|
ÖZET: Başvuran, yurt dışından gelen kayıtsız postalarının akıbeti hakkında bilgi alamadığını ve bu gönderilerin gümrükte bekletildiğini belirterek, postalarının bir an önce kendisine ulaştırılmasını talep etmiştir. İlk başvurusu, idari yolların tüketilmediği gerekçesiyle PTT Anonim Şirketi’ne yönlendirilmiştir. PTT, kayıtsız gönderilerin herhangi bir kayda tabi olmadan alınıp verildiğini ve bu nedenle kayıp veya gecikmelerin tespit edilemediğini açıklamıştır. Ticaret Bakanlığı ise, yapılan sorgulamalarda başvurana ait herhangi bir gönderiye rastlanmadığını bildirmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın şikâyetinin çözümü için PTT ve Ticaret Bakanlığı’na tavsiyelerde bulunmuştur. Tavsiyeler, kayıtsız gönderilerin gümrük işlemlerinin hızlandırılması ve bu süreçte idarelerin sorumluluk alması gerektiği yönündedir. Ayrıca, başvuranın kargolarının en kısa sürede gümrük işlemine tabi tutulması için gerekli adımların atılması gerektiği vurgulanmıştır. İdarelerin, şikâyetçiye başvuru yollarını açıkça belirtmemesi, iyi yönetim ilkelerine aykırı olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın gönderilerinin gümrük işlemlerinin hızlandırılması için ilgili idarelere tavsiyelerde bulunmuş ve bu süreçteki sorumlulukların netleştirilmesi gerektiğini belirtmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/6344-S.20.10044
BAŞVURU NO : 2019/19632
KARAR TARİHİ : 20/04/2020
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
POSTA VE TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, yurt dışı postalarının akıbeti hakkında bilgi alamadığı iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi Kurumumuza daha önce şikâyette bulunduğunu, kayıtsız
postalarının tarafına ulaşmadığını, akıbetleri hakkında bilgi verilmediğini, yurt içinde sorgulama yapılamadığını, konuyu çözüme kavuşturacak muhatap bulamadığını iddia ederek postalarının eline ulaştırılmasını ve akıbetleri hakkında bilgi verilmesini talep etmektedir.
Şikâyetçinin tarihinde yaptığı şikâyet başvurusunda ise, yukarıdaki başvuru neticesinde konunun asıl muhatabının Ticaret Bakanlığı Gümrük Müdürlüğü olduğunu öğrendiğini, postalarının gümrük beyanı ve vergi tespiti için Gümrük Müdürlüğü nezdinde yaklaşık 5 aydan beri bekletildiğini, yaptığı başvurulardan sonuç alamadığını iddia ederek yurt dışı postalarının bir an önce değer tespitinin yapılarak bekleyen postalarının tarafına ulaştırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyetçinin Kurumumuza yaptığı ilk başvurunun idari başvuru yolları tüketilmediğinden
yapıldığı tespit edildiğinden PTT Anonim Şirketine Gönderme Kararı verilmiş ve idarenin şikâyetçiye verdiği 05/11/2019 tarih ve E. sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Gerek Dünya Posta Birliği Kongresi Kararları, gerekse posta mevzuatı gereğince kayıtsız
gönderiler posta idareleri arasında ve servislerinde herhangi bir kayda tabi olmadan alınıp verildiğinden, nadiren de olsa oluşan kayıp, hasar, gecikme gibi aksaklıkların hangi ülke servislerinde meydana geldiğinin tespit edilemediğini ve hiçbir posta idaresinin bu tür gönderiler için sorumluluk almadıklarını,
2.2) Kayıtsız gönderiler, posta idareleri arasında ve servislerinde herhangi bir kayda tabi
olmadan alınıp verildiğinden bu doğrultuda ücretlendirildiği; kayıtlı gönderilerin ise imza mukabili ve elektronik ortamda kayıt altına alınarak sevk/teslim edildiği ve ücretlendirildiği, bu nedenle kayıtsız gönderilerin kayıt altına alınarak dağıtım/teslim hizmeti verilmesinin PTT
Anonim Şirketince yapılmasının mümkün bulunmadığı, bahse konu gönderilerin kayıtlı olarak postaya verilmesinin göndericiden talep edilmesinin gerektiği,
2.3) Diğer yandan, yurt dışından postaya verilerek Türkiye’ye sevki sağlanan kayıtlı-kayıtsız
gönderilerin, ilgili gümrük birimine aktarılarak gerekli gümrük işlemlerinin gerçekleştirilmesi akabinde yurt içi alıcı adresine sevki sağlandığı, yurda girişi uygun görülmeyen gönderilerin ise gümrük birimince iade/el koyma işlemine tabi tutulduğu,
2.4) Bununla birlikte, Dünya Posta Birliği Kararlarının 23.3 maddesinde ‘ üye ülkeler ve
belirlenmiş işletmeciler ne şekilde olursa olsun gümrük beyannamelerinden ve gümrük kontrolüne tabi gönderilerin muayenesi sırasında gümrük servislerinde alınan kararlardan hiçbir sorumluluk üstlenmezler.’ hükmüne istinaden PTT Anonim Şirketince konu hakkında yapılacak herhangi bir işlemin bulunmadığı,
2.5) Ayrıca PTT Anonim Şirketinin 18/11/2019 tarih ve E. sayılı cevabi yazısında
şikâyetin dağıtım kaynaklı olmadığı, şikâyetçinin yurt dışından sipariş edilen ürünlerin gümrükten geç çıkması sorunu olduğu,
3) Şikâyetçinin konunun asıl muhatabının Ticaret Bakanlığı olduğunu belirttiği ikinci
başvurunun çözüme kavuşturulması amacıyla Ticaret Bakanlığın’ dan bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Ticaret Bakanlığı’nın 15/01/2020 tarihli ve E- sayılı cevabi yazısında özetle;
3.1) Şikâyet başvurusuna konu işlem ile ilgili Ticaret Bakanlığı taşra teşkilatı nezdinde yapılan
araştırma neticesinde; Uluslararası Posta İzleme Merkezi Müdürlüğünde (UPİM) 01/01/201930/11/2019 tarihleri arasında yapılan sorgulamada şikâyetçiye ait herhangi bir gönderiye rastlanamadığının bildirildiği,
3.2) Diğer taraftan, 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararının 126’ncı maddesi gereğince,
posta ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen, miktarı ve kıymeti Bakanlar Kurulu
Kararıyla belirlenen eşyanın gümrük beyanı dâhil gümrük ile ilgili tüm işlemlerinin takip edilip sonuçlandırılmasında posta idaresi ile Ticaret Bakanlığı’nca belirlenen koşulları taşıyan hızlı kargo firmaların dolaylı temsilci olarak yetkilendirildiği,
3.3) Bununla birlikte, Postada Gümrük ve Kambiyo Rehberi’nin 7’nci maddesinde posta
idaresince gümrük muayenesinden geçirilmek üzere gümrüğe sunulması gereken posta gönderileri belirlenmiş olup, bu çerçevede posta eşyasının taşınması, mevzuat hükümleri doğrultusunda belirlenen posta eşyasının gümrüğe sokulması ile eşyanın alıcısına teslimi posta idaresinin sorumluluğunda olduğu ve bahse konu başvurudan kayıtsız posta yolu ile geldiği anlaşılan gönderilere ilişkin detaylı kayıt tutulmadığından gönderi numarası vb. yoluyla bu tür gönderilerin takibinin mümkün bulunmadığı açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
5) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
6) 09/05/2013 tarihli ve 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanununun “Amaç” başlıklı 1’nci
maddesinde, “Bu Kanunun amacı; ülke genelinde posta hizmetlerinin kaliteli, sürekli, tüm kullanıcılar için karşılanabilir bir ücretle, etkin, rekabete dayalı esaslar çerçevesinde sunulmasını sağlamak üzere posta sektörünün serbestleştirilerek mali açıdan güçlü, istikrarlı ve şeffaflığı sağlanmış bir sektör oluşturulması ve bu sektörde düzenleme ve denetimin gerçekleştirilmesi ve posta hizmetlerinin yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”
“Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesinin (g) fıkrasında, “Evrensel posta hizmeti: Belirlenmiş ilke ve kurallar çerçevesinde, bir posta hizmetinin coğrafi alan farkı gözetilmeksizin ülke sınırları içerisinde tüm kullanıcılar için karşılanabilir ücretlerle kesintisiz olarak sağlanmasını,”, “Evrensel Posta Hizmeti İlkeleri” başlıklı 13’üncü maddesinin (a)
fıkrasında; ‘‘Posta hizmetinin etkin, verimli, kaliteli, süratli bir şekilde ve karşılanabilir bir ücretle ülkenin her yerinde sunulması.”; (b) fıkrasında; “herkesin evrensel posta hizmetlerinden yararlanmasının sağlanması ve posta hizmetinin haftada beş iş gününden az olmamak kaydıyla verilmesi,”,(d) fıkrasında; ”Posta gönderilerinin kaybı, çalınması veya hasarı hâlinde sorumluluk üstlenilmesi,”,
7) 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunun 1’inci maddesinde; “kanunun amacı,
Türkiye Cumhuriyeti Gümrük Bölgesine giren ve çıkan eşyaya ve taşıt araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemektir. ”;
7.1) 27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunun 3’üncü maddesinin on üçüncü
fıkrasında; “Gümrük kontrolü” deyimi, Türkiye Gümrük Bölgesi ile diğer ülkeler arasında taşınan eşyanın giriş, çıkış, transit, nakil ve nihai kullanımını ve serbest dolaşımda bulunmayan eşyanın durumunu düzenleyen gümrük mevzuatı ve diğer mevzuatın doğru uygulanmasını sağlamak için gümrük idareleri tarafından yürütülen; eşyanın muayenesi, beyanname verileri ile elektronik veya yazılı belgelerin varlığının ve gerçekliğinin doğrulanması, işletmelerin hesap ve diğer kayıtlarının incelenmesi, taşıma araçlarının kontrolü, bagajların ve kişilerin yanlarında ya da üstlerinde taşıdıkları diğer eşyanın kontrolü ile resmi araştırmalar ve diğer benzeri uygulamaları.”; on dokuzuncu fıkrasında, “Eşyanın teslimi” deyimi, eşyanın tabi tutulduğu gümrük rejimi ile öngörülen amaçlar doğrultusunda gümrük idareleri tarafından ilgilisine teslimini.”; 30’uncu maddesinde; “Eşyanın gümrük vergisine esas alınacak kıymetinin Türk Lirası olarak beyanı zorunludur. Fatura veya diğer belgelerde yazılı yabancı paralar, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan T.C. Merkez Bankası döviz satış kurları üzerinden Türk Lirasına çevrilir.”; 36’ncı maddesinde; “Türkiye Gümrük
Bölgesine getirilen eşya, girişinden itibaren gümrük gözetimine tabidir. Bunlar, yürürlükteki hükümlere uygun olarak gümrük idareleri tarafından denetlenir. ”;
7.2) “Gümrüğe Sunulan Eşyaya Gümrükçe Onaylanmış Bir İşlem veya Kullanım
Belirlenmesi Zorunluluğu” başlıklı 46.maddesinin 1’inci fıkrasında; “Gümrüğe sunulan eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım tayin edilir”; ikinci fıkrasında; “Özet beyan kapsamındaki eşyaya, gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanım belirlenerek, buna ilişkin işlemler; (a) bendinde; Denizyolu ile gelen eşya için, özet beyan verildiği tarihten itibaren kırkbeş gün, (b) bendinde; Diğer bir yolla gelen eşya için, özet beyanın verildiği tarihten itibaren yirmi gün, içinde tamamlanır.”;üçüncü fıkrasında; “Şartlar gerektirdiği takdirde, Müsteşarlık 2 nci fıkrada ve 48 inci maddenin ikinci fıkrasında belirtilen sürelerden daha kısa bir süre saptayabilir veya bu sürelerin uzatılmasına izin verebilir. Ancak, gerçek ihtiyaçları aşan süre uzatımı yapılamaz. ”;
7.3) “Gümrükçe Onaylanmış İşlem veya Kullanım” başlıklı 55’inci maddesi 1’inci
fıkrasında; “Aksine hüküm bulunmadıkça; niteliğine, miktarına, menşeine, yükleme veya varış ülkesine bakılmaksızın, bir eşya, belirlenmiş şartlar altında her zaman gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanımlardan birine tabi tutulabilir”; 2’nci fıkrasında; “Cumhurbaşkanı; kamu ahlakı, kamu düzeni, kamu güvenliği, insan, hayvan ve bitki sağlık ve hayatlarının korunması, sanatsal, tarihi veya arkeolojik değeri olan ulusal hazinelerin korunması, fikri ve sınai mülkiyet haklarının korunması gerekçeleri ile eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına yasaklama veya kısıtlamalar koyabilir”;69’uncu maddesinde; “Eşyanın ilgili rejime tabi tutulma şartlarının yerine getirilmesi ve eşyanın yasaklayıcı veya kısıtlayıcı önlemlere tabi olmaması kaydıyla, gümrük idareleri, tescilden sonra beyannamedeki bilgileri kontrol ederek veya belli hallerde kontrol etmeksizin, eşyayı teslim ederler. Ancak, beyannamenin incelenmesinin makul bir süre içinde tamamlanamadığı ve bu inceleme sırasında eşyanın hazır bulundurulmasına gerek olmadığı hallerde de eşya teslim edilir. ”;
7.4) ” Posta Gümrük İşlemleri ” başlıklı 173’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Posta
yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine gelen, Türkiye’den gönderilen veya Türkiye’ye iade edilen eşya, posta çantaları ve koliler gümrük idaresinin kontrolüne ve muayenesine tabidir.; ikinci fıkrasında, “Türkiye Gümrük Bölgesine gelen bütün posta çantaları ve koliler ilk giriş kapısından itibaren gümrük gözetimi altında posta idarelerine sevk edilir ve buralarda gümrük muayenesine tabi tutulur.”; dördüncü fıkrasında; “Posta gönderilerine ait gümrük kontrolünün kapsamı ve yöntemi, Ulaştırma Bakanlığı ve Gümrük Müsteşarlığının bağlı olduğu
Bakanlıkça müştereken hazırlanacak bir yönetmelikle belirlenir.”;174’üncü maddesinde; “Posta yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine gelen veya Gümrük Bölgesinden giden eşya, 93 ile
107 nci maddelerde belirtilen hükümlere tabi genel antrepo sayılan yerlere, posta idaresinin
sorumluluğu ve gümrük idaresinin gözetimi altında konulur. Eşyanın buralarda bekleme süresi, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası posta anlaşmaları hükümlerine tabidir.”,
7.5) “İşletmelerin Yükümlülükleri” başlıklı 218’inci maddesi birinci fıkrasında; “Türkiye
ile diğer ülkeler arasında demiryolu dâhil kara, deniz ve hava yoluyla yapılan eşya ve yolcu taşımalarında yararlanılan istasyon, deniz ve hava limanlarını işleten kuruluşlar ile posta idareleri, bu Kanun hükümlerine göre gerekli gümrük gözetim ve kontrol işlemlerinin yapılmasını sağlamak üzere; yolcu salonları, geçici depolama yerleri, antrepolar ile görevli gümrük ve gümrük muhafaza idarelerinin çalışmalarına elverişli ve yeterli bürolar ve gözetleme kuleleri tesis etmek; buraların aydınlatma, ısıtma ve temizlik ihtiyaçlarını karşılamak; telefon ve büro eşyasını bedelsiz olarak sağlamak; limanlarda ve gümrük kapılarında gümrük gözetimine tabi eşya ve kişiler ile diğerlerinin birbirine karışmasını önlemeye yönelik her türlü fiziki yapıların sağlanması konusunda Gümrük Müsteşarlığının isteklerini yerine getirmek zorundadırlar.” ; ikinci fıkrasında, “Posta idareleri, 1 inci fıkrada sayılanların yanı sıra posta kolilerinin muayene ve tahlili için gerekli ölçü aletleri ve diğer donanımları sağlamakla yükümlüdür.”,
7.6) “Gümrüklerde İş Takibi ve Gümrük Müşavirleri” başlıklı 225’inci maddesi birinci
fıkrasında; “…Posta yolu ve hızlı kargo taşımacılığı kapsamında gelen ya da gönderilen, miktarı ve değeri Cumhurbaşkanınca belirlenecek eşyanın gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulması faaliyetlerinin takip edilip sonuçlandırılmasında, posta idaresi ya da hızlı kargo taşımacılığı yapan şirketler dolaylı temsilci olarak yetkili kılınabilir. ”,
8) 15/05/2019 tarihli 1111 Karar sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan 4458 sayılı Gümrük
Kanunun Bazı Maddelerinin Uygulanması Hakkında Kararda Değişiklik Yapılmasına
Dair Kararın birinci maddesinde; “Türkiye Gümrük Bölgesindeki bir kişiye posta ya da hızlı kargo taşımacılığı yoluyla gelen eşyanın yoluyla gelen, bedeli gönderi başına toplam 150 Avro’ yu geçmeyen kişisel kullanıma mahsus kitap veya benzeri basılı yayına muafiyet tanınır.
”,ikinci maddesinde; “Kıymeti 1500 Avro’ yu geçmemek şartıyla, posta veya hızlı kargo taşımacılığı yoluyla gelen eşyanın değeri ile kişisel kullanıma mahsus kitap veya benzeri basılı yayın için 29/09/2009 tarihli ve 2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren kararın 45’ inci maddede ve yolcu beraberinde gelen eşya için söz konusu kararın 59’uncu maddede belirtilen limitleri aşan eşyanın değeri üzerinden;
a) Avrupa Birliği ülkelerinden doğrudan gelmesi durumunda %18, b) Diğer ülkelerden gelmesi durumunda %20, c) Kitap veya benzeri basılı yayın için %0, d) 06/06/2002 tarihli ve 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununa ekli(IV) sayılı listede yer alan eşya olması durumunda yukardaki oranlara ilave %20, oranında tek ve maktu bir vergi tahsil edilir. ”,
9) 07/10/2009 tarih ve 27369 sayı ile Resmi Gazetede Yayımlanan Gümrük Yönetmeliğin
“Kolilerin Gümrüğe Bildirilmesine Mahsus İşlemler” başlıklı 455’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Posta kolileri gümrük işlemlerinin yapılacağı posta idarelerinde gümrüğe sıra numarası izleyen, yönetmelik ekinde yer alan ek-72’deki örneğe uygun liste ile beyan olunur.”;
9.1) “Listelerin ve Diğer Belgelerin Gümrüğe Verilmesi” başlıklı 456’ncı maddesi birinci
fıkrasında; “ Posta idareleri, gelen kolilere ait listeleri, vakit geçirmeden ve kolilerin birikmesini beklemeden düzenler ve iki nüshasını imza karşılığında gümrük idaresine verir. Bu listeler alınan her posta için ayrı ayrı düzenlenebileceği gibi bir günde gelen bütün koliler için tek bir liste de düzenlenebilir.”, ikinci fıkrasında; “Bu listeler gümrük idaresi tarafından sıra numarasına göre saklanır…”,
9.2) “Kolilerin Ayrımı” başlıklı 457’nci maddesi birinci fıkrasında; “Posta idaresince
verilen listeler ekleriyle birlikte, bunlarda yazılı kolilerin muayenesinde, tahakkuklarının yapılmasında ve ticari nitelikte olmayanların ayrımında göz önünde tutulmak üzere muayene ile görevli memurlara havale edilir.”; ikinci fıkrasında; “ Muayene ile görevli memurlar kendilerine havale edilen listelerde gösterilen kolilerdeki eşyayı inceleyerek, ticari ve ticari olmayan eşyayı ayırır.”;
9.3) “Posta İdaresince Yapılacak Bildirim” başlıklı 458’inci maddesinin birinci
fıkrasında, “Gümrüklerce ticari nitelikteki eşya için iki nüsha ayrıntılı liste düzenlenir. Bu listenin bir nüshası imza karşılığında posta idaresine verilir. Diğer nüshası bir sıra numarası altında saklanır.”, ikinci fıkrasında, “Posta idaresi bu listeye dayanarak koli alıcısına, adına gönderilen eşyanın giriş işlemlerinin yapılabilmesi için en kısa zamanda gümrük idaresine başvurulması gerektiğini bir haber kağıdı ile bildirir.” üçüncü fıkrasında; “457’ nci madde hükmüne göre yapılacak ayırım sonucunda ticari nitelikte olmayan eşya için ikinci fıkraya göre koli alıcısına tebligat yapılmaksızın, muayene ve tahakkuk işlemleri yapılır.”,
9.4) “Muayene ve Tahakkuk” başlıklı 460’ıncı maddesinin birinci fıkrasında; “Muayene
ile görevli memurlar muayenesine gerek görülen kolileri, bunları muhafaza ile görevli posta idaresi memurlarının huzurunda muayene eder.”,
9.5) “Gümrük İşlemlerinin Tamamlanması ve Kolinin Teslimi” başlıklı 461’inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Gümrüklerce her türlü işlemi bitirilmiş olan kolilerin alıcılarından, alınması gereken ve gümrük idaresince tespit olunan vergiler, veznesi bulunduğu takdirde gümrük idaresi tarafından tahsil olunur ve karşılığında Vezne Alındısı verilir. ”, dördüncü fıkrasında; “Posta idaresi, gümrük vezne alındısını gördükten sonra tesellüm kağıdına imza alarak koliyi alıcısına teslim eder.”,
9.6) “Türkiye Gümrük Bölgesine Gelen Posta Haberleşme Gönderilerinin Ayrılması ve
Liste İle Bildirilmesi” başlıklı 466’ncı maddesinin birinci fıkrasında; “Değer konulmuş olanlar dâhil olmak üzere yeşil etiketli mektuplar, yeşil etiketli diğer posta haberleşme gönderileri, küçük paket veya küçük koliler ile basılmış kâğıtları kapsayan çantalar gümrük gözetiminde posta idaresince açılır ve vergiye tabi olanlar ile olmayanlar ayrılır. ”, ikinci fıkrasında; “ Vergiye tabi olan posta haberleşme gönderileri, posta idaresince düzenlenen liste ile gümrük idaresine bildirilir. ”,
9.7) “Posta Eşyasının Tasfiyesi” başlıklı 473’üncü maddesinde; “Posta yolu ile Türkiye’ye
gelen ve taraf olduğumuz uluslararası anlaşmalar hükümleri ile belirlenen bekleme süreleri sonunda elde kalan koli veya diğer eşyanın ayrıntılı bir listesi gümrük tarife istatistik pozisyonu ve miktar ile sahiplerinin isim ve adresleri belirtilmek suretiyle Gümrük Kanunun 177’nci maddesi uygulanmak üzere gümrük idaresine bildirilir. ”,
10) Postada Gümrük ve Kambiyo Rehberinin “Amaç” başlıklı 1’inci maddesinde; Bu
rehberin amacı, posta yoluyla yurtdışından ülkemize gelen ve ülkemizden yurtdışına gönderilen haberleşme mahiyeti dışındaki posta gönderilerine 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve
Gümrük Yönetmeliği ile Türk Parası Kıymetini Koruma Mevzuatına göre uygulanacak işlemleri düzenlemektir.”, üçüncü maddesinde; “Bu rehber, 4458 sayılı Gümrük Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak hazırlanan Gümrük Yönetmeliğinin 714’ üncü maddesinin son fıkrası gereğince anılan Kanun ve Yönetmelik ile Türk Parası Kıymetini Koruma, 5584 Sayılı
Posta Kanunu ve Dünya Posta Birliği (UPU) Kongresi Kararları hükümlerine göre hazırlanmıştır.”,
10.1) “Gümrüğe Sunulması Gereken Posta Gönderileri ” başlıklı 7’nci maddesinde;
“Yurtdışından gelen değer konulmuş ve konulmamış koliler… gümrük muayenesinden geçirilmek üzere Gümrük İdaresine sunulur.”, on üçüncü maddesi 7’nci fıkrasında; “Başka yer gümrükleme merkezlerine sevk edilecek kayıtlı mektup postası gönderileri bildirme kağıdının 5. tablosuna ayrıntılı, kayıtsız gönderiler de yine bildirmenin 1’nci tablosuna adeden (toptan) kaydedilir. .”, on dördüncü maddesinde; “Gümrük Muayene heyeti bulunan
PTT İşyerlerince gerek doğruca kendilerine gelen gerek gümrüklenmek üzere diğer alıp verme merkezlerinden gönderilen gümrük kontrolüne tabi gönderiler stok numaralı listeye usulüne uygun olarak kaydedilir.”, on altıncı maddesinde; “Teslim merkezine gelen gümrüklenmiş tüm gönderiler ile gümrüklenmiş olsun veya olmasın yurtdışı çıkışlı tüm değer konulmuş ve ödeme şartlı gönderiler türlerine göre ayrı ayrı (mektup postası, koli postası ve
APG postası) düzenlenecek stok no.lu Yurtdışından Gelen Gönderilerin Kayıt
Defteri’ne usulüne uygun olarak kaydedilir ve gönderilerin takip işlemleri bu defter üzerinden yürütülür. Bu defterlere aylık sıra numarası verilir.”,
10.2) “Yurtdışından Gelen Gönderilerin Takip ve Kontrolü” başlıklı 37’nci maddesinin
birinci fıkrasında; “PTT Merkez müdürü veya yetki verdiği amir ve şef tarafından haftada en az bir defa stok no.lu Yurtdışından Gelen Gönderilerin Kayıt Defteri’nin kontrolü yapılarak teslim edilmeyen maddelerin mevcudiyeti veya iade kaydı, teslim edilenlerin de imzalı teslim alındıları ve havale kabul kayıtları görülür. Kontrol kaşesi basılarak imzalanır ve kontrol tarihi belirtilir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11) Kamu Denetçisi tarafından, İdarelerin görevlerini tam ve eksiksiz yerine getirebilmesi,
sorumluluk alma bilinciyle hareket etmesi, hukuka ve hakkaniyete uygun davranabilmesi gerektiğinden kayıtsız gönderilerde yaşanılan ve Gümrük Müdürlüklerinde bekletilen gönderilerin alıcısına sorunsuzca ulaşması kapsamında hazırlanan tavsiye önerisi Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
12) Somut olayda, başvuran yurt dışı postalarının akıbetlerini bilemediğini, postalarının
gümrük beyanı ve vergi tespiti için Gümrük Müdürlüğü nezdinde yaklaşık 5 aydan beri bekletildiğini, yaptığı başvurulardan sonuç alamadığını iddia ederek yurt dışı postalarının bir an önce değer tespitinin yapılarak bekleyen postalarının tarafına ulaştırılmasını talep ettiği görülmektedir. Yurt dışından gelen ürünlerin (kayıtlı-kayıtsız gönderiler) posta idaresince ayrıştırılarak kapsamın belirlenmesi ve vergi değer tespiti için Gümrük Müdürlüklerine gönderildiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte, 4458 sayılı Gümrük Kanununun 173’üncü ve 174’üncü maddelerinde posta yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine gelen, Türkiye’den gönderilen veya Türkiye’ye iade edilen eşya, posta çantaları ve koliler gümrük idaresinin kontrolüne ve muayenesine tabi olduğu, ilk giriş kapısından itibaren gümrük gözetimi altında posta idarelerine sevk edildiği ve buralarda gümrük muayenesine tabi tutulduğu, ayrıca posta yoluyla Türkiye Gümrük Bölgesine gelen veya Gümrük Bölgesinden giden eşyanın posta idaresinin sorumluluğu ve gümrük idaresinin gözetimi altında antrepolara konulduğu ve eşyanın buralarda bekleme süresinin, Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası posta anlaşmaları hükümlerine tabi olduğu ifade edilmiştir. Bu kapsamda posta idareleri ile Gümrük
Müdürlüklerinin yurt dışı postalama hizmetlerinde yukarıdaki madde hükmüne istinaden sorumluluğunun olduğu aşikârdır.
13) Bu kapsamda, gümrüğe sokulması gereken posta gönderilerinin kayıtsız posta gönderileri
de dâhil kayıt defterine usulüne uygun olarak kaydedilip sıra numarası verilerek listelenmesi ve Gümrük Müdürlüklerinin de gönderileri listelere uygun sıra numarası ile saklaması ve gönderilere bekleme süreleri müddeti içinde işlem yapılmasının gerektiği anlaşılmıştır. Ancak, konu ile ilgili PTT Anonim Şirketinin 05/11/2019 tarihli ve E. sayılı yazısında da belirttiği üzere kayıtsız gönderilerin posta idareleri arasında bir kayda tabi olmadan alınıp verildiği, bu nedenle nadiren de olsa kayıp, hasar, gecikme gibi aksaklıkların yaşandığı ve hiçbir posta idaresinin bu tür gönderiler için sorumluluk almadığı bildirilmiştir. Ayrıca, Ticaret
Bakanlığı’nın 15/01/2020 tarih ve E- sayılı cevabi yazısında 01/01/2019 – 30/11/2019 tarihleri arasında yapılan sorgulamada ilgiliye ait herhangi bir gönderiye rastlanılmadığı ve bahse konu gönderinin kayıtsız olması nedeniyle takibinin mümkün bulunmadığı bildirilmiştir. Dolayısıyla, başvuranın şikâyet başvurusunda belirttiği üzere gönderinin akıbetinin bilinmediği ve sorumluluğun idareler tarafından alınmak istenmediği görülmüştür.
14) Konuya ilişkin olarak kayıtsız postaların akıbeti hakkında bilgi alınamadığı ve gönderilerin
alıcısına ulaştırılmasında sıkıntılar yaşandığı anlaşılmıştır. Oysaki hızlı kargo taşımacılığı ile getirilen eşyanın gümrük beyanında olduğu gibi 10/03/2013 tarihli ve 28582 sayılı Resmi
Gazetede yayımlanan 4 seri nolu Gümrük Genel Tebliği kapsamında yapılan usul ve esaslar doğrultusunda uygulamada bazı kolaylıkların sağlanabildiği görülmektedir. Bu kapsamda hızla artan posta gönderileri açısından kayıtsız postaların da bir sistematiğinin olması gerektiği ya da kayıtlı-kayıtsız posta ayrımının tekrar gözden geçirilmesinin gerektiği tespit edilmiştir.
15) 07/10/2009 tarih ve 27369 sayılı Resmi Gazetede Yayımlanan Gümrük
Yönetmeliği’nin ‘Posta Gümrük İşlemleri’ birinci kısım başlıklı, ‘Posta Kolileri’ birinci bölümünde yer alan;
15.1)‘Kolilerin gümrüğe bildirilmesine mahsus listeler’ başlıklı 455. maddesinde, posta kolilerin gümrük işlemlerinin yapılacağı posta idarelerinde gümrüğe sıra numarası izleyen liste ile beyan olunacağı,
15.2) ‘Listelerin ve diğer belgelerin gümrüğe verilmesi’ başlıklı 456. maddesinde, posta
idarelerinin, gelen kolilere ait listeleri, vakit geçirmeden ve kolilerin birikmesini beklemeden düzenleyeceği ve iki nüshasını imza karşılığında gümrük idaresine vereceği, bu listelerin gümrük idaresi tarafından sıra numarasına göre saklanacağı,
15.3)‘Gümrük işlemlerinin tamamlanması ve kolinin teslimi’ başlıklı 461. maddesinde, gümrüklerce her türlü işlemi bitirilmiş olan kolilerin alıcılarından, alınması gereken ve gümrük idaresince tespit olunan vergilerin, veznesi bulunduğu takdirde gümrük idaresi tarafından tahsil olunacağı ve karşılığında Vezne Alındısı verileceği; ikinci fıkrasında, kolinin gümrükle ilişiği kalmadığına dair bir ‘Teslim Kağıdı’ da düzenleneceği ve kolinin teslimini geciktiren durumlar olmuş ise, teslim kağıdında gecikme tarih ve sebeplerinin gösterileceği; üçüncü fıkrasında, gümrük bulunmayan bir yer varışlı kolilerin tahakkuk ettirilen vergileri, posta idaresince tahsil olunacağı,
15.4)‘Posta gönderilerinin konulacağı yerler ve posta idaresinin sorumluluğu ve yükümlülüğü’ başlıklı 469. maddesinde, yurt dışından gelen koliler ve posta haberleşme gönderilerinin konulduğu yerlerin, Kanunun 174 üncü maddesine göre genel antrepo sayıldığı ve bu yerlerin posta idaresinin sorumluluğu ve gümrük idaresinin gözetim ve kontrolü altında bulunduğu,
15.5) Hükümlerinde olduğu gibi, birçok maddede posta idaresi ve gümrük idaresince birlikte
hareket edildiği, nitekim ‘Muayenede eksik çıkan eşya’ başlıklı 471. maddesinde, ‘posta gönderilerinin muayenesinde eksiklik bulunduğu takdirde durum, gümrük muayene ve posta idaresi memurları tarafından birlikte düzenlenecek iki nüsha tutanakla tespit olunacağı’ düzenlenmiştir. Söz konusu Yönetmelik hükümleri dikkate alındığında, yurtdışından gelen postalarla ilgili her iki idarenin de sorumluluğu olduğu açıktır.
16) Nitekim Postada Gümrük ve Kambiyo Rehberinin “Gümrüğe Sunulması Gereken
Posta Gönderileri ” başlıklı on üçüncü maddesi 7’nci fıkrasında; “Başka yer gümrükleme merkezlerine sevk edilecek kayıtlı mektup postası gönderileri bildirme kağıdının 5. tablosuna ayrıntılı, kayıtsız gönderiler de yine bildirmenin 1’nci tablosuna adeden (toptan)
kaydedilir.” hükmüne yer verildiği; on altıncı maddesinde ise, ‘Yurtdışından Gelen
Gönderilerin Kayıt Defteri’ tutulması gerektiği; 37. maddenin birinci fıkrasında ise, bu defterin en az haftada bir kez kontrol edilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
17) Söz konusu Gümrük Yönetmeliği ve Postada Gümrük ve Kambiyo Rehberinin hükümleri
uyarınca, gönderi kayıtsız dahi olsa, posta idaresi tarafından bir liste ile gümrük idaresine beyan edildiği, posta idaresi ve gümrük idaresi arasındaki işlemlerin kayıt altına yürütülerek yapıldığı görülmüş olup, her iki idarenin de Kurumumuza gönderdiği cevaplarda hiçbir sorumluluğu üzerine almadıkları, başvuranın postaları ile ilgili herhangi bir belge sunamadıkları görülmüştür.
18) PTT Anonim Şirketinin 18/11/2019 tarihli yazısında şikâyetin dağıtım kaynaklı olmadığı,
şikâyetçinin yurt dışından sipariş edilen ürünlerinin gümrükten geç çıkması sorunu olduğu belirtilmiştir.
19) Her ne kadar kayıtsız gönderiler ile ilgili herhangi bir kayıt tutulmadığı idareler tarafından
söylenmişse de, posta idaresi ve gümrük idaresi arasında gelip-giden postanın yalnızca sözlü beyan ile el değiştirdiğinin düşünülmediği, ayrıntılı kayıt düşülmese dahi, hangi idarenin elinde olduğuna ya da Türkiye’ye kaç tane ve kim adına posta geldiğine dair genel ifadelerin yer aldığı kayıtların tutulduğunun düşünüldüğü, nitekim Postada Gümrük ve Kambiyo Rehberinin 16. maddesi uyarınca kayıtsız gönderilerin ‘Yurtdışından Gelen Gönderilerin Kayıt Defterine’ kaydedileceğinin düzenlendiği ve PTT tarafından başvuranın postalarının gümrük idaresine geçtiğine (gümrüğe sokulduğuna) dair bir belge sunamadığı görüldüğünden, PTT A.Ş.’nin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olduğu kanaatine varılarak, başvuranın kargolarının en kısa sürede gümrük işlemine tabi tutulması için gümrük idaresine gönderilmesi yönünde
PTT A.Ş.’ye tavsiyede bulunulması gerektiği kanaatine varılmıştır.
20) PTT A.Ş. tarafından, 18/11/2019 tarihli Kurumumuza hitaben gönderilen yazıda, kargoların
gümrük sorunu olduğu belirtilmiş, ancak buna dair herhangi bir belge sunulmamışsa da, idarenin bu cevabı karşısında, başvuranın kargolarının hala gümrük idaresinde beklediği düşünüldüğünden, başvuranın yurtdışından gelen postalarının gümrük beyanı ve vergi tespiti için Ticaret Bakanlığı’na tavsiyede bulunulması gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde ‘kanunlara uygunluk’, ‘makul sürede karar verme’, ‘hesap verilebilirlik’, ‘şeffaflık’, ‘kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi’ ilkelerine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamında göre, BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın kargolarının en kısa sürede gümrük işlemine tabi tutulması için gümrük idaresine gönderilmesi yönünde POSTA ve TELGRAF TEŞKİLATI ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜ’NE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Başvuranın yurtdışından gelen postalarının gümrük beyanı ve vergi tespiti için TİCARET
BAKANLIĞI’NA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, PTT Anonim Şirketince ve
Ticaret Bakanlığınca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın Başvurana, PTT Anonim Şirketi Genel Müdürlüğü’ne ve Ticaret Bakanlığı’na tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi