başlıklı 5 inci maddesinde; “Bu Yönetmelik kapsamında çevre iznine veya çevre izin ve lisansına tabi işletmeler, çevresel etkilerine göre Ek-1 ve Ek-2 listelerinde sınıflandırılmıştır.
(2) Ek-1 ve Ek-2 listelerinde yer alan işletmeler, faaliyette bulunabilmeleri için, öncelikle geçici faaliyet belgesi almak zorundadır.
20.2. “Çevre iznine tabi olmayan işletmeler” başlıklı 17 inci maddesinin 3 üncü bendinde; “EK-1 ve EK-2 listelerinde yer almayan işletmeler ile kuruldukları yerde bir yıldan az faaliyet gösterecek işletmeler ilgili mevzuatta belirlenen esas, hüküm ve sınır değerlere uymak zorundadır.” 20.3. EK-1 Çevreye Kirletici Etkisi Yüksek Düzeyde Olan İşletmeler, Hayvan Yetiştirme
Tesisleri başlıklı 7.7.5. maddesinde; “Kanatlı yetiştirme tesisleri. [bir üretim periyodunda 60
000 adet ve üzeri tavuk (civciv, damızlık, piliç vb) veya eşdeğer diğer kanatlılar] (1 adet hindi
= 7 adet tavuk eşdeğeri esas alınmalıdır” 20.4. EK-2 Çevreye Kirletici Etkisi Olan İşletmeler Hayvan Yetiştirme Tesisleri başlıklı 7.26.5. maddesinde; “Kanatlı yetiştirme tesisleri. [bir üretim periyodunda 20.000- 60 000 arası tavuk (civciv, damızlık, piliç vb) veya eşdeğer diğer kanatlılar] (1 adet hindi = 7 adet tavuk eşdeğeri esas alınmalıdır.)” 21. Tarım ve Orman Bakanlığı 29/03/2019 tarih ve E.1021801 sayılı Hayvan Hastalıkları ile Mücadele ve Hayvan Hareketleri Kontrolü Genelgesi 2019/1’in; 21.1. C-Denetim ve Kontrol bölümü 3 üncü maddesinde; “Kanatlı hayvan bulunduran işletmeler, ticari amaçlı yumurta veya kanatlı eti üretiyor ise, hayvan sayısına bakılmaksızın, ticari işletme olarak ele alınacak ve “Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin
Biyogüvenlik Talimatı” kapsamında denetlenecektir.”, 21.2. Hayvan Hastalıkları İle Mücadele Ve Hayvan Hareketleri Kontrolü Programı AGenel Prensipler 32 İnci Maddesinde; “5996 sayılı Kanunu’nun 9. maddesi 1. fıkrasında
“Hayvan sahipleri veya bakımından sorumlu kişiler, hayvan refahının sağlanması amacıyla, hayvanların barınma, bakım, beslenme, sağlık ve diğer ihtiyaçlarını karşılamak, sorumluluklarındaki hayvanların insan, hayvan ve çevre sağlığı üzerinde oluşturabilecekleri olumsuz etkilere karşı gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.” hükmü yer almaktadır. Söz konusu hüküm, bulaşıcı hayvan hastalıkları nedeniyle karantina uygulanan işletmelerde oluşan katı ve sıvı atıkların, çevreyi kontamine ederek, hayvan hastalıklarının yayılmasına yol açmasına karşı alınacak tedbirler çerçevesinde Bakanlığımıza sorumluluk yüklemektedir. Bu kapsamda 5996 sayılı Kanun’un ilgili hükmünün hayvancılık işletmelerinin çevre sağlığına olan etkileri doğrultusunda hayvan hastalıklarının yayılmasının önlenmesi ile sınırlı olduğu, hayvancılık işletmelerinden oluşan katı ve sıvı atıklar ile koku gibi çevresel etkilerin ise 2872 sayılı Çevre Kanunu gereğince Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nın sorumluluğundadır.” 22. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2015/13 sayılı Talimatı’nda; 22.1. “Açık ve kapalı sistem olarak faaliyet gösteren ticari etlik ve yumurtacı işletmelerin denetimleri, kanatlı hayvan hastalıklarına yol açan biyolojik etkenler ile halk sağlığını etkileyen zoonotik etkenlerin giriş ve çıkışı ile biyogüvenlik denetiminden geçmeyen işletmelere hayvan sevkinin engellenmesi amacıyla Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerin Biyogüvenlik
Talimatı hazırlanmış ve ekte gönderilmiştir. Söz konusu talimat ile avian influenza tespit edilen ticari işletmelere yeniden hayvan konulması sırasında yapılacak iş ve işlemler ile ilgili hükümler de yer almaktadır. Bu kapsamda faaliyette bulunan ticari etlik ve yumurtacı işletmelerin denetimlerinin söz konusu Talimat hükümleri çerçevesinde yürütülmesi hususunda gereğini rica ederim.” 22.2. Talimata ek “Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin Biyogüvenlik
Talimatı”nın “Kapalı Sistem İşletmelerde Alınması Gereken Biyogüvenlik Önlemleri” başlıklı 10 uncu maddesinin; 22.1. 10.1.10 fıkrasında; “İşletme alanında yem, çöp, su birikintisi gibi yabani kuşları cezbedecek oluşumlara yer verilmemelidir.”, 22.2. 10.1.11. fıkrasında; “Ölen hayvanların imhası için işletme kapasitesine uygun büyüklükte ve uygun yapıda ölü imha çukuru ya da yakma fırını bulunmalıdır.”, 22.3. 10.1.15. fıkrasında; “İşletmede gübre çukuru varsa kesinlikle üstünün kapalı olması gerekmektedir.”, 22.4. 10.2.3. fıkrasında; “Kemirgen ve haşere mücadele düzenekleri bulunmalı, kemirgen hareketliliği izlenmelidir.” 22.5. 10.4.1. fıkrasında; “İşletme ve kümes çevreleri temiz tutulmalıdır.” hükümleri düzenlenmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
23. Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 24. Başvuran, evinin yakında faaliyet gösteren yumurta tavukçuluğu işletmesinde gübrelerin sıvı şekilde kuyuda toplanması, kümeste havalandırma olmaması, kuyu pencerelerinin açık tutulması nedeniyle çevreye şiddetli kötü koku ve asit yayıldığını, sinek ve farelerin mevcut bulunduğunu, işletmenin etrafının “Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin
Biyogüvenlik Talimatı”na aykırı olarak ağaçlık olduğunu, tavuk ölülerinin bahçeye kazılan çukura atıldığını, söz konusu işletme nedeniyle bulaşıcı hastalık riski bulunduğunu belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
25. Anayasanın 56 ıncı maddesinde herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 8 inci maddesinde ise herkesin özel ve aile hayatına, konutuna saygı gösterilmesi hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir. Umumi
Hıfzıssıhha Kanunu’nun 269 uncu maddesi ile İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin
Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde üçüncü sınıf gayrisıhhi müesseselerin meskenlerin yanında kurulabilmekle birlikte sıhhi nezarete tabi tutulması gerektiği hüküm altına alınmıştır. İçişleri
Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün 81 İl Valiliğine hitaplı 27/01/2005 tarih ve
80208 sayılı 2005/9 Genelgesinde; gayri sıhhi müesseselerin çevreye ve halk sağlığına olumsuz
etkilerinin en az düzeye indirilmesi ve doğal kaynakların kirlenmeye karşı korunması amacıyla gayri sıhhi müesseselerin ruhsatlandırılması ve denetlenmesinin büyük önem taşıdığı,
10.07.2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununun 7 nci maddesi uyarınca 2
nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhî müesseseleri ruhsatlandırmanın ve denetlemenin ilçe ve ilk kademe belediyelerinin görevleri arasında sayıldığı, gayri sıhhi müesseselerin ruhsatlandırılmasında, mülga Gayri Sıhhi Müesseseler Yönetmeliği hükümleri uygulanacağı, bünyesinde doktor, mühendis, çevre sağlığı teknisyeni, sağlık memuru, tıbbi teknolog, biyolog, kimyager vb. teknik eleman bulunmayan belediye ve il özel idarelerinin, kadrolarda belirtilen personel istihdamı sağlanıncaya kadar, başta il sağlık müdürlükleri olmak üzere ildeki diğer kamu kurum ve kuruluşlardan teknik destek almalarının zorunlu olduğu, bu şekilde ihtiyaç duyulan görevlendirme, ilgili yerel yönetimin talebi üzerine, 5442 sayılı İl İdaresi Kanununa göre, vali ve kaymakamlarca yapılacağı talimatlandırılmıştır.
26. “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik”in 23 üncü maddesinde; ikinci ve üçüncü sınıf gayrisıhhi müessese açmak isteyen gerçek ve tüzel kişilerin, işin özelliğine göre insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili düzenlemeleri esas almak suretiyle Yönetmelik ekinde yer alan başvuru formunu doldurarak yetkili idareye ibraz edecekleri düzenlenmiştir. Yetkili İdarece başvurunun öngörülen kriterlere uygun olarak doldurulduğunun tespiti halinde başkaca bir işleme gerek kalmaksızın işyeri açma ve çalışma ruhsatının düzenlenerek ilgiliye verileceği, ilgilinin bu belge ile işyerini açabileceği ancak söz konusu işyerinin bir ay içinde kontrol edileceği, bu süre içerisinde kontrol edilmemesi halinde, ilgilinin çalışma ruhsatını almış sayılacağı ve kontrol görevini süresinde yerine getirmeyen kamu görevlileri hakkında yetkili idareler tarafından yasal hükümler uygulanacağı, ruhsat verilmesini takiben yapılacak kontrollerde insan sağlığına zarar verilmemesi, çevre kirliliğine yol açılmaması, yangın, patlama, genel güvenlik, iş güvenliği, işçi sağlığı, trafik ve karayolları, imar, kat mülkiyeti ve doğanın korunması ile ilgili kriterlere aykırı beyan ve durumun tespiti halinde işyerine bir defaya mahsus olmak üzere onbeş günlük süre verileceği, verilen süre içinde noksanlık ve aykırılıklar giderilmediği takdirde verilmiş olan ruhsatın yetkili idare tarafından iptal edilerek işyeri kapatılacağı ve ilgililer hakkında ruhsat vermeye yetkili idareler tarafından ayrıca yasal işlem yapılacağı düzenlenmiştir. Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7 inci maddesinde; 2 nci ve 3 üncü sınıf gayrisıhhi müesseseleri ruhsatlandırmak ve denetlemek ilçe belediyelerinin görev ve yetkileri arasında sayılmıştır.
27. Erdek Belediye Başkanlığı tarafından Kurumumuza sunulmuş olan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; başvuruya konu işletme yetkilisi tarafından gayrisıhhi müessese açma ruhsatı başvurusunun 29/05/2019 tarihinde gerçekleştirildiği, bu kapsamda Belediye tarafından 12/06/2019 tarih ve … sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatının düzenlendiği görülmektedir.
Başvuru formunda gayrisıhhi müessesenin sınıfı belirtilmemiş olmakla birlikte ilgili
Yönetmeliğin Ek-2: Gayrisıhhi Müesseseler Listesinde bir üretim periyodunda 500 – 20.000 adet arası tavuk, 500 – 30.000 adet arası piliç veya eş değeri diğer kanatlı kapasitedeki tavuk veya piliç yetiştirme tesislerinin 3. Sınıf Gayrisıhhi müessese sınıfında sayılması sebebiyle
12.000 resmi işletme kapasitesine sahip başvuruya konu işletmenin 3. Sınıf Gayrisıhhi
müessese sınıfında olduğu değerlendirilmiştir.
28. İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmeliğe ek teşkil eden “Örnek 2 :
(Değişik: 12.03.2012 – 2012/2958 S.Yön./18. md.) Gayrisıhhi Müessese Açma Ruhsatı
Başvuru/Beyan Formu”nun incelenmesinden; başvuru aşamasında formun 16 ıncı maddesi gereğince ÇED Yönetmeliği kapsamında olan tesisler için ÇED Olumlu Belgesi veya ÇED
Gerekli Değildir Belgesinin olup olmadığının, formun 19 uncu maddesi gereğince ise Çevre
İzni veya Çevre İzin ve Lisans Belgesi olup olmadığının kontrol edildiği görülmektedir.
Başvuruya konu işletme tarafından Erdek Belediyesine sunulan başvuru/beyan formunun meri örnekle uyumlu olmadığı görülmekle birlikte, güncellenmiş başvuru formu nazara alındığında; başvuruya konu işletmenin 12.000 resmi işletme kapasitesine sahip olması nedeniyle Çevresel
Etki Değerlendirmesi Yönetmeliği ile Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nin ekli listelerinde belirtilen projeler arasında bulunmadığı görülmüştür.
29. Başvuran, şikayete konu yumurta tavukçuluğu işletmesinin bulaşıcı hastalık riski barındırdığını, katı gübrelerin işletme içerisindeki kuyuda biriktirildiğini, tavuk ölülerinin bahçedeki çukura atıldığını, işletmeden kaynaklı sinek ve farelerin mevcut olduğunu, “Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerinin Biyogüvenlik Talimatı”na aykırı olarak kümesin etrafının ağaçlık olduğunu iddia etmektedir. Konuya ilişkin olarak;
5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu’nda hayvan sahipleri
veya bakımından sorumlu kişilerin sorumluluklarındaki hayvanların insan hayvan ve çevre sağlığı üzerinde oluşturabilecekleri olumsuz etkilere karşı gerekli önlemleri almakla yükümlü oldukları hüküm altına alınmıştır. Bu doğrultuda, “Çiftlik Hayvanlarının Refahına İlişkin Genel
Hükümler Hakkında Yönetmelik” kapsamında çiftlik hayvanlarının bulunduğu işletmelerde alet ve donanımların çapraz bulaşmayı ve hastalık taşıyıcı organizmaların oluşmasını engellemek amacıyla düzgün şekilde temizlenip dezenfekte edileceği, dışkı idrar ve yem artıkları ile saçılmış yemlerin kokuyu asgariye indirmek sinek veya kemirgenler için cazip olmasını engellemek amacıyla gerekli sıklıklarda temizleneceği; “Yumurtacı Tavukların
Korunması ile İlgili Asgari Standartlara İlişkin Yönetmelik” kapsamında ise dışkıların gerekli olduğu ölçüde sık sık uzaklaştırılacağı, ölen tavukların her gün uzaklaştırılarak usulüne uygun şekilde imha edileceği, her iki Yönetmeliğe aykırı davranılması halinde 5996 sayılı Kanunun ilgili hükümlerine göre idari yaptırım uygulanacağı düzenlenmiştir.
30. Balıkesir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden; Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığının 2015/13 sayılı Talimatı ekinde yer alan “Ticari Etlik ve Yumurtacı Kanatlı İşletmelerin Biyogüvenlik Talimatı” uyarınca yumurtacı kanatlı işletmelerin denetiminin gerçekleştirildiği, İl Tarım ve Orman
Müdürlüğü tarafından mezkur Talimat çerçevesince, 14/05/2015 tarihinde gerçekleştirilen denetimde tespit edilen eksiklikler nedeniyle işletmenin 01/12/2015 tarihinde pasif hale getirildiği, eksikliklerin giderildiğinin tespiti üzerine işletmenin tekrar aktif hale getirildiği, alınan şikayet üzerine 11/07/2018 tarihinde gerçekleştirilen denetim neticesinde; şikayete konu işletmede gübrelerin haftalık olarak işletmeden uzaklaştırıldığının, gübre çukurunun dışarıya sızıntı yapmadığının ve inceleme sırasında tam dolu olmadığının, kümeste gereken tüm tedbirlerin alındığının tespit edildiği ve biriken gübrenin haftalık veya onar günlük periyotlar ile vidanjörle çekimine ilişkin 6 adet makbuzun işletme tarafından sunulduğu; 16/01/2018 ve 04/01/2019 tarihlerinde gerçekleştirilen denetimlerde ise biyogüvenlik talimatı gereği asgari şartların işletme tarafından sağlandığı yönünde tespitte bulunulduğu görülmüştür.
31. İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 28/05/2019 tarihli ve … sayılı yazısında, Bakanlığın 21/12/2016 tarih ve … sayılı yazısı ile anılan Talimatın “İşletme alanında alınması gereken biyogüvenlik tedbirleri” başlıklı 10.1.10 maddesinin “İşletme alanında yem, çöp, su birikintisi gibi yabani kuşları cezbedecek oluşumlara yer verilmemelidir” şeklinde revize edildiği ve ağaç ibaresinin söz konusu maddeden çıkartıldığı, Talimat gereğince kapalı sistem işletmelerde yıkama sularının kapalı drenaj sistemi ile foseptik çukurunda toplanması gerektiği bu itibarla gübrelerin kümesin içine aktarılması ve ardından kümesin içindeki kuyuda bekletilmesine yönelik uygulamanın doğru olduğu, diğer taraftan ölen hayvanların imhası için işletme kapasitesine uygun büyüklükte ve uygun yapıda ölü imha çukuru ya da yakma fırını bulunmasının Talimat kapsamında gereklilik arz ettiği, bu doğrultuda ölen tavukların bahçeye kazılan çukura çukurun üzeri kapalı olmak şartıyla atılmasının Talimata uygun olduğu, kümeste mevcut havalandırma sisteminin canlılar için yeterli düzeyde olduğu belirtilerek işletme sahibinin çevreye bol kireç atması ve gübrelerin daha sık uzaklaştırılması hususunda uyarıldığı ifade edilmiştir. Bu çerçevede İdarece söz konusu işletmeye yönelik gerekli denetimlerin gerçekleştirildiği ve mevzuata aykırı herhangi bir hususun tespit edilmediği anlaşılmaktadır.
32. Başvuranın şikayet konularından diğeri yumurta tavukçuluğu işletmesinden çevreye yayılan şiddetli kokuya ilişkindir. Konuya ilişkin olarak Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğünce 27/05/2019 tarihinde gerçekleştirilen denetimde alıcı ortama herhangi bir atık deşarjı olmadığı ve rahatsız edici bir koku hissedilmediği ve idari yaptırımı gerektirecek herhangi bir uyumsuzluğun olmadığı tespitinde bulunulduğu, İl Sağlık Müdürlüğünce 02/08/2018 tarihinde gerçekleştirilen denetimde ölü tavuk çukurunun standartlara uygun olduğu ve etrafa koku salmadığı, gübreliğin kapalı sistem vidanjör ile çekildiği, çekilme evraklarının bulunduğu, toplum ve çevre sağlığı yönünden sakınca bulunmadığı tespitinde bulunulduğu, Erdek Belediye
Başkanlığınca 01/08/2018 tarihinde gerçekleştirilen denetimde ise çiftlik içerisinde tavuk ve tavuk gübresinden kaynaklı koku bulunduğunun tespit edildiği ve Koku Oluşturan
Emisyonların Kontrolü Hakkındaki Yönetmeliğin 12 inci maddesi kapsamında “Koku Emisyon
Ölçüm Raporu” istendiği ancak Kurumumuza sunulan evrakların incelenmesinden söz konusu raporun sunulmadığı görülmüştür. Başvuruya konu işletme kapasitesi itibarıyla Çevre İzin ve
Lisans Yönetmeliği ve Çevresel Etki Değerlendirmesi Yönetmeliğinin ekli listelerinde bulunmamakla birlikte Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği’nin 17 inci maddesi gereğince ilgili mevzuatta belirlenen esas, hüküm ve sınır değerlere uymak zorundadır.
33. Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmeliğin 6 ıncı maddesinde koku emisyonuna sebep olan faaliyetleri yürütenlerin; bu faaliyetlerin kurulmaları ve işletilmeleri sırasında Yönetmeliğin 9 uncu maddesinde belirtilen koku emisyonu sınır değerlerinin aşılmamasını sağlamakla yükümlü oldukları, şikayet olması halinde, Yönetmeliğin 7 nci ve 8 inci maddesinde belirtilen tedbirlerin alınmasının zorunlu olduğu, 9 uncu maddede belirtilen sınır değerlerin üzerinde çevreye koku emisyonu verilmesi halinde Çevre Kanununun 15 inci ve 20 nci maddelerinde öngörülen idari yaptırımların uygulanacağı müeyyide altına alınmıştır.
Bu kapsamda, Çevre Şehircilik İl Müdürlüğü ve İl Sağlık Müdürlüğünce gerçekleştirilen denetimlerde koku salınmadığı tespit edilmekle birlikte işletmeye ilişkin devam eden şikayetler ve Erdek Belediyesinin işletmede tavuk ve tavuk gübresinden kaynaklı koku bulunduğu yönündeki tespitine binaen başvuruya konu işletmeden kaynaklanan emisyonun Yönetmelikçe belirlenen sınır değerleri aşıp aşmadığının tespit edilmesi ve sınır değerlerin aşılması halinde
Yönetmelikte düzenlenen idari yaptırımların uygulanması gerektiği değerlendirilmiştir.
34. Danıştay Onuncu Dairesi 03/03/2015 tarih ve K. 2015/854 E. 2013/7812 sayılı Kararında; kot kumlama işinde çalışan davacılar yakınının silikozis hastalığına yakalanmasında davalı idarelerin hizmet kusuru bulunduğundan bahisle maddi ve manevi tazminat talebiyle açılan davaya ilişkin olarak; İdarenin, yürütmekle yükümlü olduğu bir kamu hizmetini gereği gibi yerine getirme, bu hizmetin işleyişini sürekli olarak kontrol etme, hizmetin yürütülmesi sırasında gerekli önlemleri alma, hizmeti yürütecek personelin ve hizmete özgülenen araçların seçiminde gerekli dikkat ve özeni gösterme ve denetimi yapma yükümlülüğünü ihlal etmesi neticesinde hizmetin hiç işlememesinin, kötü veya geç işlemesinin idarenin hizmet kusurunu oluşturduğunu, dolayısıyla hizmet kusuru nedeniyle bir zarar verilmiş olması halinde idarenin meydana gelen zararları tazmin sorumluluğu bulunduğunu, “İşyeri Açma ve Çalışma
Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik”in 6. maddesinde, yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan işyeri açılamayacağı ve çalıştırılamayacağı, işyeri açma ve çalışma ruhsatı alınmadan açılan işyerlerinin yetkili idareler tarafından kapatılacağı; 24. maddesinde ise, gayrisıhhi müesseselerin, çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili idareler tarafından denetleneceği, yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği kişinin gerekli tedbirleri almak veya aldırmakla sorumlu olduğu hükümlerinin yer aldığı, bu itibarla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığının ilgili mevzuat hükümlerinden doğan sorumluluğunun yanı sıra gayrisıhhi müesseselerin çevre ve toplum sağlığı açısından denetlenmesinin Belediyelerin görevleri arasında olduğu sonucuna varıldığını, bu kapsamda, davalı idarelerce, ilgili Kanunlarla kendilerine verilen görev ve yetki gereği denetlenmesi gereken, işçi sağlığı ve güvenliği yönünden tehlikeli olan işyerlerinin denetlenmemesi, denetlenmesine rağmen gerekli yaptırımların uygulanmaması veya bu konularda geç harekete geçilmesi, halkın sağlığını tehdit eden unsurların önlenmesine yönelik gerekli ve etkili tedbirlerin zamanında alınmaması veya alınmasına rağmen ilgili kişilerce, söz konusu tedbirlere uyulmasını sağlamaya yönelik mekanizmaların oluşturulmamasının ilgili idareler açısından hizmet kusuru teşkil ettiği, iş yeri açma ve çalışma ruhsatı bulunmayan, kaldı ki işyerinin bulunduğu yer, iskan durumu, çevre sağlığı, gürültü vs. nedenlerle ruhsata bağlanmasının mümkün olmadığı davalı belediyece de kabul edilen işyerinin davalı belediyelerce, 27.09.2001 tarihinde itibaren 3 yıl boyunca denetlenmediği, işyerinde yapılan faaliyetin önlenmesine yönelik herhangi bir önlem alınmadığı dikkate alınarak ilgili kanunlar ile kendilerine verilen denetim görevini ihmal eden, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gaziosmanpaşa Belediye Başkanlığı ve İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığının olayın meydana gelmesinde hizmet kusurlarının olduğu yönünde tespitte bulunmuştur. (Corpus Web
Hukuk Mevzuat ve İçtihat Programı, Erişim 16/04/2019)
35. Şikayet konusuna ilişkin yukarıda yer verilen açıklamalar, Anayasa ve uluslararası sözleşmeler ve diğer mevzuatta sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkı ile özel ve aile hayatına saygı hakkını korumaya yönelik düzenlemeler, ulusal ve uluslararası mahkemelerin benzer uyuşmazlıklara ilişkin verdiği kararlar ışığında başvuranın talebi değerlendirildiğinde, üçüncü sınıf gayrı sıhhi müesseselerinin meskenlerin yakınında kurulabilmekle birlikte sıhhi denetime tabi tutulmalarının gerekli olduğu, gayrısıhhi müesseselerin çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili İdarelerce denetlenmesi gerektiği ve yetkili idarenin en üst amirinin veya görevlendireceği kişinin gerekli tedbirleri almak ve aldırmakla sorumlu olduğu, üçüncü sınıf gayrı sıhhi müesseseler için yapılacak incelemelerde insan sağlığına zarar verilmemesi ve çevre kirliliğine yol açılmamasına ilişkin düzenlemelerin esas alınması gerektiği görülmektedir.
Başvuruya konu işletmeye yönelik olarak ilgili İdarelerce gereken denetimlerin gerçekleştirildiği, bu çerçevede İdarelerce gerçekleştirilen işlemlerde hukuka aykırılık olmadığı değerlendirilmekle birlikte işletmeden kaynaklanan koku emisyonu ve haşerat oluşumuna yönelik devam eden şikayetler ve söz konusu işletmeye ilişkin işyeri açma ve çalışma ruhsatının 12/06/2019 tarihinde düzenlendiği nazara alınarak işletmeden kaynaklanan koku emisyonunun
Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmeliği çerçevesince belirlenen sınır değerleri aşıp aşmadığının tespit edilmesi ve aşması halinde gereken tedbirlerin alınması; haşerat oluşumuna karşı “Çiftlik Hayvanlarının Refahına İlişkin Genel Hükümler Hakkında
Yönetmelik” ile “Yumurtacı Tavukların Korunması ile İlgili Asgari Standartlara İlişkin
Yönetmelik” hükümleri kapsamında denetimlerin titizlikle sürdürülmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 36. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuzun bilgi ve belge talebine ilişkin cevabi yazılarının süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği değerlendirildiğinden İdarelerin iyi yönetim ilkelerinden “dürüstlük”, makul “sürede karar verme” “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” “kanunilik” ve “ölçülülük” ilkelerine uygun davrandığı tespit edilmiştir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
37. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Balıkesir
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE, “Koku Oluşturan Emisyonların Kontrolü Hakkında Yönetmelik” hükümleri uyarınca söz konusu tavukçuluk işletmesinden kaynaklanan koku emisyonunun Yönetmelikçe belirlenen sınır değerleri aşıp aşmadığının tespit edilmesi ve sınır değerlerin aşılması halinde
Yönetmelikte düzenlenen idari yaptırımların uygulanması hususunda BALIKESİR ÇEVRE
VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
“İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik” ile “Çiftlik Hayvanlarının Refahına
İlişkin Genel Hükümler Hakkında Yönetmelik” ve “Yumurtacı Tavukların Korunması ile İlgili
Asgari Standartlara İlişkin Yönetmelik” hükümleri uyarınca tavukçuluk işletmesinden kaynaklanan haşerat ve fare oluşumunun ve işletme faaliyetlerinin çevre ve toplum sağlığı açısından denetlenmesi ve gerekmesi halinde idari yaptırımların uygulanması hususunda
ERDEK BELEDİYE BAŞKANLIĞINA VE BALIKESİR İL TARIM VE ORMAN
MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, Balıkesir Çevre ve Şehircilik İl Müdürlüğü, Balıkesir İl Tarım ve Orman
Müdürlüğü ve Erdek Belediye Başkanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA, BALIKESİR ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK İL MÜDÜRLÜĞÜNE,
BALIKESİR İL TARIM VE ORMAN MÜDÜRLÜĞÜNE VE ERDEK BELEDİYE
BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi