Yurt başvurusunda yaş sınırının hukuka uygun bir şart olarak kabul edilmesi idarenin yetkisi dahilinde midir (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/1732-S.22.2637

BAŞVURU NO : 2021/15386

KARAR TARİHİ : 08/02/2022

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI

Yaş sınırı gerekçesiyle yurtta barınma talebinin reddedilmesine itiraz

BAŞVURUNUN KONUSU :

hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 10/09/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde Yüksek Lisans eğitimine devam eden başvuran, otuz beş yaşını geçtiği için yurt başvurusu yapamadığını, yüksek lisans eğitiminde son sınıf öğrencisi olduğunu, yazmakta olduğu tez için birkaç ay barınma ihtiyacının bulunduğunu ve özel yurtta kalabilmek için maddi durumunun yeterli olmadığını belirterek yurtta barınmayı talep etmektedir

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün sayılı yazısında:

2.1. Şahsa ait YÖKSİS kayıtlarında yapılan inceleme neticesinde; Atatürk Üniversitesi Sağlık Meslek

Yüksek Okulu Yaşlı Bakımı bölümünden 06.08.2021 tarihinde mezun olduğu ve bu nedenle barınmakta olduğu Erzurum Abdurrahmangazi Yurdundan kaydının silindiğinin tespit edildiği, güncel öğretim bilgileri sorgulandığında ise 28.08.2019 tarihinde başladığı Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler

Enstitüsünde Yüksek Lisans eğitimine devam ettiğinin görüldüğü, 2.2. 9 Nisan 2021 tarihinde Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt

Hizmetleri Yönetmeliği’nin 6. Maddesi Yurtlarda barınma şartları (h) bendine göre; Öğrencinin, “Yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması” gerektiği, bu maddenin söz konusu yönetmeliğe yaşları ileri seviyeye ulaşmış öğrencilerin, üniversite hayatına başlamış küçük yaştaki öğrenciler üzerinde tahakküm oluşturarak psikolojik baskı altına almaları nedeniyle birçok şikâyet konusu oluşturması ve Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezinin (ÖSYM) düzenlediği sınav sonucu ilk defa ailesinin ikametgâhı dışında bir şehirde üniversite kazanan daha fazla öğrenciye boş yatak imkânı sağlanması için eklendiği,

2.3. isimli şahsın 2021-2022 öğretim döneminde 35 yaşını doldurmuş olması sebebi ile yurt başvurusunu yapamadığı, 2.4. Ayrıca söz konusu yönetmeliğin 17. maddesinin (1) bendinin “Öğrenciler yurtlarda, normal öğrenim süresi kadar barındırılır.” şeklinde düzenlendiği, 2.5. Şikâyet konusuna ilişkin yargı organlarınca görülmekte olan veya verilmiş bir karar bulunmadığı, 2.6. 2021-2022 eğitim-öğretim dönemine ait Başvuruların Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar ile şahsın şikâyet konusuna ilişkin 09.09.2021 tarihinde CİMER kanalı ile yaptığı şikâyet başvurusuna

10.09.2021 tarihinde Başkanlıkları tarafından cevap verildiğinin tespit edildiği,

ifadelerine yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, “Sosyal ve Ekonomik Haklar ve

Ödevler ” üst başlıklı Üçüncü Bölüm’de yer alan ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı 42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Devletin iktisadi ve sosyal ödevlerinin sınırları’ başlıklı 65 inci maddesinde “Devlet, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini, bu görevlerin amaçlarına uygun öncelikleri gözeterek malî kaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getirir.”, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu

Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.

4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her

türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”, 5. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun ‘Amaç’ başlıklı 2 nci maddesinde “…Yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlar yapmak ve bunların işletmesini sağlamak, beslenme yardımı yapmak, eğitim, sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlerle milli ve manevi gelişmelerine katkı sağlamak, yükseköğrenim öğrencilerine kredi veya burs vermek, öğrencilerin yükseköğrenimlerini kolaylaştırmaktır.”, ‘Yönetmelik’ başlıklı 46 ncı maddesinde “Bu kanunun uygulanmasına ait yönetmelik Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanır.”, 6. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde; – (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: a) Yurt ihtiyacını belirlemek, yurtların her türlü ihtiyacını temin etmek, yurtların sevk ve idaresini yapmak, öğrencilerin iaşe, ibate ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanması için yurt alanlarında ilgili düzenlemeleri yapmak, b) Yurtlarda barınacak öğrencilerin başvuru, değerlendirme, kayıt ve kabulüne ilişkin esasları belirlemek ve uygulamak, yurtlarda kalan öğrencilerin sosyal, sağlık, kültürel ve eğitim ihtiyaçlarını sağlamak ve ilgili kurumlarla işbirliği yapmak,… e) Yurt ve tesislerde konaklayacaklarla ilgili usul ve esasları belirlemek, ikili anlaşmalar gereği eğitim ve öğretim görmek üzere ülkemize gelen diğer ülke öğrencilerinin yurtlardan yararlandırılmasına ilişkin işlemleri yürütmek,”, “Ortak Hükümler” üst başlıklı “Önsekizinci Bölüm” de yer alan ‘Düzenleme görev ve yetkisi’ başlıklı 508 inci maddesinde, “Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabilir.”, 7. 09.04.2021 tarih ve 31449 sayılı ve Resmi Gazetede yayımlanan Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt

Hizmetleri Yönetmeliğinin ‘Amaç’ başlıklı 1 inci maddesinde, “Bu Yönetmeliğin amacı, yükseköğrenim

öğrencilerinin eğitim-öğretimlerini kolaylaştırmak amacıyla Bakanlık tarafından işletilen yurtların idaresi ile barındırma usul ve esaslarını düzenlemektir.’, ‘Kapsam’ başlıklı 2 nci maddesinde, “Bu Yönetmelik, Bakanlık tarafından işletilen yurtlarda barındırılacak öğrencilerde aranacak şartlar, yeni yurtların açılması, kapatılması, niteliğinin ve niceliğinin değiştirilmesi, yurtların idaresi, öğrenci disiplin işlemleri ile özel hizmet ve gece hizmetlerine ilişkin düzenlemeleri kapsar.”, ‘Barınma şartları’ başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında, “(1) Öğrencinin yurtlarda barınması için aşağıdaki şartlar aranır: a)

Örgün eğitim veren bir yükseköğretim kurumuna kayıtlı olması. b) Öğrenim gördüğü yükseköğretim kurumu veya programının, ailesinin ikamet ettiği il veya ilçe sınırları dışında bulunması. c) Taksirli suçlar ile kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlara çevrilmiş veya aşağıda sayılan suçlar dışında tecil edilmiş hükümler hariç olmak üzere, kasten işlenen bir suçtan dolayı altı ay veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık, Cumhurbaşkanına hakaret, devletin egemenlik alametlerini aşağılama, Türk Milletini, Türkiye Cumhuriyeti Devletini, Devletin kurum ve organlarını aşağılama, kamu barışına karşı suçlar veya cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, hayasızca hareketler, uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti, kullanımı, kullanımını kolaylaştırma, kullanmak için satın alma, kabul etme veya bulundurma, haksız mal edinme, şike, teşvik primi, kanuna aykırı olarak spor müsabakalarına dayalı bahis ve şans oyunlarını oynatma, oynatılmasına yer ve imkan sağlama, reklamını yapma veya para nakline aracılık etme suçlarından mahkûm olmaması. ç) Yurt dışında bulunan yurtlarda barınan öğrencilerin öğrenim gördükleri ülke kanunlarına göre taksirli suçlar hariç herhangi bir suçtan dolayı hakkında altı ay veya daha fazla süreyle hapis cezası ile kesinleşmiş mahkumiyeti bulunmaması. d) Bakanlık veya diğer kamu kurum ve kuruluşlarının yükseköğrenim öğrencilerine hizmet veren yurtlarından çıkarma cezası veya yükseköğretim kurumlarından altı aydan fazla uzaklaştırma cezası almamış olması. e) Uluslararası öğrencinin, öğrenci belgesi, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından almış olduğu ikamet izni belgesi ile pasaportunun onaylı suretini ibraz etmiş olması. f) Zorunlu staj hariç brüt asgari ücret tutarının bir buçuk katı üzerinde ücretli bir işte çalışmaması. g) Kamu personeli olmaması. ğ) Toplu yerlerde yaşamaya engel olacak seviyede akıl ve ruh hastalığının olmadığına ve bulaşıcı hastalığının bulunmadığına dair beyanda bulunması. h) Yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması.”, hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 9. Somut olayda Erzurum Teknik Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsünde Yüksek Lisans eğitimine devam eden ve otuzbeş yaşını geçmiş olan başvuranın yurtta barınma talebinde bulunduğu, idarenin ise başvuranın ilgili Yönetmeliğin 6. maddesinde yurtlarda barınma şartları arasında düzenlenen öğrencinin, “yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması” şartını taşımadığı gerekçesiyle başvuranın talebini reddettiği anlaşılmaktadır. İdarenin cevabi yazısında, Yönetmeliğin söz konusu maddesinin, yaşları ileri seviyeye ulaşmış öğrencilerin, üniversite hayatına başlamış küçük yaştaki öğrenciler üzerinde tahakküm oluşturarak psikolojik baskı altına almaları nedeniyle birçok şikâyet konusu oluşturması ve Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezinin (ÖSYM) düzenlediği sınav sonucu ilk defa ailesinin ikametgâhı dışında bir şehirde üniversite kazanan daha fazla öğrenciye boş yatak imkânı sağlanması için eklendiği hususu belirtilmiştir.

10. Mülga Kredi Yurtlar Kurumu 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Hizmetleri Kanunu gereğince öğrenciler için yurtlar yapmakta ve bunların işletmesini sağlamakta iken 1 numaralı

Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü adı altında Gençlik ve Spor

Bakanlığının hizmet birimleri içerisine alınmıştır. Mevcut düzenlemeler uyarınca yurt içinde ve dışında yükseköğrenim gören öğrenciler için yurtlarda barınacak öğrencilerin başvuru, değerlendirme, kayıt ve kabulüne ilişkin esasları belirlemek ve uygulamak Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri arasındadır. 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “ORTAK HÜKÜMLER” üst başlıklı

“Önsekizinci Bölüm” ünde düzenlenen, “Düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 508 inci maddede, Bakanlığın görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabileceği, ayrıca 351 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde, bu kanunun uygulanmasına ait yönetmeliğin Gençlik ve Spor

Bakanlığınca hazırlanacağı belirtilmiştir.

11. 351 sayılı Kanunun 46 ncı maddesi gereğince hazırlanan “Gençlik Ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri

Yönetmeliği” 09.04.2021 tarih ve 31449 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Yönetmeliğin 4 üncü maddesinde “öğrenci” nin, bir yükseköğretim kurumuna kayıtlı olup yurtlarda sürekli barındırılan kayıtlı öğrencileri ifade ettiği şeklinde tanımlama yapıldığı, 6 ncı maddesinde ise öğrencinin yurtlarda barınması için “yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması” şartı getirildiği görülmektedir.

12. Gerek 351 sayılı Kanun gerekse 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi hükümleri incelendiğinde yükseköğrenim gören öğrencilerin yurtlarda barınmasına ilişkin herhangi bir şart getirilmediği, konunun ikincil düzenlemelere bırakıldığı, (kaldı ki 1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Ortak

Hükümler” üst başlıklı “Önsekizinci Bölüm” ünde düzenlenen, “Düzenleme görev ve yetkisi” başlıklı 508 inci maddede, Bakanlığın görev, yetki ve sorumluluk alanına giren konularda idari düzenlemeler yapabileceği, ayrıca 351 sayılı Kanunun 46 ncı maddesinde, bu kanunun uygulanmasına ait yönetmeliğin

Gençlik ve Spor Bakanlığınca hazırlanacağı hususunun belirtildiği), şikayet edilen İdarenin de Bakanlık tarafından işletilen yurtlarda barındırılacak öğrencilerde aranacak şartlar, yeni yurtların açılması, kapatılması, niteliğinin ve niceliğinin değiştirilmesi, yurtların idaresi, öğrenci disiplin işlemleri ile özel hizmet ve gece hizmetlerine ilişkin düzenlemeleri kapsayan “Gençlik Ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri

Yönetmeliği” ile konuya ilişkin ayrıntıları düzenlediği anlaşılmaktadır.

13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; somut olayda ilgili İdarenin 351 sayılı Kanun ve

1 numaralı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi gereği düzenleme yapma yetkisini kullanarak öğrencilerin

yurtlarda barınması için “yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz beş yaşını doldurmamış olması” şartını getirdiği, Yönetmeliğin söz konusu maddesinin, yaşları ileri seviyeye ulaşmış öğrencilerin, üniversite hayatına başlamış küçük yaştaki öğrenciler üzerinde tahakküm oluşturarak psikolojik baskı altına almaları nedeniyle birçok şikâyet konusu oluşturması ve ÖSYM’nin düzenlediği sınav sonucu ilk defa ailesinin ikametgâhı dışında bir şehirde üniversite kazanan daha fazla öğrenciye boş yatak imkânı sağlanması için eklendiği hususları dikkate alındığında, İdarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 14. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 sayılı mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; hem başvuranın dilekçesi hem de şikâyet başvurusunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgeler bakımından idareler tarafından süresi içerisinde işlem tesis edildiği; böylece “makul sürede karar verme ve kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranıldığı anlaşılmıştır. Buna karşılık, başvurana iletilen cevabi yazıda, idarenin kararına karşı hangi sürelerde hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği anlaşıldığından “karara karşı başvuru

yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idareye bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

15. Ayrıca başvurunun incelemesi sürecinde İdareden temin edilen, “Misafir Barındırma” konulu 18/10/2021 tarih ve 1158924 sayılı yazıda, Bakanlıkları tarafından işletilen yurtlarda 2021-2022 eğitim ve öğretim döneminde asıl ve yedek listeden barınmaya hak kazanan öğrencilerin kayıt işlemlerinin tamamlanmasını müteakip yedeği biten il ve ilçelerde yurtta boş yatak bulunması halinde; a) Yurt bulunmayan ilçelerde öğrenim gören öğrencilerin, b) Yedek sırası devam eden il veya ilçelerde öğrenim gören öğrencilerin, c) Yeni açılan yükseköğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin, ç) Öğrenim gördüğü öğretim programı ile aile ikametgâhı aynı il ve ilçede bulunan ancak ulaşımı zor olan mahalle, belde veya köylerdeki öğrenciler ayrıca normal öğrenim süresinde öğrenimlerini tamamlayamayanlar da dahil olmak üzere 35 yaşını geçmemiş öğrencilerin İl ve Yurt Müdürlüklerince uygun görülenlerin adli sicil sorgulaması yapılmak kaydı ile akademik takvimlerinin sonlanacağı tarihe kadar misafir olarak barındırılmalarının uygun görüldüğü, hususlarının belirtildiği anlaşılmaktadır. Bu doğrultuda sosyal devlet ilkesi gereği öğrenci yurdunda barınmaya hak kazanan öğrencilerin kayıt işlemlerinin tamamlanmasını müteakip yurtta boş yatak bulunması halinde 35 yaşını geçmiş öğrencilerin durumunun da gözetilebileceği değerlendirilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’ncimaddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumu’na dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; aynı Kanunun 21’inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca, şikâyet başvurusunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi halinde, durmuş olan dava açma süresi, gerekçeli Ret Kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlamaktadır. Bu çerçevede; bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (mevcut ise) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, söz konusu idari işleme karşı kalan sürede bireysel işleme yönelik Ankara İdare Mahkemelerinde ve düzenleyici işleme yönelik Danıştay nezdinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE; Kararın Başvurana ve Gençlik ve Spor Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi