|
ÖZET: Başvuran, yurt dışında geçirdiği çalışma sürelerinin borçlandırılmasını talep etmiş ve Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan (SGK) başvurusunun durumu hakkında bilgi istemiştir. SGK, başvuranın eksik belgeleri tamamlaması gerektiğini belirtmiş, ancak tebligatın kendisine ulaşmadığını ifade etmiştir. Başvuran, yurt dışındaki çalışma sürelerinin borçlandırılması ve emeklilik işlemlerinin devam ettirilmesini talep etmektedir.
SGK’nın açıklamalarına göre, başvuranın borçlanma talebi üzerine gerekli işlemler yapılmış, ancak tebligatın ilgili adrese ulaştırılamaması nedeniyle başvuru iptal edilmiştir. Borçlanma işlemi için gerekli belgelerin tamamlanması ve borcun ödenmesi şarttır. Başvuranın, bu süreçte tebligatın usulüne uygun yapılmadığını iddia etmesi, hukuki sonuçlar doğurmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın taleplerinin kabul edilmesi gerektiği yönünde bir öneride bulunmuş ve SGK’nın işlemlerinin geri alınmasını tavsiye etmiştir. Bu durum, başvuranın hak arama özgürlüğü açısından önemli bir gelişmedir ve SGK’nın tebligat süreçlerinin hukuka uygun şekilde yürütülmesi gerektiğini vurgulamaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/3198-S.22.4855
BAŞVURU NO : 2021/15355
KARAR TARİHİ : 08/03/2022
TAVSİYE KARARI TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, yurt dışında geçen sürelerinin borçlandırılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 09/09/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran; yurt dışında geçen çalışma sürelerinin borçlandırılmasını talep ettiğini, Sosyal Güvenlik
Kurumu tarafından herhangi bir yazı veya tahakkuk cetveli gönderilmediğinden başvurusunun akıbeti hakkında bilgi talebinde bulunduğunu, idare tarafından, başvurusuna cevap verildiğinin iddia edildiğini ve yeniden başvuru yapılmasının gerektiğinin bildirildiğini ancak kendisine ulaşan bir tebligat olmadığını beyan ederek yurt dışında geçen çalışma sürelerinin borçlandırılmasını ve emeklilik talebinin kaldığı yerden devam ettirilmesini talep etmiştir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru
konusuna ilişkin 30/11/2021 tarihli ve E-1 sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvuranın borçlanmak istediği tarihte yürürlükte olan 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanunun 79
uncu maddesi ile değişik 8/5/1985 tarihli 3201 sayılı Yurtdışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt
Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkındaki Kanunun 3 üncü maddesi ile bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilenlerle yurt dışında çalışmakta iken veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra ölenlerin Türk vatandaşı olan hak sahipleri sigortalının Türkiye’de hiçbir sosyal güvenlik kuruluşuna tabi çalışması yoksa Sosyal Güvenlik Kurumuna, Türkiye’de çalışması varsa en son tabi olduğu sosyal güvenlik kuruluşuna müracaat etmek suretiyle bu kanunla getirilen haklardan
yararlanacağının hükmü uyarınca, yurt dışına çıkmadan önce 5434 sayılı Kanuna tabi çalışması olanlar veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra 5434 sayılı Kanuna tabi çalışması bulunanların borç tutarları 5434 sayılı Kanun hükümlerine göre hesaplanmakta olduğunu,
2.2) Aynı Kanunun 17/7/2019 tarihli ve 7186 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi ile değişik 4 üncü maddesi
“…Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenir. Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dâhil edilir. Tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranır.” hükmü uyarınca, 3201 sayılı Kanun kapsamında yapılan borçlanmalardan doğan borç ilgililere tebliğ edilmekte, ilgililerce de tahakkuk eden borç tutarının borcun kendilerine tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenmesi halinde bu süreleri fiili hizmet süresi olarak dikkate alındığı,
2.3) 3201 sayılı Kanunun uygulamasına ilişkin hazırlanan 6/11/2008 tarihli ve 27046 sayılı Resmî Gazete
yayımlanan Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine ilişkin Yönetmeliğin
Borçlanma Miktarının Tespiti, Tebliği ve Ödenmesi başlıklı 10 uncu maddesinin 4 üncü fıkrası ile 3201 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinde bahsi geçen borç tutarının tebliğinin nasıl yapılacağının açıklandığını ve Kurumca tahakkuk ettirilen borç tutarının, ilgiliye iadeli taahhütlü olarak tebliğ edileceği, posta alındısının ilgiliye teslim edildiği tarihin borcun tebliğ tarihi olacağının belirtildiğini, 8/6/2011 tarihli ve 2011/48 sayılı Yurtdışı Borçlanma ve Tahsis İşlemlerine İlişkin Genelgenin Yurtdışı Borçlanma işlemleri başlıklı ikinci bölümünün 4-Borç miktarının tebliği alt başlığında borcun tebliği ile ilgili usul ve esasların belirlendiği,
2.4) Başvuranın, Kurumları kayıtlarına 30/7/2019 tarihinde geçen 26/7/2019 tarihli dilekçesi ile yurtdışında
geçen süresinin borçlandırılmasını istemesi üzerine, tarafına hitaben yazılan 23/10/2019 tarihli ve sayılı yazımızla Almanya’daki çalışmalarının başlayış ve bitiş tarihi itibariyle gün, ay ve yıl olarak ayrıntılı şekilde gösterir bu ülkede tabi olduğu sigorta merciinden alınacak yabancı belge aslının veya Türk Konsolosluğundan alınacak gerekçeli hizmet belgesinin 3 ay içerisinde gönderilmesi ve söz konusu belgelerin 3 ay içerisinde gönderilmemesi halinde başvurusunun iptal edileceğinin bildirildiği,
2.5) Başvuranın, 12/11/2019 tarihinde Kurumları kayıtlarına geçen 5/11/2019 tarihli dilekçesi ile 1/8/2007-
9/10/2013 tarihleri arasında Hollanda’da çalıştığını belirterek yurtdışı borçlanmasını yapmak suretiyle
Türkiye’den emekli olmak istediğini bildirmesi üzerine, Hollanda Sigorta Merciine hitaben yazılan 25/12/2019 tarihli ve sayılı yazımız ile ilgilinin emeklilik yönünden hizmetlerinin birleştirilebilmesi için sigortaya tabi günlerin TH-205 Formüllerine işlenerek bildirilmesinin istendiği,
2.6) Hollanda Sigorta Merciince yurtdışı hizmetlerine ilişkin belgelerin gönderilmesi üzerine de, durumu
incelenerek başvurana hitaben yazılan 15/1/2021 tarihi ve sayılı yazıyla, borçlanma talebinin
Kurumlarınca uygun görüldüğü ve 4 yıl 11 ay 23 gün yurtdışı hizmetinin 4. derecenin 1. kademesi esas alınarak 80.383.77 TL üzerinden borçlandırıldığı, borç tutarını gösterir 15/1/2021 tarihli ve sayılı tahakkuk cetvelinin yazı ekinde gönderildiği, borçlanma miktarını anlaşmalı bankalara T.C. kimlik ve emeklilik sicil numaralarını belirterek 3 ay içerisinde yatırması gerektiği, belirtilen süre içerisinde borcun ödenmemesi halinde borçlanma işleminin iptal edileceği, borcun bir kısmının ödenmesi halinde ise ödenen miktara isabet eden sürenin hizmetine ekleneceği ve banka makbuzlarının asıllarının dilekçe ekinde
Kuruma gönderilmesi gerektiği iadeli taahhütlü olarak başvurana bildirildiği, ancak söz konusu yazı ve borç tutarını gösterir tahakkuk cetvelinin “İADE” notu ile Kurumlarına iade edildiğini,
2.7) Başvuranın konuya ilişkin olarak vermiş olduğu 7/6/2021 tarihli dilekçesi ile yurtdışı sürelerinin
borçlandırılması için gerekli işlemlerin yapılmadığını belirtmesi üzerine, durumunun incelenmesi sonucunda tarafına hitaben yazılan 28/6/2021 tarihli ve sayılı yazıyla, yurtdışında geçen süresinin 30/7/2019 tarihinde Kurumları kayıtlarına geçen dilekçesi üzerine 15/1/2021 tarihli ve sayılı tahakkuk tablosu ile borçlandırıldığı ve bu hususun belirtildiği 15/1/2021 tarihli ve sayılı yazının dilekçesindeki talebi dikkate alınarak Almanya’da bulunan adresine iadeli taahhütlü olarak gönderildiği, Alman Posta Teşkilatınca ilgilinin adreste bulunmaması nedeniyle borç tebligatının teslim edilemediği ve 3 aylık yasal sürenin dolması üzerine de borçlanmasının iptal edilerek işlemden kaldırıldığının bildirildiği, yurt dışı borçlanmasının iptal edilmesi dolayısıyla kalan hizmet süresinin aylık bağlamaya yetecek bir süre olmaması nedeniyle tarafına emekli aylığı bağlanmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal
Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun’un;
5.1) “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinde;
“Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri halinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.”
5.2) “Tanımlar” başlıklı 2. maddesinin (c) bendinde;
“Bu Kanunda geçen:
…
c) Sürelerin Değerlendirilmesi; Türk vatandaşlığını haiz olanların 1 inci maddede belirtilen sürelerinin istekleri halinde değerlendirilmesini, ifade eder.”
5.3) “Başvurulacak kuruluşlar” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilenler ile yurt dışında çalışmakta iken veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra ölenlerin Türk vatandaşı olan hak sahipleri Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat etmek suretiyle bu Kanunla getirilen haklardan yararlanırlar.”
5.4) “Borçlanma tutarı ve borçlanma tutarının iadesi” başlıklı 4. maddesinin birinci fıkrasında;
“Borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarı, başvuru tarihindeki 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 82 nci maddesinde belirtilen prime esas asgari ve azami günlük kazanç arasında seçilecek günlük kazancın %45’idir. Ancak, prime esas asgari günlük kazancın altında olmamak üzere borçlanma tutarına esas alt sınırı farklı bir miktarda belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir. Tahakkuk ettirilen borç tutarı, tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içerisinde ödenir. Ödeme yapılan gün sayısı prim ödeme gün sayısına ve prime esas kazanca dahil edilir. Tahakkuk ettirilen prim borcunu tebligat tarihinden itibaren üç ay içerisinde ödemeyenler için yeniden başvuru şartı aranır.”
6) 7201 sayılı Tebligat Kanunu’nun “Tebligatın yapılması” başlıklı 1. maddesinde;
“Kazaî merciler, 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununa ekli (I) sayılı cetvelde yer alan genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, (II) sayılı cetvelde yer alan özel bütçeli idareler, (III) sayılı cetvelde yer alan düzenleyici ve denetleyici kurumlar, (IV) sayılı cetvelde yer alan sosyal güvenlik kurumları ile vakıf yükseköğretim kurumları, il özel idareleri, belediyeler, köy hükmî şahsiyetleri, barolar ve noterler tarafından yapılacak elektronik ortam da dâhil tüm tebligat, bu Kanun hükümlerine göre Posta ve Telgraf Teşkilatı Genel Müdürlüğü veya memur vasıtasıyla yapılır.”
7) Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik’in;
7.1) “Borçlanma başvurusunda istenilecek belgeler” başlıklı 7. maddesinde;
“Borçlanma başvuruları, örneği Kurumca hazırlanan ve Kurumun internet sayfasında yayımlanan Yurtdışı
Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesi ile yapılır.
Yurtdışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesinde, yurtdışında borçlanma kapsamında geçen sigortalılık veya ev kadını olarak geçen süreleri bulunan kişinin adı, soyadı, Türkiye Cumhuriyeti kimlik numarası, borçlanılmak istenilen sürenin niteliği ve süresi, borçlanma miktarının hesabına esas bir günlük prime esas kazanç tutarı ve tebligat adresi ile Türkiye’de sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi geçen çalışmaları varsa kurumu, sigortalılık statüsü, sicil numarası ve süresi belirtilir.
Yurtdışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesine, 9 uncu maddede belirtilen ve borçlanılacak süreye uygun belge asıllarının eklenmesi zorunludur. Kurum, bu belgelerin aslı yerine örneğini ve borçlanma işlemini tamamlamak için ihtiyaç duyduğu diğer belgeleri istemeye yetkilidir.”
7.2) “Sigortalılık sürelerinin belgelendirilmesi mecburiyeti” başlıklı 8. maddesinin birinci fıkrası
ile 6/11/2020 tarih ve 31296 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik’in 6. maddesiyle yürürlükten kaldırılan ikinci fıkrasında; “Borçlanma başvurusunda bulunanlar, yurtdışında geçen ve borçlanmaya esas olacak sürelerine ait 9 uncu maddede belirtilen belgelerden durumlarına uygun olanını, Kuruma ibraz etmekle belgelendirme mecburiyetlerini yerine getirmiş olurlar.
/
Kurum, gerektiğinde sigortalılık sürelerinin tespiti için sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelerden idari yardım talebinde bulunabilir.”
7.3) “Borçlanmaya esas sürelere ait belgeler” başlıklı 9. maddesinin, 6/11/2020 tarih ve 31296
sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik’in 7. maddesiyle değiştirilmeden önceki birinci fıkrasının (a) bendinde; “Borçlanma yapılabilmesi için; a) Borçlanılacak süre sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde geçmişse;
1) Çalışılan ülkede bağlı bulunulan sigorta merciinden alınacak hizmet cetveli veya sigorta kartlarından,
2) Sigortalıların çalıştıkları iş yerlerinin resmi kuruluşlara ait olması veya resmi kuruluşlarca ya da kamu
kurumu olarak kabul edilen kuruluşlarca düzenlenmesi halinde, belgelerin ayrıca tasdikine gerek kalmaksızın; çalışılan ülkede işyerinin ait olduğu belediyelerce düzenlenmiş hizmet belgeleri, vergi dairelerince çalışılan sürelere ilişkin düzenlenmiş belgeler, iş bulma kurumlarınca işsizlikte geçen sürelere ilişkin verilen belgeler, ilgili meslek kuruluşları veya birliklerince veya diğer resmi kuruluşlarca verilen hizmet belgelerinden,
3) Yurtdışında kendi adına ve hesabına çalışanların bağlı oldukları vergi dairesi, ilgili meslek kuruluşu
veya birliklerince verilen hizmet belgesinden,
4) Bulunulan ülkelerdeki Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikler
gibi temsilciliklerden alınacak ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerinden, …
durumlarına uygun olan belgenin Kuruma ibraz edilmesi gerekir.”
7.4) “Borçlanma miktarının tespiti, tebliği ve ödenmesi” başlıklı 10. maddesinin dördüncü ve altıncı
fıkralarında; “Kurumca birinci fıkraya göre tahakkuk ettirilen borç tutarı, ilgiliye iadeli taahhütlü olarak tebliğ edilir.
Posta alındısının ilgiliye teslim edildiği tarih, borcun tebliğ tarihidir.
…
Borcun tebliğ edildiği tarihten itibaren üç ay içinde ödenmemesi halinde, borçlanma işlemi geçersiz sayılır.
Üç aylık süre içerisinde borcun bir kısmının ödenmesi halinde, ödenen miktara isabet eden süre geçerli sayılır. Borcun bir kısmını veya tamamını ödemeyenlerin, bu sürelerinin Kanuna göre değerlendirilmesi, yeniden yazılı başvuruda bulunmaları ve tahakkuk eden borç miktarını süresi içinde ödemeleri şartına bağlıdır.”
7.5) “Borçlanmadan vazgeçme ve borçlanma miktarının iadesi” başlıklı 11. maddesinin birinci
fıkrasında; “Borçlanma başvurusunda bulunup borcu tebliğ edilmeden ya da tebliğ edildikten sonra üç aylık süre içinde borçlanma başvurusundan vazgeçtiklerini yazılı olarak Kuruma bildirenlerin borçlanma başvuruları geçersiz sayılır.”
8) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğünün 8/6/2011 tarihli ve
2011/48 sayılı Genelgesi’nin, borçlanma talep tarihinde yürüklükte olan “Yurtdışı Borçlanma
İşlemleri” başlıklı ikinci bölümünün “Borçlanmanın şartları” başlıklı birinci maddesi altında yer verilen ve “Yazılı istekte bulunmak” başlıklı 1.4. maddesinin son paragrafında; “Borçlanma için belgelendirme ve tahakkuk eden borcun üç ay içinde ödenme mecburiyeti dikkate alındığında, Kurumun yazılı bildirisine rağmen eksik bilgi, beyan ve belgelerini üç ay içinde ibraz etmeyenlerin borçlanma işlemleri durdurularak, borçlanmanın geçersiz olduğu başvuru sahibine yazılı olarak bildirilecektir. Bu durumda olanların borçlanma işlemi, yeni bir Yurtdışı Borçlanma Talep
Dilekçesine göre sonuçlandırılacaktır. Söz konusu üç aylık sürenin belirlenmesinde ilgili yazının
Kurumdan çıkış tarihi esas alınacaktır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere başvuran özetle; yurt dışında geçen çalışma sürelerinin
borçlandırılmasını ve emeklilik işlemlerinin tamamlanmasını talep etmektedir.
11) Buna karşılık Sosyal Güvenlik Kurumu; başvuranın, 26/07/2019 tarihli yurtdışı hizmet borçlanma talep
dilekçesinde eksik olduğu tespit edilen belgelerin tamamlanması hakkında 13/9/2019 tarihli ve E:
sayılı yazının yazıldığı ancak üç aylık eksik belgeleri tamamlama süresinde eksikliklerin tamamlamaması nedeniyle başvuranın talebi doğrultusunda işlem yapılmasının mümkün olmadığı, başvuranın 5/11/2019 tarihli 1/8/2007-9/10/2013 tarihleri arasında Hollanda’da çalıştığı beyanı ile yurtdışı borçlanmasını yapmak suretiyle Türkiye’den emekli olmak istediğini bildiren dilekçesi üzerine, Hollanda Sigorta Mercii ile gerekli yazışmaların yapıldığı başvuranın borçlanma talebinin uygun görüldüğü ve 4 yıl 11 ay 23 gün yurtdışı hizmetinin 4. derecenin 1. kademesi esas alınarak 80.383.77 TL üzerinden borçlandırıldığı, borç tutarını gösterir 15/1/2021 tarihli ve sayılı tahakkuk cetvelinin başvurana gönderildiği, borçlanma miktarını anlaşmalı bankalara T.C. kimlik ve emeklilik sicil numaralarını belirterek 3 ay içerisinde yatırması gerektiği, belirtilen süre içerisinde borcun ödenmemesi halinde borçlanma işleminin iptal edileceği, borcun bir kısmının ödenmesi halinde ise ödenen miktara isabet eden sürenin hizmetine ekleneceği ve banka makbuzlarının asıllarının dilekçe ekinde Kuruma gönderilmesi gerektiği iadeli taahhütlü olarak bildirildiği ancak söz konusu yazı ve borç tutarını gösterir tahakkuk cetvelinin “İADE” notu ile Kurumlarına iade edildiğini, 3 aylık yasal sürede gerekli ödemenin yapılmaması üzerine de borçlanmasının iptal edilerek işlemden kaldırıldığı, yurt dışı borçlanmasının iptal edilmesi dolayısıyla kalan hizmet süresinin aylık bağlamaya yetecek bir süre olmaması nedeniyle başvurama emekli aylığı bağlanmadığı belirtilmektedir.
12) Bu çerçevede uyuşmazlığın; başvuranın yurtdışında geçen çalışma sürelerini borçlanmak için yaptığı
başvurularda talep dilekçesinde eksik olduğu tespit edilen belgelerin tamamlanması ve tahakkuk ettirilen yurtdışı borçlanma tutarına ilişkin tebligatların usulüne uygun olarak başvurana tebliğ edilip edilmediği noktasında düğümlendiği anlaşılmaktadır
13) Somut olayda başvuranın tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna sunulan dilekçelerde başvuran;
Almanya’da ve Hollanda’da geçen çalışma sürelerinin borçlandırılması talebinde bulunmuştur. Başvuranın borçlanma talebi üzerine gerekli işlemler yapılarak, Almanya’daki çalışmaları için borçlanma talebindeki eksik belgeleri tamamlama süresi verilmek üzere yapılan tebligat işlemleri ile Hollanda’daki çalışmaları için yaptığı borçlanma talebinin uygun görülmesi üzerine yapılan borçlandırma ile borç tutarını gösterir 15/1/2021 tarihli ve sayılı tahakkuk cetvelinin tebligat işlemlerinin 7201 Sayılı Tebligat Kanuna uygun bir şekilde başvuranın Almanya’da bulunan adresine gönderildiği ancak gönderilen tebliğ zarfları başvurana teslim edilmeden iade edildiği görülmektedir. Bu noktada başvuran tebligatın 7201 Sayılı
Tebligat Kanuna uygun bir şekilde yapılmadığını iddia etmektedir.
14) Bu noktada değinmek gerekir ki; tebligat, yetkili makamlarca birtakım hukuki işlemlerin, işlemin
hukuki sonuçlarından etkilenmeleri istenilen kişilere kanuna uygun şekilde bildirimini ve bu bildirimin usulüne uygun olarak yapıldığının belgelendirilmesini ifade etmektedir. Bu nedenle söz konusu işlemlerin kendilerine bağlanan hukuki sonuçları doğurabilmesi, her şeyden önce muhatabına bildirilmesine bağlıdır.
Bu yönüyle tebligat, Anayasa’da güvence altına alınmış olan iddia ve savunma hakkının tam olarak kullanılabilmesinin ve bireylere tanınan hak arama hürriyetinin önemli güvencelerinden biridir. (Anayasa
Mahkemesinin 13/11/2014 tarihli ve E: 2013/95, K: 2014/176 sayılı kararından. Kaynak:
www.corpus.com.tr ) Bu nedenle yetkili makamların, tebliğ işlemlerini yürütürken gerekli özeni göstermemesi nedeniyle muhatabının tebliğ konusuna vâkıf olamadığı durumlarda, muhatabının herhangi bir kusuru bulunmadığı hâlde tebligata bağlanan hukuki sonuçtan sorumlu tutmak hakkın varlığını anlamsız kılacaktır. (Anayasa Mahkemesinin; 25/10/2017 tarihli ve E: 2014/7805, K: 2014/7805; 21/3/2019 tarihli ve E: 2016/2595, K: 2016 2595 sayılı kararları. Kaynak: www.corpus.com.tr ) Şu halde tebligat konusu hukuki işlemin ilgilisi hakkında hukuki sonuç doğurmasının, kanuna uygun şekilde bildirim yapılmasının yanında, bu bildirimin ayrıca usulüne uygun olarak belgelendirilmesine de bağlı olduğu anlaşılmaktadır.
15) Bu anlamda tebligat, tebliğ konusu hakkında muhatabın bilgilendirilmesinin yanında, bu
bilgilendirmenin belgelendirilmesini de içeren bir usul işlemidir. Nitekim 7201 sayılı Kanun, tebligatın bu özelliklerinin somut olarak gerçekleşmesini tamamen birtakım şekli kurallar ile sağlamaya çalışmaktadır. Dolayısıyla Kanun’un amacı; tebliğin muhatabına ulaşması, tebliğ konusu ile ilgili olarak muhatabın bilgilendirilmesi ve bu hususun belgeye bağlanmasıdır. Hâl böyle iken, Kanun kapsamındaki kurum ve kuruluşlar tarafından yapılacak tebligatlarda, söz konusu şekli hükümlerin en ufak ayrıntılarına
kadar uygulanması yasal zorunluluktur. (Yargıtay Onuncu Hukuk Dairesinin 16/3/2017 tarihli ve E:
2017/1090, K: 2017/2178 sayılı kararı. Kaynak: www.corpus.com.tr )
16) Bu noktada ifade etmek gerekirse Sosyal Güvenlik Kurumu, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve
Kontrol Kanunu’na ekli IV sayılı cetvelde sayılan sosyal güvenlik kurumları arasında yer almaktadır. Bu nedenle Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılacak tebligatların, altı numaralı paragrafta yer verilen düzenleme doğrultusunda 7201 sayılı Kanun’a tabi olduğu açıktır. Dolayısıyla mezkûr idare tarafından yapılacak tebligatların usulüne uygun olması için, 7201 sayılı Kanun’daki zorunlu şartların yerine getirilmiş olması gerekmektedir. Hal böyle iken, yurt dışı çalışma sürelerinin borçlandırılması talebini konu alan geçerli bir dilekçenin mevcut olduğu durumlarda, ilgililerin talep dilekçelerinde belirttikleri adreslere yapılacak tebligatların Kurumun sorumluluğunda olduğu anlaşılmaktadır.
17) Bu nedenle somut olayda, başvuranın yurt dışında geçen sürelerinin borçlandırılmasına yönelik
gerçekleştirilen işlemler kapsamında eksik belgelerin bulunduğuna ve üç aylık süre içerisinde
tamamlanmasına yönelik yazının tebliğinde ve borçlanma talebinin uygun görülerek borç tutarını gösterir tahakkuk cetvelinin tebliğinde 7201 sayılı Kanun hükümlerinde benimsenen usulün izlenmesi gerektiği açıktır.
18)Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik’in 10 uncu maddesinde Kurumca tahakkuk ettirilen borç tutarının ilgiliye iadeli taahhütlü olarak tebliğ edileceği, posta alındısının ilgiliye teslim edildiği tarihin borcun tebliğ tarihi olduğu düzenlenmiştir. Bahse konu düzenlemenin 7201 sayılı Kanunda belirlenen tebligat usulüne uygun olmadığı görülmekle birlikte ilgililerin borç tahakkukundan haberdar olmalarına yönelik söz konusu uygulamanın, posta alındısının ilgililere teslim edilmesi durumunda 7201 sayılı Kanunun 32 nci maddesi uyarınca tebliği geçerli kılacağı değerlendirilmektedir. Ancak posta alındısının ilgililere teslim edilemeyip iade olunduğu ve ilgililerin de borç tahakkukundan haberdar olduğuna dair açık tespitin yapılamadığı durumlarda tebliğin geçerli olduğunun kabulüne imkân bulunmamaktadır. Aksi durum tebligata bağlanan sonuçlar ile kullanılabilecek hakkı ve hak arama özgürlüğünün kullanılabilmesine yönelik hukuki yararı ortadan kaldıracaktır.
19) Somut olayda borçlanma başvurusunda eksik belgelerin bulunduğuna ve üç aylık süre içerisinde
tamamlanmasına yönelik yazı ve yurtdışı borçlanma tutarı tahakkukunu bildiren yazının Tebligat Kanunu hükümlerine göre başvurana tebliğ edildiğini tevsik eden herhangi bir belgeye rastlanmamakla beraber söz konusu yazının iadeli taahhütlü posta yoluyla gönderildiği, ancak ilgili adreste başvurana teslim edilememesi nedeniyle iade olduğu gerekçesiyle başvurana ulaşmadığı görülmektedir. Bu itibarla öncelikle
Tebligat Kanunu hükümleri çerçevesinde yapılmayan tebliğin usulüne aykırı yapıldığının kabulü gerekmektedir.
20) Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri ve açıklamalar çerçevesinde, başvuru konusu işlemlere ilişkin
tebligatların 7201 sayılı Kanunda öngörülen usul ve esaslara uygun olarak yapılmadığı, başvuranın söz konusu borç tahakkukundan haberdar edildiğinin herhangi bir tereddüde mahal bırakmayacak şekilde açık ve net olarak ortaya koyulmadığı, bu durumda tebligatın usulüne uygun yapılmadığı anlaşıldığından başvuranın tebliğ konusunu öğrendiğini beyan ettiği tarihin tebliğ tarihi kabul edilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvuranın yurt dışında geçen sürelerinin borçlandırılmasına ilişkin 26/7/2019 tarihli ve 5/11/2019 tarihli dilekçeleriyle yurtdışında geçen süresinin borçlandırılmasını istemesi üzerine başvurularının geçersiz sayılmasına yönelik Kurum işlemlerini geri alınması hususunda Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tavsiyede bulunulmasına,
Kararın, BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
6328 sayılı Kanun’un 20. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine idare tarafından tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi