|
ÖZET: Dünya Posta Birliği kararları ve ilgili mevzuat gereği kayıtsız mektup postası gönderileri, posta idareleri ve hizmet sağlayıcılar arasında herhangi bir kayıt olmaksızın işlem görmektedir. Bu durum, alışveriş sitelerindeki gönderi bilgilerini güvenilir kılmamaktadır. Ayrıca, başvuru sahibine bu konuda bilgi verilmiş ve şirketlerin herhangi bir işlem yapma yetkisi bulunmadığı belirtilmiştir. Ticaret Bakanlığı’ndan, şikâyete konu eşyanın gümrük beyanı için bilgi talep edilmiştir. Bakanlık, başvuranın herhangi bir başvurusunun olmadığını ve posta ile hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen eşyaların gümrük işlemlerinin, belirlenen koşulları taşıyan hızlı kargo firmaları tarafından dolaylı temsilci olarak yürütüldüğünü ifade etmiştir.
Gümrük Kanunu ve Yönetmeliği’ne göre, posta yoluyla gelen eşyalar gümrük kontrolüne tabidir ve bu süreçte posta idaresinin sorumluluğu bulunmaktadır. Başvuran, Çin’den sipariş ettiği masa saatinin teslim edilmediğini ve kargolarının kaybolduğunu iddia etmiştir. Ancak, teslim edilmeme nedeninin gümrük kontrolünden kaynaklandığına dair bir kanıt sunmamıştır. İlgili mevzuat, kayıtsız gönderilerin takip edilmesi ve kontrol edilmesi gerektiğini belirtmektedir. Bu bağlamda, idarenin kayıtsız gönderilere dair kayıt tutmaması ve sorgulama yapılamaması, belirsizlik yaratmaktadır. Sonuç olarak, kayıtsız gönderilerin zamanında ve eksiksiz bir şekilde ilgililere ulaştırılması için gerekli kayıtların tutulması önerilmektedir. Kamu Denetçiliği Kurumu, bu konuda bir tavsiye kararı sunmuş ve idarenin şikâyetçiye başvuru yollarını açıkça belirtmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu tavsiye, posta hizmetlerinin etkinliğini artırmayı hedeflemektedir. |
2.3) Dünya Posta Birliği Kararları ve mevzuat gereği kayıtsız mektup postası gönderileri posta
idareleri ve servisler arasında herhangi bir kayda tabi olmadan alınıp verildiğinden alışveriş sitelerinin web sayfalarında bu gönderilere ilişkin yer alan bilgilerin herhangi bir veriye dayalı olmadığı, bununla birlikte otomasyon sistemleri üzerinde yapılan sorgulamada ilgiliye ait herhangi bir gönderiye rastlanılmadığı,
2.4) Ayrıca, başvuru sahibine konu hakkında bilgi verildiği ve Şirketleri tarafından tesis
edilebilecek herhangi bir işlem bulunmadığı,
3) Şikâyete konu eşyanın gümrük beyanı için bekleyip beklemediğinin tespiti için ise Ticaret
Bakanlığın’ dan bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ticaret Bakanlığı’nın 18/11/2020 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle;
3.1) Adı geçen şahsın konuya ilişkin olarak Bakanlık nezdinde herhangi bir başvurusunun
bulunmadığı, diğer taraftan 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 126’ncı maddesi gereğince, posta ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen, miktarı ve kıymeti Bakanlar
Kurulu Kararıyla belirlenen eşyanın gümrük beyanı dâhil gümrük ile ilgili tüm işlemlerinin takip edilip sonuçlanmasında posta idaresi ile Bakanlık tarafından belirlenen koşulları taşıyan hızlı kargo firmalarının dolaylı temsilci olarak yetkilendirildiği, Postada Gümrük ve Kambiyo
Rehberinin 7’nci maddesinde ise posta idaresince gümrük muayenesinden geçirilmek üzere gümrüğe sunulması gereken posta gönderilerinin belirlendiği, bu çerçevede posta eşyasının taşınması, mevzuat hükümleri doğrultusunda belirlenen posta eşyasının gümrüğe sunulması ile eşyanın alıcısına teslimi işleminin posta idaresinin sorumluluğunda olduğu, bu nedenle söz konusu başvurunun Posta İdaresi tarafından değerlendirilmesinin uygun olacağı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 18/10/1982 tarih ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi
edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
5) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 09/05/2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanununun “Amaç” başlıklı 1’nci
maddesinde, “Bu Kanunun amacı; ülke genelinde posta hizmetlerinin kaliteli, sürekli, tüm kullanıcılar için karşılanabilir bir ücretle, etkin, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde sunulmasını sağlamak üzere posta sektörünün serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaflığı sağlanmış bir sektör oluşturulması ve bu sektörde düzenleme ve denetimin gerçekleştirilmesi ve posta hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”
“Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (g) fıkrasında, “Evrensel posta hizmeti: Belirlenmiş ilke ve kurallar çerçevesinde, bir posta hizmetinin coğrafi alan farkı gözetilmeksizin ülke sınırları içerisinde tüm kullanıcılar için karşılanabilir ücretlerle kesintisiz olarak sağlanmasını,”, “Evrensel Posta Hizmeti İlkeleri” başlıklı 13’üncü maddesinin (a)
fıkrasında; ‘‘Posta hizmetinin etkin, verimli, kaliteli, süratli bir şekilde ve karşılanabilir bir ücretle ülkenin her yerinde sunulması.”; (b) fıkrasında; “herkesin evrensel posta hizmetlerinden yararlanmasının sağlanması ve posta hizmetinin haftada beş iş gününden az olmamak kaydıyla verilmesi,”,(d) fıkrasında; ”Posta gönderilerinin kaybı, çalınması veya hasarı hâlinde sorumluluk üstlenilmesi,”,
7) 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunun 1’inci maddesinde; “Kanunun
amacı, Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemektir. ”;
7.1) 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunun 3’üncü maddesinin on üçüncü
fıkrasında; “Gümrük kontrolü” deyimi, Türkiye Gümrük Bölgesi ile diğer ülkeler arasında taşınan eşyanın giriş, çıkış, transit, nakil ve nihai kullanımını ve serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın durumunu düzenleyen gümrük mevzuatı ve diğer mevzuatın doğru uygulanmasını sağlamak için gümrük idareleri tarafından yürütülen; eşyanın muayenesi, beyanname verileri ile elektronik veya yazılı belgelerin varlığının ve gerçekliğinin doğrulanması, işletmelerin hesap ve diğer kayıtlarının incelenmesi, taşıma araçlarının kontrolü, bagajların ve kişilerin yanlarında ya da üstlerinde taşıdıkları diğer eşyanın kontrolü ile resmi araştırmalar ve diğer benzeri uygulamaları.”; on dokuzuncu fıkrasında, “Eşyanın teslimi” deyimi, eşyanın tabi tutulduğu gümrük rejimi ile öngörülen amaçlar doğrultusunda gümrük idareleri tarafından ilgilisine teslimini.”; 30’uncu maddesinde; “Eşyanın gümrük vergisine esas alınacak kıymetinin Türk Lirası olarak beyanı zorunludur. Fatura veya diğer belgelerde yazılı yabancı paralar, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan T.C. Merkez Bankası döviz satış kurları üzerinden Türk Lirasına çevrilir.”; 36’ncı maddesinde; “Türkiye Gümrük
Bölgesine getirilen eşya, girişinden itibaren gümrük gözetimine tabidir. Bunlar, yürürlükteki hükümlere uygun olarak gümrük idareleri tarafından denetlenir. ”;
7.2) “Gümrüğe Sunulan Eşyaya Gümrükçe Onaylanmış Bir İşlem veya Kullanım
Belirlenmesi Zorunluluğu” başlıklı 46.maddesinin 1’inci fıkrasında; “Gümrüğe sunulan eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilir”; ikinci fıkrasında; “Özet beyan kapsamındaki eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek, buna ilişkin işlemler; (a) bendinde; Denizyolu ile gelen eşya için, özet beyan verildiği tarihten itibaren kırkbeş gün, (b) bendinde; Diğer bir yolla gelen eşya için, özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi gün, içinde tamamlanır.”;üçüncü fıkrasında; “Şartlar gerektirdiği takdirde, Müsteşarlık 2’nci fıkrada ve 48 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen sürelerden daha kısa bir süre saptayabilir veya bu sürelerin uzatılmasına izin verebilir. Ancak, gerçek ihtiyaçları aşan süre uzatımı yapılamaz. ”;
7.3) ” Posta Gümrük İşlemleri ” başlıklı 173’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Posta
yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine gelen, Türkiye’den gönderilen veya Türkiye’ye iade edilen eşya, posta çantaları ve koliler gümrük idaresinin kontrolüne ve muayenesine tabidir.; ikinci fıkrasında, “Türkiye Gümrük Bölgesine gelen bütün posta çantaları ve koliler ilk giriş kapısından itibaren gümrük gözetimi altında posta idarelerine sevk edilir ve buralarda gümrük muayenesine tabi tutulur.”; dördüncü fıkrasında; “Posta gönderilerine ait gümrük kontrolünün kapsamı ve yöntemi, Ulaştırma Bakanlığı ve Gümrük Müsteşarlığının bağlı olduğu
Bakanlıkça müştereken hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir.”;174’üncü maddesinde; “Posta yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine gelen veya Gümrük Bölgesinden giden eşya, 93 ile 107’nci maddelerde belirtilen hükümlere tabi genel antrepo sayılan yerlere, posta idaresinin sorumluluğu ve gümrük idaresinin gözetimi altında konulur. Eşyanın buralarda bekleme süresi, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası posta anlaşmaları hükümlerine tabidir.”,
7.4) “Gümrüklerde İş Takibi ve Gümrük Müşavirleri” başlıklı 225’inci maddesi birinci
fıkrasında; “…Posta yolu ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen ya da gönderilen, miktarı ve değeri Cumhurbaşkanınca belirlenecek eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması faaliyetlerinin takip edilip sonuçlandırılmasında, posta idaresi ya da hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketler dolaylı temsilci olarak yetkili kılınabilir. ”,
8) 15/05/2019 tarihli 1111 Karar sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 4458 sayılı Gümrük
Kanunun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kararın birinci maddesinde; “Türkiye Gümrük Bölgesindeki bir kişiye posta ya da hızlı kargo taşımacılığı yoluyla gelen eşyanın yoluyla gelen, bedeli gönderi başına toplam 150 Avro’ yu geçmeyen kişisel kullanıma mahsus kitap veya benzeri basılı yayına muafiyet tanınır.
”,ikinci maddesinde; “Kıymeti 1500 Avro’ yu geçmemek şartıyla, posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla gelen eşyanın değeri ile kişisel kullanıma mahsus kitap veya benzeri basılı yayın için 29/09/2009 tarihli ve 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren kararın 45’ inci maddede ve yolcu beraberinde gelen eşya için söz konusu kararın 59’uncu maddede belirtilen limitleri aşan eşyanın değeri üzerinden;
a) Avrupa Birliği ülkelerinden doğrudan gelmesi durumunda %18, b) Diğer ülkelerden gelmesi durumunda %20, c) Kitap veya benzeri basılı yayın için %0, d) 06/06/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli(IV) sayılı listede yer alan eşya olması durumunda yukardaki oranlara ilave %20, oranında tek ve maktu bir vergi tahsil edilir. ”,
9) 07/10/2009 tarih ve 27369 sayı ile Resmi Gazetede Yayımlanan Gümrük Yönetmeliğin
“Kolilerin Gümrüğe Bildirilmesine Mahsus İşlemler” başlıklı 455’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Posta kolileri gümrük işlemlerinin yapılacağı posta idarelerinde gümrüğe sıra numarası izleyen, yönetmelik ekinde yer alan ek-72’deki örneğe uygun liste ile beyan olunur.”;
9.1) “Listelerin ve Diğer Belgelerin Gümrüğe Verilmesi” başlıklı 456’ncı maddesi birinci
fıkrasında; “ Posta idareleri, gelen kolilere ait listeleri, vakit geçirmeden ve kolilerin birikmesini beklemeden düzenler ve iki nüshasını imza karşılığında gümrük idaresine verir. Bu listeler alınan her posta için ayrı ayrı düzenlenebileceği gibi bir günde gelen bütün koliler için tek bir liste de düzenlenebilir.”, ikinci fıkrasında; “Bu listeler gümrük idaresi tarafından sıra numarasına göre saklanır…”,
9.2) “Kolilerin Ayrımı” başlıklı 457’nci maddesi birinci fıkrasında; “Posta idaresince
verilen listeler ekleriyle birlikte, bunlarda yazılı kolilerin muayenesinde, tahakkuklarının yapılmasında ve ticari nitelikte olmayanların ayrımında göz önünde tutulmak üzere muayene ile görevli memurlara havale edilir.”; ikinci fıkrasında; “ Muayene ile görevli memurlar kendilerine havale edilen listelerde gösterilen kolilerdeki eşyayı inceleyerek, ticari ve ticari olmayan eşyayı ayırır.”;
9.3) “Posta İdaresince Yapılacak Bildirim” başlıklı 458’inci maddesinin birinci
fıkrasında, “Gümrüklerce ticari nitelikteki eşya için iki nüsha ayrıntılı liste düzenlenir. Bu listenin bir nüshası imza karşılığında posta idaresine verilir. Diğer nüshası bir sıra numarası altında saklanır.”, ikinci fıkrasında, “Posta idaresi bu listeye dayanarak koli alıcısına, adına gönderilen eşyanın giriş işlemlerinin yapılabilmesi için en kısa zamanda gümrük idaresine başvurulması gerektiğini bir haber kağıdı ile bildirir.” üçüncü fıkrasında; “457’ nci madde hükmüne göre yapılacak ayırım sonucunda ticari nitelikte olmayan eşya için ikinci fıkraya göre koli alıcısına tebligat yapılmaksızın, muayene ve tahakkuk işlemleri yapılır.”,
9.4) “Muayene ve Tahakkuk” başlıklı 460’ıncı maddesinin birinci fıkrasında; “Muayene
ile görevli memurlar muayenesine gerek görülen kolileri, bunları muhafaza ile görevli posta idaresi memurlarının huzurunda muayene eder.”,
9.5) “Gümrük İşlemlerinin Tamamlanması ve Kolinin Teslimi” başlıklı 461’inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Gümrüklerce her türlü işlemi bitirilmiş olan kolilerin alıcılarından, alınması gereken ve gümrük idaresince tespit olunan vergiler, veznesi bulunduğu takdirde gümrük idaresi tarafından tahsil olunur ve karşılığında Vezne Alındısı verilir. ”, dördüncü fıkrasında; “Posta idaresi, gümrük vezne alındısını gördükten sonra tesellüm kağıdına imza alarak koliyi alıcısına teslim eder.”,
9.6) “Türkiye Gümrük Bölgesine Gelen Posta Haberleşme Gönderilerinin Ayrılması ve
Liste İle Bildirilmesi” başlıklı 466’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Değer konulmuş olanlar dâhil olmak üzere yeşil etiketli mektuplar, yeşil etiketli diğer posta haberleşme gönderileri, küçük paket veya küçük koliler ile basılmış kâğıtları kapsayan çantalar gümrük gözetiminde posta idaresince açılır ve vergiye tabi olanlar ile olmayanlar ayrılır. ”, ikinci fıkrasında; “ Vergiye tabi olan posta haberleşme gönderileri, posta idaresince düzenlenen liste ile gümrük idaresine bildirilir. ”,
9.7) “Posta Eşyasının Tasfiyesi” başlıklı 473’üncü maddesinde; “Posta yolu ile Türkiye’ye
gelen ve taraf olduğumuz uluslararası anlaşmalar hükümleri ile belirlenen bekleme süreleri sonunda elde kalan koli veya diğer eşyanın ayrıntılı bir listesi gümrük tarife istatistik pozisyonu ve miktar ile sahiplerinin isim ve adresleri belirtilmek suretiyle Gümrük Kanunun 177’nci maddesi uygulanmak üzere gümrük idaresine bildirilir. ”,
10) Postada Gümrük ve Kambiyo Denetimi Rehberinin “Amaç” başlıklı 1’inci
maddesinde; Bu rehberin amacı, posta yoluyla yurtdışından ülkemize gelen ve ülkemizden yurtdışına gönderilen haberleşme mahiyeti dışındaki posta gönderilerine 4458 sayılı Gümrük
Kanunu ve Gümrük Yönetmeliği ile Türk Parası Kıymetini Koruma Mevzuatına göre uygulanacak işlemleri düzenlemektir.”, üçüncü maddesinde; “Bu rehber, 4458 sayılı
Gümrük Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak hazırlanan Gümrük Yönetmeliğinin 714’ üncü maddesinin son fıkrası gereğince anılan Kanun ve Yönetmelik ile Türk Parası Kıymetini
Koruma, 5584 Sayılı Posta Kanunu ve Dünya Posta Birliği (UPU) Kongresi Kararları hükümlerine göre hazırlanmıştır.”,
10.1) “Gümrüğe Sunulması Gereken Posta Gönderileri ” başlıklı 7’nci maddesinde;
“Yurtdışından gelen değer konulmuş ve konulmamış koliler… gümrük muayenesinden geçirilmek üzere Gümrük İdaresine sunulur.”, on üçüncü maddesi 7’nci fıkrasında; “Başka yer gümrükleme merkezlerine sevk edilecek kayıtlı mektup postası gönderileri bildirme kağıdının 5. tablosuna ayrıntılı, kayıtsız gönderiler de yine bildirmenin 1’nci tablosuna adeden (toptan) kaydedilir. .”, on dördüncü maddesinde; “Gümrük Muayene heyeti bulunan
PTT İşyerlerince gerek doğruca kendilerine gelen gerek gümrüklenmek üzere diğer alıp verme merkezlerinden gönderilen gümrük kontrolüne tabi gönderiler 150.0001.2123 stok numaralı listeye usulüne uygun olarak kaydedilir.”, on altıncı maddesinde; “Teslim merkezine gelen gümrüklenmiş tüm gönderiler ile gümrüklenmiş olsun veya olmasın yurtdışı çıkışlı tüm değer konulmuş ve ödeme şartlı gönderiler türlerine göre ayrı ayrı (mektup postası, koli postası ve
APG postası) düzenlenecek 150.0001.2204 stok no.lu Yurtdışından Gelen Gönderilerin Kayıt
Defteri’ne usulüne uygun olarak kaydedilir ve gönderilerin takip işlemleri bu defter üzerinden yürütülür. Bu defterlere aylık sıra numarası verilir.”,
10.2) “Yurtdışından Gelen Gönderilerin Takip ve Kontrolü” başlıklı 37’nci maddesinin
birinci fıkrasında; “PTT Merkez müdürü veya yetki verdiği amir ve şef tarafından haftada en az bir defa 150.0001.2204 stok no.lu Yurtdışından Gelen Gönderilerin Kayıt Defteri’nin kontrolü yapılarak teslim edilmeyen maddelerin mevcudiyeti veya iade kaydı, teslim edilenlerin de imzalı teslim alındıları ve havale kabul kayıtları görülür. Kontrol kaşesi basılarak imzalanır ve kontrol tarihi belirtilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV.KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11) Kamu Denetçisi tarafından, şikâyetçinin talebi, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat
hükümleri ve dosya kapsamında tarafımıza sunulan bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde, yurt dışı postaların sorgulanmasına imkân sağlayan çalışma yapılmasına yönelik Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere; Çin’den satın alınan masa saatinin
İstanbul Dağıtım Merkezi tarafından teslim edilmediğini, İstanbul Havaalanında teslim alınan kargolarının kaybolduğunu ve akıbetlerinin bilinmediğini iddia ederek teslim edilmeyen kargolarının tarafına iletilmesini ve kargoların takip edilebilmesinin sağlanmasını talep etmektedir.
13) Posta, yurt içi ve dışında bir yerden bir yere mektup, para ve paket gibi gönderilen şeyleri
yerine ulaştırmak için, genelde devlet denetimi altında bulunan kurum kurulması, insanlık için gerekli hale gelmiş ve çeşitli yerlerde merkezler yapılmak suretiyle posta teşkilatları kurulmuştur. Bilinen en eski posta teşkilatı M.Ö. 2000’li yıllara kadar uzanmaktadır. Zaman içerisinde değişen ihtiyaçlarla 19.yüzyıl’da posta teşkilatı önemli değişiklikler yaşamıştır.
Zaman içerisinde postaların çeşidi, işlevi, maliyeti, süresi değişmiştir. Küreselleşen dünya ile birlikte e-ticaret önemli ölçüde artış göstermiş bundan dolayı yurt dışı posta hizmetlerinin önemi daha da artmıştır. Ayrıca küresel bir kriz haline gelen salgın hastalık pek çok alanda olduğu gibi alışveriş biçimini de değiştirmiş ve e-ticaret kanallarına binen yükü daha da artırmıştır.
14) Gelişen teknoloji mektup gibi geleneksel haberleşme yöntemlerinin kullanımını ciddi
ölçüde düşürmüşken, ‘posta hizmetleri’ nin neden bu kadar stratejik önem atfedilen tartışmaların odağında yer aldığını anlamak ve tartışmaları doğru yorumlayabilmek için, öncelikle posta hizmetleri diye adlandırılan sektörün bugün neyi ifade ettiğini bilmek gerekmektedir. Posta hizmetleri diye genelleştirilen sektör, geleneksel haberleşme niteliğindeki mektup gönderilerinin taşınmasının yanı sıra kargo taşımacılığı, lojistik ve finansal hizmetler alanında çözümler sunan çok geniş ve entegre bir hizmet ağını içermektedir. Giderek büyüyen e-ticaret pazarı da günümüzde posta sektörü için önemli bir faaliyet konusu haline gelmiş durumdadır. E-ticaret sektörü pasta ağının sürdürebilirliği açısından vazgeçilemeyecek fırsatlar sunduğu gibi e-ticaretin işleyişi açısından da posta ağı ve bu ağın bileşenleri önemli bir belirleyici olarak ortaya çıkmaktadır. (Dünya Posta Birliği (UPU) İdari Konsey Başkanı, PTT AŞ. Yönetim Kurulu Başkanı ve Genel Müdürü-Kenan BOZGEYİK, “145.Yılında
Kritik Bir Dönemeçte Dünya Posta Birliği ”, dünya.com/köşe yazısı, 19 Eylül 2019)
15) 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 173’üncü ve 174’üncü maddelerinde posta yoluyla
Türkiye Gümrük Bölgesine gelen, Türkiye’den gönderilen veya Türkiye’ye iade edilen eşya, posta çantaları ve koliler gümrük idaresinin kontrolüne ve muayenesine tabi olduğu, ilk giriş kapısından itibaren gümrük gözetimi altında posta idarelerine sevk edildiği ve buralarda gümrük muayenesine tabi tutulduğu, ayrıca posta yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine gelen veya Gümrük Bölgesinden giden eşyanın posta idaresinin sorumluluğu ve gümrük idaresinin gözetimi altında antrepolara konulduğu ve eşyanın buralarda bekleme süresinin, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası posta anlaşmaları hükümlerine tabi olduğu ifade edilmiştir.
16) 07/10/2009 tarih ve 27369 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Gümrük
Yönetmeliği’nin “Kolilerin Gümrüğe Bildirilmesine Mahsus İşlemler” başlıklı 455’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Posta kolileri gümrük işlemlerinin yapılacağı posta idarelerinde gümrüğe sıra numarası izleyen, yönetmelik ekinde yer alan örneğe uygun liste ile beyan olunur.”; “Listelerin ve Diğer Belgelerin Gümrüğe Verilmesi” başlıklı 456’ncı maddesi birinci fıkrasında, “Posta idareleri, gelen kolilere ait listeleri, vakit geçirmeden ve kolilerin birikmesini beklemeden düzenler ve iki nüshasını imza karşılığında gümrük idaresine verir…”; “Gümrük İşlemlerinin Tamamlanması ve Kolinin Teslimi” başlıklı 461’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Gümrüklerce her türlü işlemi bitirilmiş olan kolilerin alıcılarından, alınması gereken ve gümrük idaresince tespit olunan vergiler, veznesi bulunduğu takdirde gümrük idaresi tarafından tahsil olunur ve karşılığında Vezne Alındısı verilir.”; ikinci fıkrasında, “Aynı zamanda, kolinin gümrükle ilişiği kalmadığına dair ek-73’te yer alan bir
Teslim Kâğıdı da düzenlenir ve kolinin teslimini geciktiren durumlar olmuş ise, teslim kâğıdında gecikme tarih ve sebepleri gösterilir. ”; üçüncü fıkrasında, “Gümrük bulunmayan bir yer varışlı kolilerin tahakkuk ettirilen vergileri 462’nci madde hükmüne göre posta idaresince tahsil olunur. ”; dördüncü fıkrasında, “Posta idaresi, gümrük vezne alındısını gördükten sonra tesellüm kağıdına imza alarak koliyi alıcısına teslim eder. ”; ” Posta
Gönderilerinin Konulacağı Yerler ve Posta İdaresinin Sorumluluğu ve Yükümlülüğü” başlıklı 469’ncu maddesinde; “Yurt dışından gelen koliler ve posta haberleşme gönderilerinin konulduğu yerler, Kanunun 174 üncü maddesine göre genel antrepo sayılır ve bu yerler posta idaresinin sorumluluğu ve gümrük idaresinin gözetim ve kontrolü altında bulunur. ”; hükümleri yer almaktadır.
17) Zikredilen Gümrük Yönetmeliği’nin 15’nci ve 16’ncı paragraf hükümleri ve birçok madde
hükümlerinde belirtildiği üzere, posta idaresi ve gümrük idaresi birlikte hareket etmektedir. Bu kapsamda posta idareleri ile gümrük idarelerinin yurt dışı postalama hizmetlerinde yukarıdaki madde hükümlerine istinaden sorumluluğu bulunmaktadır. Somut olayda ise, başvuran
Çin’den sipariş ettiği masa saatinin teslim edilmediği ve yurt dışı postaların akıbetlerinin bilinmediği iddiasıyla Kurumumuza başvuruda bulunmuştur. Başvuruya konu olayda, söz konusu eşyanın teslim edilmeme nedeninin gümrük bölgesindeki kontrolden kaynaklı olduğuna dair başvuranın bir iddiası mevcut değildir. Ticaret Bakanlığı’na herhangi bir başvurusu bulunmamaktadır. Söz konusu gecikmenin posta idaresi nezdinde yapılan bir işlem neticesinde olduğu ve postaların akıbetinin bilinmeme sebebinin standartlara uygun 13 karakterli barkod numarası olmadığı gerekçesiyle sorgulama yapılamamasından kaynaklı olduğu tespit edilmiştir.
18) Kurumumuza yapılan yurt dışı postaların akıbetleri hakkında 12/11/2019 tarihli ve
2019/19632 sayılı yapılan başvuru ile ilgili olarak, kargoların en kısa sürede gümrük işlemine tabi tutulması için gümrük idarelerine gönderilmesi yönünde Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim
Şirketine ve yurt dışından gelen postaların bekleme süresi zarfında gümrük beyanı ve vergi tespiti için Ticaret Bakanlığı’na 20/04/2020 tarihli ve sayılı Kamu Denetçiliği
Kurumumuzca ‘Tavsiye Kararı’ verilmiştir.
19) Postada Gümrük ve Kambiyo Denetimi Rehberinin “Gümrüğe Sunulması Gereken
Posta Gönderileri ” başlıklı 7’nci maddesinde; “Yurtdışından gelen değer konulmuş ve konulmamış koliler… gümrük muayenesinden geçirilmek üzere Gümrük İdaresine sunulur.”, 13’üncü maddesi yedinci fıkrasında; “Başka yer gümrükleme merkezlerine sevk edilecek kayıtlı mektup postası gönderileri bildirme kağıdının 5. tablosuna ayrıntılı, kayıtsız gönderiler de yine bildirmenin 1’nci tablosuna adeden (toptan) kaydedilir.”; “Yurtdışından Gelen
Gönderilerin Takip ve Kontrolü” başlıklı 37’nci maddesinin birinci fıkrasında; “PTT
Merkez müdürü veya yetki verdiği amir ve şef tarafından haftada en az bir defa 150.0001.2204 stok no.lu Yurtdışından Gelen Gönderilerin Kayıt Defteri’nin kontrolü yapılarak teslim edilmeyen maddelerin mevcudiyeti veya iade kaydı, teslim edilenlerin de imzalı teslim alındıları ve havale kabul kayıtları görülür. Kontrol kaşesi basılarak imzalanır ve kontrol tarihi belirtilir.” hükümlerine istinaden, bahse konu gönderi kayıtsız olsa dahi posta idaresi tarafından bir liste ile gümrük idaresine bildirilmesi ve haftada en az bir defa kontrol edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda idarenin söz konusu gönderiye ait standartlara uygun 13 karakterli barkod numarası olmadığı gerekçesiyle sorgulama yapılamadığı ve akıbetinin bilinemediğini ifade ettiği işlemde sorgulamalarda belirsizlik mevcuttur.
20) Her ne kadar kayıtsız gönderiler ile ilgili herhangi bir kayıt tutulmadığı ve standartlara
uygun 13 haneli barkod numarası olmadığı için sorgulama yapılamadığı idare tarafından belirtilmişse de, bu tarz gönderilerin zamanında ve eksiksiz olarak ilgililere teslim edilmesi, ayrıntılı kayıt düşülmese bile Türkiye’ye kaç tane ve kim adına posta geldiğine dair genel ifadelerin yer aldığı kayıtların tutulması gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup;
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası
uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Kayıtsız postalara ilişkin sorgulama yapılabilmesine imkân sağlayan çalışma gerçekleştirilmesi yönünde POSTA VE TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURUNA ve POSTA ve TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİNE tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdare tarafından bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi