|
ÖZET: Başvuran, yurt dışı borçlanma kapsamında transfer edilen primlerin iadesini talep etmiştir. Başvuru, 25/07/2018 tarihli dilekçeye dayanarak, müvekkilinin İsviçre’de geçen hizmet sürelerine ilişkin primlerin Türkiye’ye transfer edilmesiyle ilgilidir. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), bu primlerin iadesinin 5510 sayılı Kanun’un 31. maddesi şartlarına bağlı olduğunu belirtmiş, başvuranın 60 yaşını doldurması gerektiğini ifade etmiştir. Ancak başvuran, 3201 sayılı Kanun’un 4. maddesine dayanarak, transfer edilen primlerin iadesini talep etmektedir.
SGK’nın açıklamalarına göre, transfer edilen primlerin Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına menfaat sağlamadığı durumlarda, bu primlerin iade edileceği belirtilmiştir. Başvuranın durumu incelendiğinde, İsviçre’deki çalışma süresinin emeklilik için yeterli olmadığı ve dolayısıyla başvuranın bu primlerden menfaat sağlayamadığı sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, başvuranın talebinin reddedilmesi hukuka uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin kabul edilmesi gerektiği yönünde bir tavsiye kararı vermiştir. SGK’nın, transfer edilen primlerin iadesiyle ilgili işlemleri, Türkiye ve İsviçre arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesi çerçevesinde gerçekleştirmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bu karar, SGK’nın 30 gün içinde uygulanması gereken bir işlem olarak belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/11539-S.20.16264
BAŞVURU NO : 2019/22091
KARAR TARİHİ : 05/06/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Yurt dışı borçlanma kapsamında transfer edilen primlerin iadesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 13/12/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran vekili, müvekkili adına Kurumumuza tarihinde yaptığı başvuruda; 25/07/2018 tarihli prim transfer dilekçesi ile 3201 sayılı Kanun kapsamında yurt dışı borçlanma talebinde bulunduğunu, söz konusu talebe istinaden SGK tarafından müvekkilinin 01/01/1999 ila 30/04/2003 yılları arasında geçen İsviçre hizmetlerinin prim transferi yapılmak suretiyle 3201 sayılı Kanuna göre borçlandırıldığını, İsviçre primlerinden arta kalan kısmın ise müvekkiline TL karşılığı ödendiğini, ödenen tutarın 01/01/1972 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “Türkiye Cumhuriyeti ile
İsviçre Arasında Sosyal Güvenlik Sözleşmesi” kapsamında olduğunu, anılan sözleşmenin 10 a maddesinde prim transferinin düzenlendiğini, söz konusu maddenin üçüncü fıkrasında ise transfer olan primlerin hak sahibi adına menfaat sağlamaması durumunda bu kimselere ödeneceğine ilişkin düzenlemenin yer aldığını, diğer yandan 3201 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde borçlanmanın talep üzerine iadesinin aynı Kanunun 10 uncu maddesinde ise iadenin ne şekilde yapılacağının düzenlendiğini; gerek sözleşmede gerekse kanunda yer alan hükümlere istinaden müvekkilinin yurt dışı borçlanma kapsamında transfer edilen primlerinin iadesini talep ettiğini ancak SGK tarafından söz konusu prim transferinin 5510 sayılı Kanunun
31 inci maddesi kapsamında değerlendirilerek müvekkilinin 60 yaşını doldurması halinde
ödeme yapılacağı şartına bağlandığını, oysa 5510 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin müvekkilinin talebine esas 3201 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi niteliklerinin birbirinden farklı olduğunu ifade ederek, transfer yapılmak suretiyle 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlandırılan sürelerinin yine aynı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iadesinin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 17/01/2020 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazılarına istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri
Genel Müdürlüğü’nün konuya ilişkin 09/02/2020 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. İlgilinin 25/7/2018 tarihli borçlanma talep dilekçesine istinaden 24/9/2018 tarihli yazı ile
İsviçre’den prim transferi istenildiği, primlerin İsviçre sigorta kurumunun 6/11/2018 tarihli yazısı ile SGK’ya transfer edildiği, 2.2. Buna göre, Türkiye ve İsviçre arasında imzalanan Sözleşmenin 10 a maddesi gereğince
Türk vatandaşlarının, İsviçre’deki çalışmaları esnasında uzun vadeli sigorta kollarına (yaşlılıkölüm) kesilen primlerinin SGK’ya transferini İsviçre yaşlılık, ölüm, maluliyet sigortaları yardımlarından hiç yararlanmamış olmaları, Türkiye’de veya üçüncü bir ülkede yerleşmek üzere anılan ülkeden ayrılmış olmaları koşulu ile talep edebildikleri, İsviçre’den transfer edilen primlere ait gün sayılarının Türkiye’de çalışılmış hizmet olarak kabul edildiği, 2.3. 3201 sayılı “Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin
Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunun 10 uncu maddesinin:
“Türk vatandaşları hesabına yabancı ülkelerdeki sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, ülkelerarası anlaşmalarla Türkiye’ye transferlerinin sağlanması halinde; Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin tamamını bu Kanuna göre borçlanarak, tahakkuk ettirilen borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin tamamı, tahakkuk ettirilen borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin borçlandıkları süreye isabet eden orandaki miktarı, Transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak ilgili sosyal güvenlik kuruluşunca sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edilir.” hükmüne amir olduğu, 2.4. İsviçre’den primleri transfer edilmesine rağmen borçlanma talebinde bulunmayanların primlerine ait gün sayıları Türkiye’de çalışılmış hizmet olarak kabul edildiği, anılan
Sözleşmenin 10 a maddesinin üçüncü fıkrasındaki “Transfer olunan primlerden Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmıyorsa” ifadesine göre, İsviçre sigorta merciinden transfer edilen primlerin sigortalılara, “a) İsviçre’de geçen çalışmalarını 3201 sayılı Kanuna göre müracaat ederek borçlanıp tahakkuk ettirilen borç tutarını ödemeleri veya borçlarının İsviçre’den transfer edilecek primlerinden mahsup edilerek, bakiyesinin iadesini talep etmeleri halinde, b) Türkiye’deki sigortalı çalışmaları ile İsviçre sigorta merciinden transfer edilen primlerine ilişkin süre birlikte nazara alındığında, 5510 sayılı Kanunun 31.Maddesine göre, yaşlılık aylığına hak kazanamaması kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması halinde, Türkiye-İsviçre Sosyal Güvenlik Sözleşmesi hükümleri uyarınca transfer edilen primleri anılan
Kanuna göre toptan ödeme olarak, c) Transfer edilen primler Kurumumuzca bağlanan aylığında değerlendirilerek, aylığında artış meydana getiriyor ise aylığı arttırılmakta, aylıkta artma meydana getirmiyor ise tarafına iade edilmektedir.” denilmiş, 2.5. ’ın 25/7/2018 tarihinde SGK’ya müracaat ederek İsviçre’de geçen sigortalılık sürelerini borçlanmak istediği ve borç tutarının transfer edilen primlerinden mahsup edilmesini istediği, İsviçre’den, 11.713,20 İsviçre Frankı transfer edildiği, 1530 gün karşılığı adına tahakkuk ettirilen 33.124,50 TL karşılığı olan 6.205,64 Frankın transfer edilen primlerinden mahsup edildiği ve kalan 5.507,56 Frankın ilgiliye iade edildiği, 2.6. Mevzuat hükümleri doğrultusunda İsviçre’den transfer edilen primleri borçlanan
‘ın bu borçlanmadan vazgeçebilmesi için transfer edilen tutardan borçlanmasına mahsup edilen tutar haricinde kendisine ödenen 5.507,56 Frankın Kuruma iadesinin gerektiği, bu şekilde borçlanmanın iptal edilmesi halinde İsviçre’den transfer edilen primlerin
Sözleşmenin 10 a maddesi kapsamında ülkemizde geçmiş hizmet olarak kabul edilebileceği, 2.7. Söz konusu süreç tamamlandığında Kanunun öngördüğü yaşlılık aylığı bağlanması şartlarının oluşmaması ve ilgilinin 60 yaşını tamamlamış olması koşuluyla müracaatı halinde transfer edilen primlerin Kanuna göre toptan ödeme olarak iade edilebileceği, hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1. “Mülkiyet hakkı” başlıklı 35 inci maddesi; “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir. Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir. Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırı olamaz.”, 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 3.3. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 4. 8/5/1985 tarihli ve 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt
Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında
Kanunun; 4.1. “Borçlanma tutarı ve borçlanma tutarının iadesi” başlıklı 4 üncü maddesi; “Borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarı, başvuru tarihindeki 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 82 nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın %45’idir. Ancak, prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı bir miktarda belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenir. Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edilir. Tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranır.
Borçlanmadan sonradan vazgeçenler ile yapılan borçlanma sonrasında aylık bağlanması için gerekli şartları yerine getiremeyenlere ve bunların hak sahiplerine talepleri üzerine yaptıkları ödemeler, faizsiz olarak iade edilir.” 4.2. “Sosyal güvenlik sözleşmeleri ile transferi sağlanan primlerin iadesi” başlıklı 10 uncu maddesi; “Türk vatandaşları hesabına yabancı ülkelerdeki sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, ülkelerarası anlaşmalarla Türkiye’ye transferlerinin sağlanması halinde; a) Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin tamamını bu Kanuna göre borçlanarak, tahakkuk ettirilen (…) borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin tamamı, b) Transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmını bu Kanuna göre borçlanarak tahakkuk ettirilen (…) borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin borçlandıkları süreye isabet eden orandaki miktarı, Transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak ilgili sosyal güvenlik kuruluşunca sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edilir.” 5. 04/01/1981 tarihli ve 17210 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan “Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre F. Konseyi Arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesine Ek Sözleşme” ile Türkiye
İsviçre arasında imzalanan 1 Mayıs 1969 tarihli Sosyal Güvenlik Sözleşmesine eklenen 10 a maddesi; “(1) Türk vatandaşları Sözleşmenin 8 ve 12 maddelerine rağmen İsviçre yaşlılık ölüm sigortalarına kendileri için yatırılmış olan primlerin Türk sigortalarına transferini İsviçre yaşlılık, malullük ve ölüm sigortaları yardımlarından henüz hiç yararlanmamış olmaları ve
Türkiye’de veya bir üçüncü ülkede yerleşmek üzere İsviçre’den ayrılmış bulunmaları koşulu ile talep edebilirler. İsviçre yaşlılık ve ölüm sigortasına iki eş için prim yatırılmışsa, eşler kendileri için yatırılan primlerin transferini münferit olarak isteyebilirler. Ancak yalnız kadın eşin primleri transfer olunmuşsa, erkek eş ancak yaşlılık, malullük ve ölüm sigortasına ilişkin basit bir gelirden yararlanır.
(2) Birinci paragrafın uygulanmasında, Türk sigortalarına primleri transfer olunmuş Türk vatandaşları ve bunların hak sahipleri söz konusu primlerin transferi nedeniyle, İsviçre yaşlılık, malullük ve ölüm sigortasından artık hiç bir hak iddiasında bulunamazlar.
(3) Primler Türkiye Sosyal Sigortalar Kurumuna transfer olunur ve bu kurum primleri Türk mevzuatına göre yetkili sigorta kuruluşuna intikal ettirir. Bu primler ve bu primlere ilişkin süreler, bir Türk aylığına hak kazanmada ve bu aylığın hesabında. Türk primlerine ve sürelerine muadil sayılır. Transfer olunan primlerden Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmıyorsa, anılan yetkili kuruluş transfer edilmiş olan primleri ilgili kimselere öder.’’ 6. 06/11/2008 tarihli ve 27046 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yurtdışında
Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin
“Borçlanmadan vazgeçme ve borçlanma miktarının iadesi” başlıklı 11 inci maddesinin (3) ve (4) numaralı fıkraları; “Borçlandıkları hizmetleri ile malullük ve yaşlılık aylığı bağlanmasına hak kazanamayan sigortalılar ile ölüm aylığı bağlanamayan hak sahiplerine başvuruları halinde ödenen borçlanma tutarının tamamı faiz uygulanmaksızın Yeni Türk Lirası olarak iade edilir.
Borçlandıkları hizmetler dikkate alınarak aylık bağlanmış olanlar, borçlanma başvurusundan vazgeçemezler ve bunların ödedikleri borçlanma tutarı iade edilmez.” hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuranın 25/07/2018 tarihli dilekçesine istinaden İsviçre’de 01/01/1999 ila 30/04/2003 tarihleri arasında geçen 1530 gün hizmetine ilişkin primlerinin transfer edilmek suretiyle 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlandırıldığı, başvuran adına İsviçre’den, toplamda 11.713,20
İsviçre Frankı transfer edildiği, 1530 güne karşılık tahakkuk ettirilen 33.124,50 TL karşılığı olan 6.205,64 Frankın transfer edilen primlerinden mahsup edildiği ve kalan 5.507,56 Frankın da başvurana iade edildiği, bilahare başvuranın 30/10/2019 tarihli dilekçesiyle yurt dışı borçlanmadan vazgeçerek borçlandığı sürelere ilişkin tutarın tarafına iadesini talep ettiği, buna karşın SGK’nın yurt dışı borçlanma kapsamında aldığı tutarı toptan ödeme kapsamında değerlendirerek iadesinin 5510 sayılı Kanunun 31 inci maddesi şartlarına göre iade edilebileceğini, başvuranın ise hali hazırda söz konusu şartlara haiz olmadığı gerekçesiyle talebinin reddedildiği, bunun üzerine başvuran vekilinin Kurumumuza başvuranın yurt dışı borçlanma kapsamında transfer edilen primlerinin kalan kısmının iadesini talep ettiği görülmektedir.
9. Başvuran ile Sosyal Güvenlik Kurumu arasındaki uyuşmazlığın; başvuranın İsviçre’den, Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Federal Konseyi arasındaki Sosyal Güvenlik Sözleşmesine göre, transfer edilerek yurt dışı borçlanma kapsamında sayılan primlerinin başvurana iade edilip edilemeyeceği noktasında toplandığı görülmektedir.
10. Anayasamızın 90 ıncı maddesinin son fıkrasında; usulüne göre yürürlüğe konulmuş
Milletlerarası andlaşmaların kanun hükmünde olduğu, bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa Mahkemesine başvurulamayacağı hükme bağlanmıştır. O halde başvuruya konu uyuşmazlığın çözümünde Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Federal Konseyi arasında imzalanan Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin esas alınması gerekmektedir. Bahsi geçen sözleşmede İsviçre’de çalışması bulunan Türk Vatandaşlarının transfer edilen primlerin ait olduğu prim ödeme gün sayısının Türkiye’de değerlendirileceği bununla birlikte söz konusu primlerin hangi şartlarda iade edileceği düzenlenmiştir.
11. Başvuranın İsviçre’deki çalışmalarına ilişkin primlerinin Türkiye SGK’ya transferine esas
01.05.1969 tarihinde imzalanan ve 1452 sayılı Kanunla onaylanıp 01.01.1969 tarihinde
yürürlüğe giren Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Federal Konseyi arasındaki Sosyal Güvenlik
Sözleşmesine, 11.11.1980 tarihinde onaylanan ve 01.06.1981 tarihinde yürürlüğe giren ek sözleşmenin 1/2 maddesi ile eklenen 10/a maddesinde transfer edilen primlerin sigortalıya iadesi üç koşulun birlikte gerçekleşmesi şartına bağlanmıştır.
a) İsviçre yaşlılık, malüllük ve ölüm sigortaları yardımlarından yararlanmamış olmak, b)Türkiye’de veya üçüncü bir ülkede yerleşmek amacıyla İsviçre’den ayrılmış olmak, c)Transfer edilen primler nedeniyle Türk Emeklilik Sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiçbir menfaat sağlanmamış olması, gerekmektedir.
12. Somut olay kapsamında ilk iki şarta ilişkin ihtilaf bulunmamakla birlikte uyuşmazlığın üçüncü şart noktasında toplandığı görülmektedir. Bu kapsamda iadeye konu transfer edilen primlerin, sigortalının menfaatine kullanılmasının mümkün olup olmadığı, hususu değerlendirilecektir.
13. Somut olayda, başvuranın İsviçre’de geçen çalışması 51 ay sürmüş olup, bu süre Türk
Mevzuatı gereğince başvurana yaşlılık aylığı bağlanması için yeterli bir süre değildir. Ayrıca, başvuranın yurt dışı borçlanma kapsamında emekli olabilmesinin 51 yaş ve 5450 prim ödeme gün sayısı şartına bağlandığı, yurt dışında geçirdiği süreler dahil toplamda 2220 prim ödeme gün sayısı olduğu, tarafına emekli aylığı bağlanması için 3230 prim gününe daha ihtiyaç duyduğu, dolayısıyla yurt dışı borçlanma günleri dahil edilse bile başvuranın emekli aylığına hak kazanamadığı, bu bilgiler ışığında başvuranın yurt dışından transfer edilen primlerinin başvuran yararına hiçbir menfaat sağlamadığı açıkça görülmektedir.
14. Diğer yandan başvuruya konu idarenin; başvuranın talebini ret gerekçesine ilişkin yapılan değerlendirmede; 14.1. “Transfer olunan primlerden Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmıyorsa” ifadesi SGK tarafından, “a) İsviçre’de geçen çalışmalarını 3201 sayılı Kanuna göre müracaat ederek borçlanıp tahakkuk ettirilen borç tutarını ödemeleri veya borçlarının İsviçre’den transfer edilecek primlerinden mahsup edilerek, bakiyesinin iadesini talep etmeleri halinde, b) Türkiye’deki sigortalı çalışmaları ile İsviçre sigorta merciinden transfer edilen primlerine ilişkin süre birlikte nazara alındığında, 5510 sayılı Kanunun 31.Maddesine göre, yaşlılık aylığına hak kazanamaması kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olması halinde, Türkiye-İsviçre Sosyal Güvenlik Sözleşmesi hükümleri uyarınca transfer edilen primleri anılan
Kanuna göre toptan ödeme olarak, c) Transfer edilen primler Kurumumuzca bağlanan aylığında değerlendirilerek, aylığında artış meydana getiriyor ise aylığı arttırılmakta, aylıkta artma meydana getirmiyor ise tarafına iade edilmektedir.” şeklinde yorumlanmak suretiyle başvuranın 60 yaşını doldurması halinde yurt dışı borçlanma kapsamında transfer edilen tutarın toptan ödemeye konu edilerek ödeneceği belirtilmiştir.
14.2. Oysa; bahse konu Sözleşmenin 10a maddesinde açıkça, “Transfer olunan primlerden
Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlanmıyorsa, anılan yetkili kuruluş transfer edilmiş olan primleri ilgili kimselere öder.’’ hükmü yer almakta ve transfer edilen primlerin iadesinin kişinin menfaatine yarar sağlamaması koşuluna bağlandığı görülmektedir.
14.3. Diğer yandan; başvuranın İsviçre’de geçen çalışma sürelerine ilişkin primlerin sözleşme kapsamında Türkiye’ye transfer edildiği, söz konusu çalışma sürelerinin de 3201 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilerek yurt dışı borçlanmadan sayıldığı görülmektedir.
14.4. 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin
Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunun; 10 uncu maddesinde; Türk vatandaşları hesabına yabancı ülkelerdeki sosyal güvenlik kurumlarına yatırılmış bulunan primlerin, ülkelerarası anlaşmalarla Türkiye’ye transferlerinin sağlanması halinde; transfer olunan primlere ilişkin sürelerin tamamını bu Kanuna göre borçlanarak, tahakkuk ettirilen borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin tamamının; transfer olunan primlere ilişkin sürelerin bir kısmını bu Kanuna göre borçlanarak tahakkuk ettirilen borcunu da ödemiş olanlara, transfer olunan primlerin borçlandıkları süreye isabet eden orandaki miktarının, transfer tarihindeki cari kur üzerinden Türk Lirası karşılığı olarak ilgili sosyal güvenlik kuruluşunca sigortalıya, hak sahiplerine veya mirasçılarına iade edileceği düzenlenmiştir.
14.5. Başvurana ilişkin yapılan işlemlerde ise; SGK tarafından yurt dışında geçen hizmet sürelerinin tamamına ilişkin sürelerin borçlandırıldığı, arta kalan prim tutarının ise başvurana iade edildiği görülmektedir. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılan değerlendirmede; başvuranın, bu borçlanmadan vazgeçebilmesi için transfer edilen tutardan borçlanmasına mahsup edilen tutar haricinde kendisine ödenen 5.507,56 Frankın Kuruma iadesinin gerektiği, bu şekilde borçlanmanın iptal edilmesi halinde İsviçre’den transfer edilen primlerin
Sözleşmenin 10 a maddesi kapsamında ülkemizde geçmiş hizmet olarak kabul edilebileceği, ifade edilmiştir. Oysa transfer yoluyla Türkiye’ye gönderilen primlerin dayanağını oluşturan hüküm, sözleşmenin bizzat 10a maddesidir, söz konusu maddede ise bu kapsamda transfer edilen primlerin ülkemizde geçirilmiş hizmet olarak kabul edileceği şeklindedir. Bununla birlikte, başvurana ait SGK hizmet dökümünde İsviçre’de geçen çalışma sürelerinin yurt dışı borçlanma kapsamında değerlendirilmiş olması söz konusu hükmü doğrular niteliktedir.
Dolayısıyla başvurana hizmetlerinden arta kalan prim iadesine ilişkin ödemenin Kuruma iadesinin yapılması gerektiği hususunun dayanaktan yoksun olduğu değerlendirilmiştir.
14.6. Diğer yandan 3201 sayılı Kanun kapsamında yapılan borçlanmadan sonradan vazgeçenler ile yapılan borçlanma sonrasında aylık bağlanması için gerekli şartları yerine getiremeyenlere ve bunların hak sahiplerine talepleri üzerine yaptıkları ödemelerin, faizsiz olarak iade edileceği açıkça hükme bağlanmıştır. Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 11 inci maddesinde ise; borçlanmadan vazgeçememenin aylık bağlanmış olması şartına bağlandığı görülmektedir. Diğer bir deyişle borçlandıkları hizmetler dikkate alınarak aylık bağlanmış olanlar, borçlanma başvurusundan vazgeçemezler ve bunların ödedikleri borçlanma tutarı iade edilmez denilmektedir. Yani yurt dışı borçlanmalarda hak sahipleri kendilerine aylık bağlanana kadar yurt dışı borçlanmadan vazgeçebilirler ve borçlanma kapsamında ödedikleri tutar kendilerine 3201 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iade edilir.
15. Bununla birlikte; Yargıtay’ın kökleşmiş içtihatları uyarınca, yurt dışı prim transferlerinin uluslararası sözleşmeler kapsamında yapılması durumunda, uluslararası sözleşme hükümlerinin esas alınarak ihtilafların çözüldüğü, görülmektedir. Türkiye İsviçre arasında imzalanan sözleşme kapsamında açılan davalara ilişkin emsal kararlarda ise söz konusu sözleşmenin 10a maddesi ile 3201 sayılı Kanunun 10 maddesi kapsamında iadenin başvuran adına menfaat sağlayıp sağlamadığı hususuna ilişkin değerlendirme yapılarak davaların karara bağlandığı görülmektedir.
15.1. Nitekim Yargıtayın; E.2013/23892 ve K.2014/3289 sayılı kararında, “…Ek Sözleşmenin birinci maddesiyle eklenen ana sözleşmenin 10/a maddesi hükümlerine göre, transfer edilen primlerin sigortalıya iadesi şu üç koşulun birlikte gerçekleşmesine bağlıdır.
a)İsviçre yaşlılık, malullük ve ölüm sigortaları yardımlarından yararlanmamış olmak, b)Türkiye’de veya üçüncü bir ülkede yerleşmek amacıyla İsviçre’den ayrılmış olmak, c)Transfer edilen primler nedeniyle Türk Emeklilik Sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiçbir menfaat sağlanmamış olması gerekir. İnceleme konusu davamızda, anılan birinci ve ikinci koşulun gerçekleştiği konusunda uyuşmazlık yoktur. Ancak üçüncü koşulun gerçekleşip gerçekleşmediği konusunda bir inceleme ve değerlendirme yapılmamıştır.
İadeye konu transfer edilen primlerin, sigortalının menfaatına kullanılmasının mümkün olup olmadığı, bağlanacak yaşlılık aylığında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği yönü usulünce saptanması gerekir. Şayet sigortalının menfaatına kullanılması mümkün ise, maddenin lafzından ve ruhundan açıkça anlaşılacağı üzere, primlerin iade edilemeyeceği yönü gözetilmelidir.
Nitekim, 3201 sayılı Kanunun 10. maddesinde de; Sosyal Güvenlik Sözleşmeleri ile transferi sağlanan primlerin sigortalı ya da hak sahiplerine iadesinde; bu primlerden, Türk Sosyal
Güvenlik Kanunları çerçevesinde, Sosyal Sigorta yardımlarından yararlanmada menfaat sağlanamaması esasına dayalı koşullar aranmıştır.
Diğer taraftan; Anayasanın 90/son maddesinde ifade edildiği üzere, yöntemine göre yürürlüğe konmuş, uluslararası sözleşmeler, kanun hükmünde olup, bunlar hakkında Anayasaya aykırılık iddiası ile Anayasa mahkemesine başvurulamaz.
Hal böyle olunca da, Türkiye Cumhuriyeti ile İsviçre Federal Konseyi arasındaki sözleşmenin anılan madde hükmüne, uygulama açısından yasal güç tanımak Anayasal bir zorunluluktur.” denilmiştir. (Benzer kararı için bkz. E.2017/2194 ve K.2018/10185)
16. Kurumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana ait İsviçre’de geçen çalışma sürelerinin sözleşme kapsamında Türkiye’ye transfer edildiği, söz konusu transferin yurt dışı borçlanma mevzuatının düzenlendiği 3201 sayılı Kanun kapsamında değerlendirildiği, ancak iadeye ilişkin talep değerlendirilirken 5510 sayılı Kanunun esas alındığı, İsviçre ile Türkiye arasında imzalanan Sosyal Güvenlik Sözleşmesinin iadeye ilişkin hükümlerinin ise dikkate alınmadığı, oysa sözleşmede transfer olunan primlerin Türk emeklilik sigortası çerçevesinde sigortalı veya hak sahibi yararına hiç bir menfaat sağlamaması durumunda transfer edilmiş olan primlerin ilgilisine iade edileceğinin düzenlendiği, söz konusu prim transferinin ise yukarıda açıklandığı üzere başvurana menfaat sağlamadığı, bununla birlikte 3201 sayılı Kanunda yurt dışı borçlanma hakkından faydalanan kişilerin, borçlanmadan sonradan vazgeçmeleri durumunda yaptıkları ödemelerin faizsiz iade edileceğinin düzenlendiği, dolayısıyla yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri, emsal yargı kararları ve Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, SGK tarafından yurt dışı borçlanma kapsamında transfer edilen prim tutarının toptan ödeme kapsamında değerlendirilerek 5510 sayılı Kanunun toptan ödemeye ilişkin hükümlerinin uygulanması işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin cevabında başvuranın hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması beklenilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE; Yurt dışından transfer edilen primlerin; sigortalının menfaatine kullanılmasının mümkün olmadığı anlaşıldığından, Türkiye ve İsviçre arasında imzalanan Sosyal Güvenlik Sözleşmesi ile 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin
Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun hükümlerince iadesine ilişkin işlemlerin yapılması hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın gereği için BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi