|
ÖZET: Başvuran, Yıldız Teknik Üniversitesi’nde Rölöve ve Restorasyon yüksek lisans öğrencisi olarak 32 yaşında yurt başvurusu yapamadığını, yaş sınırının yüksek lisans için daha esnek olması gerektiğini ifade ederek, barınma talebinin reddedilmesine itiraz etmiştir. Başvurusunun reddedilmesi nedeniyle eğitimine devam edemediğini belirten başvuran, ekonomik olarak devlet yurtları dışında barınma imkânına sahip olmadığını vurgulamıştır.
Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü, başvuranın daha önce yurt kaydı olduğunu ancak mevcut yönetmelik gereği otuz yaş üstü öğrencilerin yurt başvurularının kabul edilmediğini açıklamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvurunun hukuka uygunluk açısından incelenmesi gerektiğini ve yaş sınırının eğitim hakkını kısıtladığını belirtmiştir. Ayrıca, yurt başvurularında yaş sınırının belirlenmesinin, üst hukuk normlarına aykırı olduğunu vurgulamıştır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin değerlendirilmesi için ilgili idareye tavsiyede bulunmuştur. İdare, bu tavsiyeye uygun hareket etmediği takdirde, başvuranın yargı yoluna başvurma hakkının saklı olduğu belirtilmiştir. Bu karar, başvuranın eğitim ve barınma hakkının korunması adına önemli bir adım olarak değerlendirilmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2872-S.24.4564
BAŞVURU NO : 2023/15743
KARAR TARİHİ : 13.03.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KREDİ VE YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Yurtta barınma talebinin yaş sınırı gerekçesiyle reddedilmesine itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 02.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Yıldız Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Rölöve ve Restorasyon yüksek lisans öğrencisi olduğunu, 32 yaşında olduğunu, yaş sınırı gerekçesiyle yurt başvurusu yapamadığını, yüksek lisans eğitiminde yaş sınırının daha yüksek olması gerektiğini, İstanbul’da devlet yurdu harici barınabilecek ekonomik yeterliliğe sahip olmadığını, bu yüzden şu an eğitimime devam edemediğini belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı cevabi yazısında, “… incelenmiştir. isimli öğrencinin Bakanlığımıza bağlı İstanbul- Öğrenci
Yurdunda 22.10.2018-09.07.2021 tarihleri arasında kayıtlı öğrenci olarak barındığı tespit edilmiştir.
3. İlgi yazınızda talep edilen; a) isimli öğrenci tarafından Başkanlığımıza iletilen dilekçe ve CİMER başvurusu ile cevap yazıları Ek-1, Ek-2 ve Ek-3’te yer almaktadır. b) Öğrencinin
YÖKSİS kayıtlarının incelenmesi neticesinde Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü
Mimarlık, Rölöve ve Restorasyon bölümünde yüksek lisans öğrencisi olarak aktif öğrenim gördüğü tespit edilmiştir.
4. c), d), e) ve f) Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri Yönetmeliği’nin 6. Maddesinin (h) bendi
“Yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz yaşını doldurmamış olması.” şeklinde düzenlenmiş olup konu hakkında hukuki süreç devam etmektedir. Sonuçlanmasını müteakip düzenlemeler ivedilikle yapılacaktır.
/
5. Otuz yaş üstü öğrencilerin yurt başvuruları değerlendirmeye alınmadığından başvuru yaptığı tarih tespit edilememektedir.
6. g) Başvuruların Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar (Kıstaslar) (2023-2024) Ek-4’te yer almaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
8. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 9. 22/08/1961 tarih ve 10887 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve
Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “Yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlar yapmak ve bunların işletmesini sağlamak, beslenme yardımı yapmak, eğitim, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerle milli ve manevi gelişmelerine katkı sağlamak, yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, 10. 10/07/2018 tarih ve 304741 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; “(1) Kredi ve
Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: … e) Yurt ve tesislerde konaklayacaklarla ilgili usul ve esasları belirlemek, … h) Öğrencilerin desteklenmelerine ilişkin politikaların tespiti amacıyla gerekli çalışmaları yapmak, ı) Öğrencilere verilecek öğrenim kredisi ve burslar ile kredi borcunun tespiti, takibatı ve tahsilâtı ile kredi teminatına ilişkin usul ve esasları belirlemek, kredi ve burs başvurularının alınması ve değerlendirilmesi ve ödeme işlemlerinin yapılmasını sağlamak. …”,
11. 31449 sayılı ve 09.04.2021 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt
Hizmetleri Yönetmeliğinin ‘Barınma şartları’ başlıklı 6 ncı maddesinde, “ (1) Öğrencinin yurtlarda barınması için aşağıdaki şartlar aranır: h) Yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz (yürütmenin durdurulması)
yaşını doldurmamış olması…” düzenlemeleri bulunmakladır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvurunun kabulü ile başvuranın talebinin değerlendirmeye alınması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
/
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Başvuran yurt başvurularında yaş sınırı aranmasına itiraz etmektedir. İlgili idare ise mevzuata göre işlem yapıldığını belirtmektedir.
14. Kamu Denetçiliği Kurumu, (devlet) yurtlarında barınacak öğrencilerde aranacak şartların 351 Sayılı
Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanununun Uygulanmasına Ait Yönetmelik hükümlerine göre yönetmelik ile düzenlenmesi gerektiğini, yönetmelik yerine olurla yürürlüğe konulan Kıstaslar ile düzenleme yapılmasının üst hukuk normlarına aykırılık barındırdığını, eğitim hakkı ile iç içe durumda olan öğrenimin desteklenmesi hakkını kısıtladığını, olur ile yaş sınırı konularak sınırlamaya gidilmesinin (yönetmelik marifetiyle gerçekleştirilse dahi) eğitim ve öğrenim hakkı ile eşitlik ilkesini ihlal ettiğini vurgulamıştır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/1178 ve 2019/19022 sayılı kararları)
15. Nitekim devlet yurtlarında aranan yaş şartına yönelik yargılamada Danıştay Sekizinci Dairesi, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan mevzuatta barınma hizmeti sunulacak öğrenciler açısından yaş kriterine yönelik herhangi bir kısıtlamanın bulunmadığı ve dava konusu düzenleme ile üst normlarda öngörülmeyen bir sınırlamanın getirildiği ve mevzuat ile ilgilinin ekonomik durumunun tespitine yönelik kriterlerin belirlendiği, böylece Devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini yerine getirirken dar gelirli öğrencilerin barınma ihtiyacının karşılanmasına öncelik verildiği gerekçeleri ile
Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Barınma şartları” başlıklı 6. maddesinin (h)
bendinde yer alan; “otuz” ibaresinin yürütmenin durdurulması hakkındaki istemin kabulüne karar vermiştir.
(Esas: 2023/2502, Karar: 2023/2502, Tarih: 26.09.2023)
16. Yine Kamu Denetçiliği Kurumu, engelli bireyler için yurtlarda barınma yaş şartının aranmaması talebine yönelik yaptığı incelemede, engelli bireylerin yükseköğrenime eşit bir şekilde erişimlerinin desteklenmesi; ancak, engeli bulunan bireyin eğitim hayatı dışındaki barınma, erişim gibi karşı karşıya kaldığı dezavantajları dikkate alan bir sosyal politika yaklaşımı ile anlamlı olacağı için, Bakanlığa bağlı yurtlarda 30 yaş üzeri kaç engelli öğrencinin barındığı, yaş sınırını düşürmeden önce yaşanması muhtemel olayların önüne geçmek amacıyla alınabilecek önlemler bulunup bulunmadığı, engelli bireylerin yükseköğrenime erişim sürecinde karşı karşıya kaldıkları dezavantajların dikkate alınıp alınmadığı, anlaşılamadığından, söz konusu yaş sınırı değişikliği yapılırken engelli öğrencilerin yükseköğrenime eşit bir şekilde erişimlerinin desteklenmesi için barınma konusunda özel gereksinimlerinin bulunup bulunmadığı yönlerinden multidisipliner bir çalışma yapılması hususunda tavsiye kararı vermiştir. (Kamu
Denetçiliği Kurumunun 2023/6224 sayılı ve 27/10/2023 tarihli kararı)
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; anayasada devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı yönündeki düzenlemenin eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi maddesinde düzenlendiği, desteklenmesi gerekin kişilere yönelik öğrenci olması, maddi imkânlardan yoksun olması ve başarılı olması harici bir kıstasa yer verilmediği, temel hak ve hürriyetlerin de, özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasada belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların da anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı,
18. İdarelerin, kendi görev alanlarını ilgilendiren yasa ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere bunlara aykırı olmamak şartıyla, her zaman yönetmelik, tebliğ, genelge çıkarabilme ve bu düzenlemelerle, değişen koşullar dikkate alınarak, mevcut hukuki durumları ileriye yönelik olarak yürürlükten kaldırma yetkisine sahip oldukları kabul edilmekle beraber, yapılan düzenlemelerin anayasa, yasa gibi üst hukuk normlarına veya alt düzenleyici işlemlere karşı aykırı olamayacağı, yine söz konusu üst hukuk normlarını dar
/
yorumlayarak hakkın kullanımını sınırlandıran veya kısıtlayan düzenlemelere de yer verilemeyeceği (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2018/12503 sayılı Kararı),
19. Yükseköğrenim kurumlarında eğitim hayatına devam eden öğrencilerin barınma hizmetinden yararlandırılması konusunda yönerge hükmü ile yaş sınırı konularak sınırlamaya gidilmesinin eğitim ve öğrenim hakkını ve eşitlik ilkesini ihlal ettiği, işleyişe yönelik ikincil mevzuatların kişinin öğrencilik durumu ile birlikte ihtiyaç ve yeterliğinin tespitine yönelik olması gerektiği ve uygulamada getirilen kısıtlamalar ile öğrencilik tanımının kısıtlandığı (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2021/2500, 2021/14054 ve 2023/1118 sayılı kararları),
20. İlgili idarenin yurtlarda barınma usul ve esaslarını düzenleme yetkisini ve öğrencileri yaş gruplarına göre barındırma ve yurt sığalarını artırma yetkisini elinde bulundurduğu, işleyişte buna yönelik başkaca tedbirler alınabilecekken yönetmelik marifetiyle getirilen sınırlamanın ölçülülük ilkesini ihlal ederek hukuki dayanaktan yoksun olduğu, ayrımcılık yasağı ile çok yakın konumda bulunan fırsat eşitsizliğine yol açtığı,
21. Eşitlik ilkesi gereğince yaş sebebiyle bu kişiler arasında ayrım yapılamayacağı (Kamu Denetçiliği
Kurumunun 2017/8349 ve 2023/14427 sayılı ve 27/02/2024 tarihli kararları),
22. Yükseköğretim Kurulu tarafından 34 yaş üstü kadınlara devlet üniversitelerinde özel kontenjan uygulaması başlatılması üzerine pozitif ayrımcılık kapsamında bu taleplerin de karşılanması gerektiği, (
Kamu Denetçiliği Kurumunun 2023/15618 sayılı kararı)
23. Eğitim hakkından ziyade nitelikli eğitim hakkının kabul edildiği günümüzde benzer hak ihlallerinin doğmasının önüne geçilmesi ve kamu yararı amacının her daim gözetilmesi gerektiği hususları dikkate alındığında başvuranın barınma hizmeti verilmesi talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 24. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
25. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın yurtta barınma talebinin değerlendirmeye alınması hususunda GENÇLİK ve SPOR
BAKANLIĞI KREDİ ve YURTLAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞI KREDİ ve YURTLAR GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/