|
ÖZET: Başvuru, Türkiye Büyük Millet Meclisi Kamu Denetçiliği Kurumu tarafından incelenmiş ve sonuç olarak reddedilmiştir. Başvuran, yurt dışı hizmet borçlanması talebinde bulunmuş ve 4500 gün olarak belirlenen borçlanma süresinin 6277 güne çıkarılmasını istemiştir. Başvuranın, 2014 yılında yaptığı ilk talep sonrası, 2019 yılında tekrar başvurarak 4500 gün borçlanma talep ettiği, ancak ödemelerinin ve belgelerinin yeterli bulunmadığı belirtilmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın yaptığı ödemeleri ve talep edilen süreleri değerlendirerek, yurt dışı hizmet süresinin yeniden düzenlenmesine imkân tanımamıştır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın ilk talebinin ardından 4871 gün çalışma süresi için borç tahakkuku oluşturmuş ve başvuranın kısmi ödeme yapması nedeniyle borçlanma süresini güncelleyerek 4728 gün olarak belirlemiştir. İkinci talep doğrultusunda ise, başvuranın 4500 gün karşılığı olan borç tutarını ödediği, ancak bu ödemenin beyan usulüyle yapılan 48.500 TL’lik ek ödemenin geçerli bir borçlanma sayılabilmesi için gerekli şartları taşımadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talepleri hukuka uygun bulunmamış ve ret kararı verilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/72089-S.20.78466
BAŞVURU NO : 2020/6679
KARAR TARİHİ : 03/09/2020
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın yurt dışı hizmet borçlanması işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 20/04/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran vekili, Çankırı Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne gönderilen 23/7/2019 tarihli
dilekçe ile müvekkili adına 4500 gün yurt dışı hizmet borçlanması talebinde bulunulduğunu, bunun üzerine 4500 gün yurt dışı sigortalı hizmet süresinin karşılığı olan borçlanma tutarının
122.805 TL olarak belirlendiğini, müvekkilince 6277 gün yurt dışı sigortalı hizmet süresine
karşılık gelen 171.305 TL tutarında ödeme yapıldığını, borçlanılan yurt dışı sigortalı hizmet süresinin 6277 gün olarak yeniden düzenlenmesi talebinin reddedildiğini belirtilerek; 4500 gün olarak düzenlenen yurt dışı sigortalı hizmet süresi borç tahakkuk cetvelinin 6277 gün yurt dışı sigortalı hizmet süresine karşılık gelen 171.305 TL tutarındaki ödeme dikkate alınarak 6277 gün olarak yeniden düzenlenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün
başvuru konusuna ilişkin 4/6/2020 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvuranın ilk defa 19/7/2014 tarihinde 4/1-(a) kapsamında yurt dışı borçlanma talebinde
bulunduğu, borçlanma talebi ve ekinde bulunan Almanya hizmet cetveli ve ikamet belgesine istinaden 6/9/2000 – 30/6/2014 tarihleri arasında 4871 gün çalışma ve ev kadınlığı borçlanma tahakkuku oluşturularak ödemesi gereken 58.919,62 TL’nin 22/8/2014 tarihli ve sayılı yazı ile bildirildiği,
2.2) Başvuranın söz konusu borçlanma tutarına karşılık 2.756,26 TL tutarında kısmi ödeme
yaptığı, bu nedenle borçlandığı sürenin borçlanma tahakkuk cetvelinde kayıtlı en son tarihten geriye doğru gidilerek 13/11/2013 – 30/6/2014 tarihleri arası olarak belirlendiği,
2.3) Başvuranın, 23/7/2019 tarihinde ikinci defa yurt dışı borçlanma talebinde bulunduğu,
borçlanma talep dilekçesinde 6/9/2000 tarihinden itibaren 4500 gün borçlanmak istediğini belirttiği, 19/7/2014 tarihli borçlanma talebi ekinde bulunan Almanya hizmet cetveli ve ikamet belgesinin, 4500 gün borçlanma yapabilmesi açısından yeterli olduğunun tespit edilmesi nedeniyle tekrar hizmet cetveli ve ikamet belgesi istenmediği, yurt dışı borçlanma tahakkukunun, 4500 prim gün karşılığı 122.805 TL olarak 18/12/2019 tarihinde sayılı yazı ile gönderildiği ve 23/12/2019 tarihinde tebliğ edildiği, başvuranın 4500 gün karşılığı 122.805 TL’lik borcu 5/3/2020 tarihinde ödediği ve böylece borçlandığı yurt dışı sürelerinin toplamının 4728 gün olduğu,
2.4) Başvuranın 16/3/2020 tarihli dilekçesi ile 6277 gün karşılığı 171.305 TL ödeme yaptığını
belirterek, ödemeye istinaden 4500 prim gün borçlanmasının 6277 prim güne çıkarılmasını istemesi üzerine yapılan kontrolde, borçlanma karşılığı olan 122.805 TL tutarı 5/3/2020 tarihinde ödediği, aynı gün 48.500 TL tutarı ayrıca beyan usulü olarak ödediğinin tespit edildiği,
2.5) Bununla birlikte, sigortalıya herhangi bir tebliğ yapılmadan beyan usulü olarak ödenen
48.500 TL’lik tutarın geçerli bir borçlanma sayılabilmesi için ödemenin borçlanma talebinden
sonra yapılmasının gerektiği, buna karşılık başvuran tarafından söz konusu ödeme miktarına karşılık gelen gün sayısı ile ilgili ödeme tarihinden önce herhangi bir borçlanma talebinin bulunmadığı, bu itibarla, söz konusu borçlanma işleminin geçerli sayılmasına imkân bulunmadığı, öte yandan başvuranın talep etmesi halinde beyan usulü olarak ödemiş olduğu
48.500 TL’yi iade almasının veya yeniden yazılı başvuruda bulunması halinde borçlanmak
istediği gün sayısını 6277 güne tamamlayacak şekilde yeniden borçlanabilmesinin mümkün olduğu,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen
Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun’un;
5.1) “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinde;
“Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu
Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri halinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.”
5.2) “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinin (c) bendinde;
“Bu Kanunda geçen:
…
c) Sürelerin Değerlendirilmesi; Türk vatandaşlığını haiz olanların 1 inci maddede belirtilen sürelerinin istekleri halinde değerlendirilmesini,
ifade eder.”
5.3) “Başvurulacak kuruluşlar” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilenler ile yurt dışında çalışmakta iken veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra ölenlerin Türk vatandaşı olan hak sahipleri Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat etmek suretiyle bu Kanunla getirilen haklardan yararlanırlar.”
5.4) “Borçlanma tutarı ve borçlanma tutarının iadesi” başlıklı 4. maddesinin birinci
fıkrasında;
“Borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarı, başvuru tarihindeki 5510 sayılı
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 82 nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın %45’idir. Ancak, prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı bir miktarda belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenir. Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edilir. Tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranır.”
5.5) “Süre tespiti, sigortalılığın başlangıcı ve sürelerin değerlendirilmesi” başlıklı bir ila
üçüncü fıkralarında;
“Yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin tespitinde, bunu belirten ve istek sahibinin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere gün sayıları esas alınır, bu tespitte 1 yıl 360 gün, 1 ay 30 gün hesaplanır.
Sosyal güvenlik kanunlarına tabi hizmetleri olanların, borçlandıkları gün sayısı, prim ödeme gün sayıları ile ilgili hizmetlerine katılır. Sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler borçlanılmış ise, sigortalılığın başlangıç tarihi, borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülür.
Sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi hizmeti bulunmayan istek sahiplerinin sigortalılıklarının başlangıç tarihi, borçlarını tamamen ödedikleri tarihten borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürülen tarihtir.”
6) 6/11/2008 tarihli ve 27046 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Yurtdışında Geçen
Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliği’nin;
6.1) “Borçlanma kapsamındaki süreler” başlıklı 6. maddesinin üçüncü fıkrasında;
“Borçlanma için başvuruda bulunanlar, yurtdışında geçen sürelerinin tamamını veya istediği kadarını borçlanabilirler. Kısmi borçlanma yapmak isteyenler, borçlanacakları süreleri gün, ay ve yıl olarak belirtmek zorundadırlar.”
6.2) “Borçlandırılan sürelerin değerlendirilmesi ve sigortalılığın başlangıcı” başlıklı 12.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Başvuru sahibince borçlanmak istenilen süre belirtilmişse belirtilen süre, belirtilmemiş ise ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere borçlanmak istediği gün sayısı esas alınır. Bu tespitte bir yıl 360 gün, bir ay 30 gün olarak hesaplanır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran vekili tarafından, 4500 gün olarak düzenlenen yurt dışı sigortalı hizmet süresi borç
tahakkuk cetvelinin 6277 gün yurt dışı sigortalı hizmet süresine karşılık gelen 171.305 TL tutarındaki ödeme dikkate alınarak 6277 gün olarak yeniden düzenlenmesi talep edilmektedir.
9) Bilindiği üzere Türk vatandaşlarının yurt dışında geçen ve belgelendirdikleri borçlanma
kapsamında yer alan sürelerini, sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilmesinin yasal dayanağı 3201 sayılı Kanun’dur. Kanun, borçlanma kapsamındaki sürelerin prim ödenmemiş olması ve ilgililerin isteklerinin bulunması halinde borçlanma yoluyla sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Öte yandan Kanun ile getirilen haklardan yararlanma, ilgililerin Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaatta bulunması şartına bağlanmıştır.
10) Diğer taraftan Kanun’un uygulanmasına ilişkin esasları düzenleyen Yurtdışında Geçen
Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliği’nin 6. Maddesinin üçüncü fıkrasında ise, yurt dışında geçen sürelerini borçlanma başvurusunda bulunanların, yurt dışında geçen sürelerinin tamamını veya istekleri kadarını borçlanabilecekleri belirtilmektedir.
Söz konusu düzenleme kısmi borçlanma yapmak isteyenler açısından ise, borçlanılacak sürelerin gün, ay ve yıl olarak belirtilmesi şartını aramaktadır.
11) Somut olayda ise başvuranın ilk defa 19/7/2014 tarihinde yurt dışı borçlanma talebi
doğrultusunda 6/9/2000 – 30/6/2014 tarihleri arasındaki 4871 gün çalışma ve ev kadınlığı süreleri için borçlanma tahakkuku oluşturularak 58.919,62 TL borç çıkarıldığı, başvuran tarafından 2.756,26 TL tutarında kısmi ödeme yapılması nedeniyle borçlandığı sürenin, borçlanma tahakkuk cetvelinde kayıtlı en son tarihten geriye doğru gidilerek 13/11/2013 – 30/6/2014 tarihleri arası olarak belirlendiği görülmektedir. Başvuranın ikinci kez 23/7/2019 tarihinde yurt dışı borçlanma talebinde bulunduğu, borçlanma talep dilekçesinde 6/9/2000 tarihinden itibaren 4500 gün borçlanmak istediğini belirttiği, bu kapsamda 4500 prim gün karşılığı 122.805 TL oluşturulan borç tahakkukunun 23/12/2019 tarihinde başvurana tebliğ edildiği, başvuranın 4500 gün karşılığı 122.805 TL’lik borcu 5/3/2020 tarihinde ödediği ve böylece borçlandığı yurt dışı sürelerinin toplamının 4728 gün olduğu anlaşılmaktadır.
12) Diğer taraftan Sosyal Güvenlik Kurumunca 5/3/2020 tarihinde yani 4500 gün karşılığı olan
borçlanma tutarının ödendiği tarihte, başvuranın 48.500 TL tutarı da ayrıca beyan usulü olarak ödediği ifade edilmektedir. Bununla birlikte 3201 sayılı Kanun’un, ilgililerin Kanun kapsamında yer alan sürelerini istekleri doğrultusunda borçlanarak sosyal güvenliklerinin sağlanmasını amaçladığı açıktır. Bu kapsamda Kanun’un, hak sahiplerinin Sosyal Güvenlik
Kurumuna müracaat etmek suretiyle borçlanma işlemlerinin başlamasını ve borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarının Kurumca ilgilisine tebliğ edilmesini düzenlediği görülmektedir. Nitekim kanun koyucu, yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin tespitinde, ilgilisinin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihlerin esas alınacağını düzenleyerek Kuruma, ilgilisinin borçlanması mümkün olan sürelerinin belirlenmesinde sorumluluk yüklemektedir. Bu doğrultuda anılan yasal düzenlemeler karşısında, ilgililerin yurt dışında geçen ve Kanun kapsamında yer alan borçlanabilecekleri süreler belirlenmeden, ayrıca bu sürelere ilişkin borç miktarı tebliğ edilmeden beyan usulü ile yapılacak ödemeye istinaden borçlanma imkânının bulunmadığı anlaşılmaktadır.
13) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın borçlanma talep dilekçesi
esas alınarak yurt dışında geçen sürelerinin borçlandırılmasına yönelik gerçekleştirilen Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Çankırı Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuran vekilinin taleplerinin reddine;
Kararın başvuran vekiline ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi