|
ÖZET: Başvuran, 2/6/2023 tarihinde İsviçre’de geçen çalışma sürelerini borçlanmak amacıyla Erzincan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü’ne başvuruda bulunmuş, gerekli belgeleri sunmasına rağmen başvurusu, yurt dışındaki sigortalılık sürelerini gösteren belgenin eksikliği nedeniyle reddedilmiştir. Başvuran, 2023 yılı Haziran ayındaki borçlanma talebinin kabul edilmesini, yatırdığı 172.638 TL’nin emeklilik hizmetine sayılmasını ve 1/7/2023 itibarıyla emeklilik haklarının tanınmasını talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın yurt dışı borçlanma talebinin geçersiz belgeler nedeniyle reddedildiğini belirtmiş, başvuranın sunduğu belgelerin borçlanmaya esas niteliği taşımadığını ifade etmiştir. Ayrıca, başvuranın 3600 prim ödeme gün sayısı şartını yerine getirmediği için emeklilik talebinin de reddedildiği açıklanmıştır. İlgili mevzuat, yurt dışında geçen sigortalılık sürelerinin belgelendirilmesi ve bu belgelerin Sosyal Güvenlik Kurumu’na sunulması gerektiğini vurgulamaktadır. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını ve idarenin açıklamalarını değerlendirerek, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işlemlerinde hukuka uygunluk tespit etmiştir. Başvuranın talebinin reddine dair karar, başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu’na tebliğ edilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/3142-S.24.4975
BAŞVURU NO : 2023/17189
KARAR TARİHİ : 18.03.2024
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Emeklilik işlemleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 27.10.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; 2/6/2023 tarihinde İsviçre’de geçen çalışma sürelerini borçlanmak üzere Erzincan
Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğüne 3201 sayılı Kanun kapsamında başvuruda bulunduğunu, başvuru ekinde yurt dışındaki sürelerini gösterir belgelerin asıl ve tercümesini de sunduğunu, buna rağmen ülke sigorta kurumlarınca düzenlenmiş sigortalılık sürelerini gösterir belgenin aslıyla birlikte Türkiye’de yeminli tercümanlarca yapılmış tercümesinden ya da yurt dışında bulunan Türk temsilciliklerince akredite edilmiş tercümanlarca yapılmış ve ilgili temsilcilikle onaylanmış hizmet belgesinin olmaması veya Türk büyükelçilikleri, başkonsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri gibi temsilciliklerden alınacak hizmet belgesinin olmaması gerekçesiyle borçlanma başvurusunun reddedildiğini belirterek borçlanma talebinin 2023 yılı Haziran ayındaki esaslara göre kabul edilmesini, 23/6/2023 tarihinde beyan usulü yatırdığı 172.638 TL bedelin 1150 güne denk gelen hizmetine sayılmasını ve 23/6/2023 tarihli tahsis talebinin kabul edilerek 1/7/2023 tarihi itibarıyla emeklilik haklarının tanınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru
konusuna ilişkin 8/12/2023 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
2.1) Başvuranın 6/6/2023 tarihli yurt dışı borçlanma talep dilekçesinin, başvurusu ekinde İsviçre Sigorta
Kurumunca düzenlenmiş sigortalılık sürelerini gösterir belgenin ibraz edilmemesi sebebiyle reddedildiği, 6/6/2023 tarihli yurt dışı borçlanma talebi ekinde ibraz edilen SVA Kurumunca düzenlenmiş belgenin, borçlanmaya esas sigortalılık sürelerinin diğer bir deyişle zorunlu sigorta priminin kesildiği sürelerin belli
/
olmaması sebebiyle borçlanma işlemi yapılırken borçlanmaya esas bir belge niteliği taşımadığı, başvuranın
SVA Kurumundan aldığı dokümanların aylık bağlandığına dair emeklilik karar dökümü olduğu, ilgili belgede yıllara esas çalışma ve kazançların tüm yıllarda on iki ay tam olarak ödendiği görülmekte iken 13/9/2023 tarihli dilekçesinin ekinde gönderilmiş olan ve 2021/2 sayılı Genelge’ye uygun olarak AHVKonto Sigorta Kurumundan almış olduğu doğru belge incelendiğinde kazançların bazı aylarda tam olarak ödenmediğinin görüldüğü, bu iki belge arasındaki farkın da ilk belgeye istinaden borçlanma işlemi yapılamayacağının açık bir göstergesi olduğu,
2.2) Başvuranın 6/6/2023 tarihli yurt dışı borçlanma talebinin, geçersiz belge ibrazı sebebiyle
reddedilmesine ve kendisine herhangi bir borç tahakkuku gönderilmemesine rağmen 2023 yılı Haziran ayı günlük prime esas kazancın alt sınırı üzerinden hesap yaparak 172.638,00 TL’yi beyan usulü 23/6/2023 tarihinde bankaya yatırdığı, ancak başvuranın 4/10/2023 tarihli yurt dışı borçlanma talebi ekinde geçerli evrakları ibrazı sonucu talebine istinaden 1130 gün karşılığı günlük 201,22 TL üzerinden 227.378,60 TL olarak borç tahakkuku oluşturulduğu ve başvuranın adresine 10/10/2023 tarihinde tebliğ edildiği,
2.3) Öte yandan Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin
Yönetmelik’in 9. maddesi uyarınca sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde geçen çalışma sürelerinin borçlanılabilmesi için; ülke sigorta kurumlarınca düzenlenmiş sigortalılık sürelerini gösterir belgenin aslıyla Türkiye’de yeminli tercüme bürolarınca yapılmış tercümesini ya da yurt dışında bulunan
Türk temsilciliklerince akredite edilmiş tercümanlarca yapılmış ve ilgili temsilcilikçe onaylanmış tercümesinden, ülkelerdeki Türk büyükelçilikleri, başkonsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikleri gibi temsilciliklerden alınacak hizmet belgesinden ilgililerin durumuna uygun olan belgeyi Kuruma ibraz etmeleri gerektiği, söz konusu maddeden de anlaşıldığı üzere sigorta kurumlarınca düzenlenen belgelerde sigortalılık sürelerinin gösterilmesi gerektiği ancak başvuranın 6/6/2023 tarihli borçlanma talep dilekçesi ekinde ibraz etmiş olduğu belgenin sigortalılık sürelerinin gösterildiği bir hizmet cetveli niteliğini taşımadığı, aylık hesaplama ile ilgili olarak İsviçre Sigorta
Kurumunca düzenlenmiş bir belge olduğu, öte yandan başvuranın tahsis talebinin 3600 prim ödeme gün sayısı şartını yerine getirmediği için reddedildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin
Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun’un;
5.1) “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinde;
“Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri halinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.”
5.2) “Süre tespiti, sigortalılığın başlangıcı ve sürelerin değerlendirilmesi” başlıklı 5. maddesinin
birinci fıkrasında;
“Yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin tespitinde, bunu belirten ve istek sahibinin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere gün sayıları esas alınır, bu tespitte 1 yıl 360 gün, 1 ay 30 gün hesaplanır.”
6) Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik’in;
6.1) “Borçlanma başvurusunda istenilecek belgeler” başlıklı 7. maddesinin birinci ve üçüncü
fıkralarında;
“Borçlanma başvuruları, örneği Kurumca hazırlanan ve Kurumun internet sayfasında yayımlanan
Yurtdışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesi ile yapılır.
…
Yurtdışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesine, 9 uncu maddede belirtilen ve borçlanılacak süreye uygun belge asıllarının eklenmesi zorunludur. Kurum, bu belgelerin aslı yerine örneğini ve borçlanma işlemini tamamlamak için ihtiyaç duyduğu diğer belgeleri istemeye yetkilidir.”
6.2) “Borçlanmaya esas sürelere ait belgeler” başlıklı 9. maddesinin birinci fıkrasında;
“Sigortalılık sürelerinin borçlanılabilmesi için başvuru sahibince; a) Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde çalışılmış ise;
1) İlgili ülke sigorta kurumlarınca düzenlenmiş sigortalılık sürelerini gösterir belgenin aslıyla birlikte
Türkiye’de yeminli tercüme bürolarınca yapılmış tercümesinden ya da yurt dışında bulunan Türk temsilciliklerince akredite edilmiş tercümanlarca yapılmış ve ilgili temsilcilikçe onaylanmış tercümesinden,
2) İlgili ülkelerdeki Türk büyükelçilikleri, başkonsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri
veya ataşelikleri gibi temsilciliklerden alınacak hizmet belgesinden, durumuna uygun olan belgenin Kuruma ibraz edilmesi gerekir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
/
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere başvuran özetle; 2023 yılı Haziran ayındaki yurt
dışında geçen sigortalılık sürelerinin borçlandırılmasına ilişkin başvurusunun esas alınarak emeklilik işlemlerinin gerçekleştirilmesini talep etmektedir.
9) Bilindiği üzere Türk vatandaşlarının on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt
dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık sürelerinin sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilmesine ilişkin kural ve esaslar 3201 sayılı Kanun hükümleri ile düzenlenmiştir. Buna göre
Türk vatandaşları, yurt dışında geçen sigortalılık sürelerini istekleri halinde Türkiye’de sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş sürelerden olması kaydıyla borçlanma yoluyla Türkiye’de geçmiş sigortalılık süresi olarak değerlendirme imkânına sahip bulunmaktadırlar. Yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin tespitinde ise ilgililerin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerde yer alan gün sayıları esas alınmaktadır. Bu kapsamda, 3201 sayılı Kanun kapsamındaki borçlanmadan yararlanabilmek; Türk vatandaşı olma, belirli nitelikte yurt dışı sürelerine sahip olma, yurt dışı sürelerini belgelendirme ve yazılı istekte bulunma şartlarının varlığına bağlıdır.
10) Nitekim Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin
Yönetmelik’in 7. maddesinin üçüncü fıkrasında borçlanılacak süreye uygun belge asıllarının borçlanma talep dilekçesine eklenmesinin zorunlu olduğu, Sosyal Güvenlik Kurumunun bu belgelerin aslı yerine örneğini ve borçlanma işlemini tamamlamak için ihtiyaç duyduğu diğer belgeleri istemeye yetkili olduğu düzenlenmiştir. Bu kapsamda anılan Yönetmelik’in 9. maddesinin birinci fıkrasında sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde geçen sigortalılık sürelerinin borçlanılabilmesi için ülke sigorta kurumlarınca düzenlenmiş sigortalılık sürelerini gösterir belgenin ya da ilgili ülkelerdeki Türk büyükelçilikleri, başkonsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikleri gibi temsilciliklerden alınacak hizmet belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumuna ibraz edilmesinin gerekli olduğu düzenlenmiştir.
11) Buraya kadar yapılan açıklamalar çerçevesinde somut olaya gelince; başvuranın 6/6/2023 tarihli
yurt dışı borçlanma talebinin borçlanmaya esas olacak sigortalılık sürelerine ilişkin İsviçre Sigorta
Kurumunca düzenlenmiş sigortalılık sürelerini gösterir belgenin ibraz edilmemesi sebebiyle reddedildiği görülmektedir. Bu noktada, 3201 sayılı Kanun kapsamındaki borçlanmadan yararlanabilmek için yurt dışı sürelerini belgelendirme yükümlülüğünün ilgililere ait olduğu, ayrıca Sosyal Güvenlik Kurumunun borçlanma işlemine esas alınacak belgeleri tespite yetkili olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim yurt dışı borçlanmaya ilişkin yürütülecek iş ve işlemlerin usul ve esasları hakkındaki 2021/2 sayılı Genelge ekinde, borçlanma işlemlerinde esas alınacak belge örnekleri sayılmış ve İsviçre’de geçen sürelere ilişkin
/
borçlanma işlemleri yönünden esas alınacak belge örneklerine de Ek-17’de yer verilmiştir. Hal böyle iken, başvuranın 13/9/2023 tarihli ikinci borçlanma dilekçe ekinde gönderdiği belge ile İsviçre’de geçen borçlanmaya esas sigortalılık sürelerinin tespit edildiği, bununla birlikte 6/6/2023 tarihli yurt dışı borçlanma talep dilekçesi ekinde yer alan belgenin İsviçre’deki emeklilik işlemlerine ilişkin belge mahiyetinde olduğu görüldüğünden, ilk borçlanma talebinin reddedilmesine yönelik Sosyal Güvenlik
Kurumu işleminin yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinin uygulanmasından ibaret olduğu değerlendirilmektedir.
12) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvuranın yurt dışı hizmet borçlanması ve
emeklilik talebinin reddedilmesine yönelik Sosyal Güvenlik Kurumu işlemlerinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
13) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği’nin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
14) 6328 sayılı Kanun’un 21. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ
tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Erzincan Asliye Hukuk Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle başvuranın talebinin reddine;
Kararın başvurana ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi