|
ÖZET: Başvuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiştir. Başvuran anonim şirket, 14-17 Ekim 2018 tarihlerinde Chicago’da düzenlenen Pack Expo fuarına katılım için Ticaret Bakanlığı’na destek talebinde bulunmuş, ancak talep, bakanlık tarafından Türkiye’den yetkili bir temsilcinin bulunmadığı ve yerel bir firma ile katılım sağlandığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuran, fuara katılımını kanıtlayan belgeleri sunmasına rağmen, bu belgelerin dikkate alınmadığını ve gözlemci raporunun gerçeği yansıtmadığını belirterek itiraz etmiştir.
Ticaret Bakanlığı, başvurunun incelenmesi sürecinde, fuar katılımlarının desteklenmesi için belirlenen esaslar çerçevesinde hareket edildiğini ifade etmiştir. Ancak, gözlemci raporunun yalnızca gözlemcinin kanaatlerine dayandığı, başvuranın sunduğu belgelerin yeterince değerlendirilmediği tespit edilmiştir. Kurum, başvuranın fuara katılımının belgelerle kanıtlandığını ve bu nedenle destek talebinin reddinin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu değerlendirmiştir. Sonuç olarak, başvuranın yurt dışı fuar katılım desteğinden yararlandırılması gerektiği ve gelecekte benzer durumların önlenmesi amacıyla gözlemci raporlarının daha detaylı hazırlanması gerektiği tavsiye edilmiştir. Ticaret Bakanlığı’na, bu kararın uygulanması için 30 gün içinde işlem tesis etmesi gerektiği bildirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/10779-S.16634
BAŞVURU NO : 2019/9266
KARAR TARİHİ : 25/10/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
Başvuranın yurt dışı fuar katılım desteğinden
BAŞVURUNUN KONUSU :
faydalandırılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/05/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran (…Anonim Şirketi); 14-17 Ekim 2018 tarihinde Chicago/ABD’de düzenlenen
Pack Expo fuarı katılımı için İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği vasıtasıyla 2017/4 sayılı Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine
İlişkin Karar kapsamında destek başvurusunda bulunduklarını, Ticaret Bakanlığı İhracat Genel
Müdürlüğü tarafından fuardaki stantta Türkiye’den yetkili olmadığı ve yerel bir firma ile katılım sağlandığı gerekçesiyle hiçbir şekilde delil konulmadan, sadece kanaat ile hazırlanan bir gözlemci raporuna istinaden ve firma olarak kendilerinden herhangi bir görüş alınmadan destek taleplerinin reddedildiğini, firmanın fuara giden yetkilisinin gidiş-dönüş uçak bileti, biniş kartları, otel faturası, fuar alanındaki fotoğrafları, fuar standı için organizatör firmanın faturaları ve tüm bu faturaların ödeme dekont ve makbuzlarını İstanbul Maden ve Metaller
İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliğine ibraz etmelerine rağmen, bu belgelerin İhracat Genel
Müdürlüğü tarafından dikkate alınmadığını belirtmekte olup bahse konu gözlemci raporunun gerçekleri yansıtmadığı gerekçesiyle desteklerinin kesilmemesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Ticaret Bakanlığının konuya ilişkin 03/09/2019 tarih ve … sayılı yazısında özetle;
2.1) Yurtdışında gerçekleştirilen fuar katılımlarına ilişkin işlemlerin 2017/4 sayılı Yurtdışında
Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar ile bahse konu kararın
Uygulama Usul ve Esasları Genelgesinde belirlenen esaslar çerçevesinde incelenerek sonuçlandırıldığı,
2.2) Bakanlıkça gözlemci görevlendirilen milli katılım organizasyonlarında ve bireysel
katılımın desteklendiği sektörel nitelikli uluslararası fuarlarda görevlendirilen gözlemcinin tespitlerinin esas olduğu,
2.3) 25 Şubat 2019 tarihinde İstanbul Maden ve Metaller İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği
tarafından yazıyla intikal ettirilen ilgili bilgi ve belgelerin (fuar görselleri, uçak biletleri v.b.)
fuar gözlemcisine iletildiği ve ayrıca kendilerinden yazılı olarak değerlendirmelerinin talep edildiği,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
2.4) Fuar gözlemcisinin 1 Nisan 2019 tarihli değerlendirmelerinde özetle firma standına yapılan
ziyaret esnasında Türkiye’den yetkilinin bulunmadığının tespit edildiği ve yerel firma ile katıldığı kanaatinin oluştuğunun belirtildiği,
2.5) Bir firmanın Bakanlık tarafından sağlanan yurtdışı fuar desteklerinden faydalanabilmesinin
firmanın bir fuara katılması ve bu katılımın Bakanlık gözlemcisi tarafından kayıt altına alınması esaslarına bağlı olduğu, ancak 14-17 Ekim 2018 tarihleri arasında Chicago/ABD’de düzenlenen
Pack Expo fuarına … A.Ş. unvanlı firmanın katılımına ilişkin olarak bu esasların yokluğu sebebiyle mer’i mevzuat hükümleri çerçevesinde yeni bir işlemin tesis edilebilmesi imkânının bulunmadığı,
2.6) Hâlihazırda Bakanlığa karşı bu hususta açılmış ya da devam eden bir davaya ilişkin bir
bilgi bulunmadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, hükmü yer almaktadır.
4) 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmü yer almaktadır.
5) 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı
Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin “Görev” başlıklı 441’inci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde; “Dünya ticaretinden alınan payın artırılmasını ve sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak üzere ihracatın pazar ve ürün çeşitliliğini genişletmeye yönelik gerekli tedbirleri almak ve buna yönelik destek yöntemlerini geliştirmek ve uygulamak,” Ticaret Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayılmaktadır.
6) 27/12/1994 tarih ve 94/6401 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
İhracata Yönelik Devlet Yardımları Kararı’nın;
6.1) “Amaç” başlıklı 1’inci maddesi; “Bu Kararın amacı, Kalkınma Planları ve Yıllık
Programlardaki toplumsal ve ekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla yapılacak faaliyetlerin, uluslararası kuruluşlara olan yükümlülüklerimize aykırılık teşkil etmeyecek yöntemlerle desteklenmesidir.”
6.2) “Uygulama Usul ve Esasları” başlıklı 5’inci maddesi; “Bu Karar kapsamında Para-
Kredi ve Koordinasyon Kurulunca belirlenecek devlet yardımlarının uygulanması ve takibi Dış
Ticaret Müsteşarlığı tarafından yürütülür.” hükümlerini haizdir.
7) Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulu tarafından çıkarılan 2017/4 sayılı Yurtdışında
Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin Karar’ın 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Katılımcılar tarafından yurt dışı fuar organizasyonu kapsamında
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
gerçekleştirilen fuar katılımları ve bireysel katılımlar, katılımcının stand alanının metrekare cinsinden büyüklüğü dikkate alınmak suretiyle desteklenir.” şeklindedir.
8) 2017/4 sayılı Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine
İlişkin Karar’ın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi’nin 4’üncü maddesinin yedinci ve sekizinci fıkralarında; “Yurt dışı fuar organizasyonlarına ve Bakanlıkça gözlemci görevlendirilen bireysel katılımı desteklenen fuarlara ilişkin başvuru dosyaları Gözlemci
Raporu ile tespit edilmiş olan bilgiler doğrultusunda sonuçlandırılır. Gözlemci, gerektiği durumlarda organizatörden/katılımcıdan metrekare tespitine ilişkin sözleşme/fatura vb. ilave bilgi ve belge talep edebilir.” “Gözlemci, katılımcıların fuara kaç metrekare ile iştirak ettiğini gösteren ve her katılımcının stantta görevli yetkilisinin imzasının yer aldığı katılımcı listesi tutanağını (EK-3) hazırlar. Söz konusu tutanak fuar gözlemcileri ile birlikte organizatör yetkilisi ve varsa ilgili ülkedeki Ticaret Müşaviri/Ataşesi/Bakanlık Temsilcisi tarafından imzalanır.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran; 1’inci paragrafta belirtildiği üzere; 14-17 Ekim 2018 tarihinde
Chicago/ABD’de düzenlenen Pack Expo fuarına ilgili firma yetkilisinin katılım sağlamış olduğunu belirterek bu kapsamda yapmış oldukları destek başvurusunun fuardaki stantta
Türkiye’den yetkili olmadığı ve yerel bir firma ile katılım sağlandığına dair hazırlanan bir gözlemci raporuna dayanarak Ticaret Bakanlığı tarafından reddine itiraz etmekte olup söz konusu fuara firma yetkilisinin katılım sağladığına ilişkin Bakanlığa sunulan kanıtlayıcı belgeler çerçevesinde firmalarına destek ödemesi yapılarak mağduriyetlerinin giderilmesini talep etmektedir. İdare tarafından 2’nci paragrafta belirtildiği şekilde; bir firmanın Bakanlık tarafından sağlanan yurtdışı fuar desteklerinden faydalanabilmesinin firmanın bir fuara katılması ve bu katılımın Bakanlık gözlemcisi tarafından kayıt altına alınması esaslarına bağlı olduğu, fuar gözlemcisi tarafından firma standına yapılan ziyaret esnasında Türkiye’den yetkilinin bulunmadığının tespit edildiği ve yerel firma ile katıldığı kanaatinin oluştuğunun gözlemci raporunda belirtildiği ve firmanın katılımına ilişkin olarak bu esasların yokluğu sebebiyle idari karar hükümleri çerçevesinde yeni bir işlemin tesis edilebilmesi imkânının bulunmadığı savunulmaktadır.
11) Başvuruyla ilgili olarak Kurumumuzca mevzuat yönünden yapılan araştırma
neticesinde; 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441’inci maddesinin birinci fıkrasının (p) bendinde; Dünya ticaretinden alınan payın artırılmasını ve sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak üzere ihracatın pazar ve ürün çeşitliliğini genişletmeye yönelik gerekli tedbirleri almak ve buna yönelik destek yöntemlerini geliştirme ve uygulamanın Ticaret Bakanlığının görev ve yetkileri arasında sayıldığı, İhracata Yönelik
Devlet Yardımları Kararının 1’inci maddesinde Kalkınma Planları ve Yıllık Programlardaki toplumsal ve ekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla yapılacak faaliyetlerin,
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
uluslararası kuruluşlara olan yükümlülüklerimize aykırılık teşkil etmeyecek yöntemlerle desteklenmesinin amaçlandığı ve bu doğrultuda hazırlanan fuar katılımlarının desteklenmesine yönelik 2017/4 sayılı Yurtdışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin
Karar ile 2017/4 sayılı Yurt Dışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine
İlişkin Karar’ın Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi hükümleri ile fuar desteklerine ilişkin uygulamanın yürütüldüğü tespit edilmiştir. Somut olay özelinde her ne kadar Bakanlığın mezkur 2017/4 sayılı Yurtdışında Gerçekleştirilen Fuar Katılımlarının Desteklenmesine İlişkin
Karar ile Uygulama Usul ve Esasları Genelgesi’ne göre hazırlanan gözlemci raporu çerçevesinde işlem tesis edildiği tespit edilmiş olsa da; gözlemci raporunun gözlemcinin ziyareti esnasındaki kanaatlerine dayalı olacak şekilde oluşturulduğu, gözlemcinin firmanın standını tam olarak ziyaret tarihi ve saati ile Türkiye’den yetkilinin bulunmadığı tespitinin ne şekilde yapıldığı, bu tespit sonrasında ilgili firma yetkilisine ulaşmak için başka bir ziyaret gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği ve başvuranın standında görüldüğü iddia edilen ABD’li firmanın bilgileri gibi detayları içerecek şekilde hazırlanmadığı, başvuranın fuar destek talebinin reddi sonrasında Bakanlığa göndermiş olduğu fuar katılımını kanıtlayıcı belgelerin (firmanın fuara giden yetkilisinin gidiş-dönüş uçak bileti, biniş kartları, otel faturası, fuar alanındaki fotoğrafları, fuar standı için organizatör firmanın faturaları ve tüm bu faturaların ödeme dekont ve makbuzları) başvuranın itirazı kapsamında dikkate alınmadığı anlaşıldığından, başvuranın fuar katılımına ilişkin sunmuş olduğu somut ispatlayıcı belgeler göz önünde bulundurulduğunda başvuranın fuar katılım desteği talebinin reddinin mevzuat açısından uygun olmadığı değerlendirilmektedir.
12) Kurumumuzca hakkaniyet yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın
firma olarak fuara katılımını ve fuar giderlerinin ödendiğini firma adına kesilmiş dekont ve makbuzlarla belgelendirdiği, fuar tarihleri arasında firma yetkilisinin fuarın gerçekleştirildiği şehirde bulunduğuna dair otel konaklama bilgileri ile otel faturasını ibraz ettiği, ayrıca firma temsilcisinin fuara katılımını fuar kataloğu, firma temsilcisi için fuar organizatör firması tarafından düzenlenen katılımcı kimliği, firma temsilcisinin firma isminin açıkça görüldüğü fuar standında firmanın teşhir edilen ürünleriyle birlikte çekilmiş fotoğraflarıyla belgelendirdiği, başvuran tarafından firmalarının fuara katılırken Türkiye’deki aracı firma yerine doğrudan ABD’deki organizatör firma ile görüşerek katılım sağladıkları, Türkiye’deki aracı firma yoluyla fuara katılan firmaların fuarda “TÜRKİYE PAVILLION” adı altında belirli bir yerde toplandıkları ancak kendilerinin standının ayrı bir yerde olması nedeniyle fuar boyunca katılım sağlamış olmalarına rağmen fuar gözlemcisi tarafından görülememiş olabileceğinin ifade edildiği, 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 441’inci maddesi birinci fıkrasının (p) bendinde belirtilen “Dünya ticaretinden alınan payın artırılmasını ve sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak üzere ihracatın pazar ve ürün çeşitliliğini genişletmeye yönelik gerekli tedbirleri almak ve buna yönelik destek yöntemlerini geliştirmek ve uygulamak” hükmü çerçevesinde konunun incelenmesi durumunda, başvuranın Kurumumuza iletmiş olduğu belgelerden başvuranın fuar sonrasında ABD pazarına yönelik fiilen ihracat gerçekleştirdiğinin anlaşıldığı, ayrıca Ticaret Bakanlığı tarafından açıklanan “İhracat Ana
Planı” kapsamında başvuranın ihracatını gerçekleştirdiği plastik ürünlerinin içerisinde yer aldığı kimya sektörünün ülkemiz ihracatı bakımından hedef sektör olarak belirlenerek ihracatta
ABD’nin hedef ülkeler arasında gösterildiğinin anlaşıldığı, fuarların düzenlenme ve katılım gerçekleştirilmesi gerekçesinin ülkeler arasında ticaretin geliştirilmesi olduğu, başvuran firmanın fuara katılımı sonrasında ABD pazarına yönelik ihracat yaptığını belgelendirerek firma bazında ülke ihracatının artışına katkıda bulunduğu görüldüğünden ilgili firma bakımından fuar katılım amacının gerçekleştiği düşünülmekte olup tüm bu hususlar birlikte göz önünde bulundurulduğunda ihracata destek sağlanması amacıyla firmaların yurt dışı fuar
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
katılımlarına yönelik verilmesi öngörülen fuar desteğinden başvuranın faydalandırılmamasının hakkaniyete aykırı olduğu değerlendirilmektedir.
13) Sonuç olarak, Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; İdarenin başvuruya
konu fuar destek talebinin reddi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmiş olup ayrıca konuyla ilgili olarak Bakanlık tarafından görevlendirilen fuar gözlemcisi ile 10/10/2019 tarihinde yapılan telefon görüşmesinde aradan uzunca bir sürenin geçmiş olması ve bahse konu fuara katılan çok sayıda firma bulunması dolayısıyla konunun net bir şekilde hatırlanamadığı ifade edildiğinden ve başvuranın fuara katılımıyla ilgili olarak sunmuş olduğu somut belgeler karşısında gözlemci raporunda yer alan başvuran firma tarafından fuara katılım sağlanmadığına dair kanaatini destekleyen aydınlatıcı bilgi ve belge verilemediğinden, bundan sonra firmaların mağdur olmamaları bakımından hazırlanacak gözlemci raporlarında tespitlerin belgeleriyle birlikte ortaya konularak rapor bulgu ve tespit içeriklerinin detaylandırılmasının ve somut olay özelinde başvuranın yurt dışı fuar katılım desteğinden yararlandırılmasının gerektiği değerlendirilmektedir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup;
İdarenin karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kanunun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
1. Başvuranın yurt dışı fuar katılım desteğinden faydalandırılması;
2. Yurt dışı fuar katılım desteğinden faydalanacak ihracatçı firmaların benzer durumlarda oluşabilecek mağduriyetlerinin önüne geçilmesi bakımından, bundan sonraki fuarlarda görevlendirilen Bakanlık gözlemcilerinin hazırlayacakları gözlemci raporlarındaki tespitlerin belgeleriyle birlikte detaylandırılması,
hususlarında TİCARET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Ticaret Bakanlığınca bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine;
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu’na uygun olarak Güvenli Elektronik İmza ile üretilmiştir.Evrak teyidi
https://sikayet.ombudsman.gov.tr/sorgula/ adresinden XXXX-XXXX-XXXX kodu ile yapılabilir.