Yurt dışında geçen sürelerin borçlandırılması için gerekli belgelerin zamanında ibraz edilmemesi nedeniyle başvurunun geçersiz sayılma (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/74678-S.20.81180

BAŞVURU NO : 2020/58159

KARAR TARİHİ : 09/09/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI

Başvuran tarafından 19.12.2018 tarihli başvuru esas

BAŞVURUNUN KONUSU :

alınmak suretiyle yurt dışında geçen sürelerin borçlandırılarak hizmetten sayılması talep edilmektedir.

BAŞVURU TARİHİ : 28/05/2020

I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ

1. Başvuran tarafından 19.12.2018 tarihinde yurt dışında geçen sürelerini borçlanma talebiyle

Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) başvurduğu, eksik belge bulunduğuna ilişkin tarafına

25.02.2019 tarihli yazı gönderildiği, ancak yazıda eksik belgenin tam olarak hangi belge

olduğunun belirtilmediği, zira Avusturya’da hizmet süresini gösteren iki ayrı belge olduğu, kendisinin Pensionsversicherungsanstalt adlı kurumdan aldığı belgeyi posta yoluyla SGK’ye gönderdiği, ardından söz konusu belgenin ulaşıp ulaşmadığını teyit etmek için telefonla aradığı, ilgili belgenin ulaştığı bilgisi verildiği, fakat Ağustos 2019’da SGK’ye giderek borç tahakkuk belgesini almak istediğinde yanlış belge gönderdiğinin ifade edildiği, ancak gönderdiği zarfın daha önce kontrol edilmediği, o an açılıp bakıldığı, bu sebeple kendisinin mağdur edildiği ifade edilerek 19.12.2018 tarihli başvuru esas alınmak suretiyle yurt dışında geçen sürelerin borçlandırılarak hizmetten sayılması talep edilmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. SGK’nin 09.07.2020 tarihli ve sayılı yazısında ve eklerinde;

2.1. Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin

Yönetmeliğin 8’inci maddesinin birinci fıkrasında “Borçlanma başvurusunda bulunanlar, yurtdışında geçen ve borçlanmaya esas olacak sürelerine ait 9 uncu maddede belirtilen belgelerden durumlarına uygun olanını, Kuruma ibraz etmekle belgelendirme mecburiyetlerini yerine getirmiş olurlar.” hükmünün yer aldığı,

2.2. Yurt dışı borçlanması talebinde bulunan kişilerin yurt dışındaki sürelerini belgelendirme yükümlülüğünün kendilerinde olduğu, bununla birlikte eksik bilgi ve belge ile yapılan başvurularda izlenecek usul ve esasların 2011/48 sayılı ve “Yurtdışı borçlanma ve tahsis işlemleri” konulu Genelgenin “Yazılı istekte bulunmak” başlığı altında belirtildiği,

2.3. Anılan bölümde “Borçlanma için belgelendirme ve tahakkuk eden borcun üç ay içinde ödenme mecburiyeti dikkate alındığında, Kurumun yazılı bildirisine rağmen eksik bilgi, beyan ve belgelerini üç ay içinde ibraz etmeyenlerin borçlanma işlemleri durdurularak borçlanmanın geçersiz olduğu başvuru sahibine yazılı olarak bildirilecektir. Bu durumda olanların borçlanma işlemi, yeni bir Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesine göre sonuçlandırılacaktır. Söz konusu üç aylık sürenin belirlenmesinde ilgili yazının Kurumdan çıkış tarihi esas alınacaktır.” ifadesinin yer aldığı,

2.4. Başvuranın yurt dışı borçlanma talep dilekçesinin 25.12.2018 tarihinde kayıt altına alındığı, dilekçe ekinde hizmet belgesinin bulunmadığı, bunun üzerine 25.02.2019 tarihli ve “Eksik

Belgeler” konulu yazının başvurana gönderildiği,

2.5. Avusturya sigorta kurumu ile SGK arasında yapılan yazışma neticesinde Österreichische

Sozialversicherung kurumundan alınan belgelerden sigorta sürelerinin hesaplanmasının tam olarak mümkün olmadığının anlaşıldığı, bu kurumdan alınan belgelere göre yurt dışı borçlanmasına ilişkin işlemlerin yapılamayacağı ve borçlanma işlemlerinin Avusturya

Emeklilik Kurumundan (Pensionsversicherungsanstalt) alınacak hizmet belgesine göre gerçekleştirilmesi hususunda 30.06.2017 tarihinde Genel Yazı yayımlandığı,

2.6. Bu doğrultuda başvurana gönderilen “Eksik Belgeler” konulu yazıda, hangi belgenin eksik olduğu ve ne kadar sürede gönderilmesi gerektiğinin başvurana bildirildiği, yazının alt kısmında belgenin Avusturya’daki hangi sigorta kurumundan alınacağının ve ilgili kurumun adresinin özellikle belirtildiği,

2.7. Başvuranın Avusturya’da başka bir sigorta kurumu olan Österreichische

Sozialversicherung’dan aldığı hizmet belgesini 08.03.2019 tarihinde iadeli-taahhütlü olarak gönderdiği, belgenin 13.03.2019 tarihinde kaydedildiği,

2.8. Eksik belge konulu yazının 04.03.2019 tarihinde başvurana tebliğ edildiği, 04.06.2019 tarihinde eksik belgenin tamamlanması için verilen 3 aylık sürenin sona erdiği, sigortalılara ikinci kez eksik belge konulu yazı yazılması ve ek süre verilmesi yönünde bir uygulama bulunmadığı, aksi halde borçlanma bedellerinin her sene asgari ücrete gelen artış oranında arttırılması nedeniyle uygulamanın suiistimal edilmesinin muhtemel olduğu ifade edilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin

Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanunun “Amaç ve kapsam” başlıklı 1’inci maddesinde, “Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri hâlinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.” hükmü yer almaktadır.

4. Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 8’inci maddesinin birinci fıkrasında “Borçlanma başvurusunda bulunanlar, yurtdışında geçen ve borçlanmaya esas olacak sürelerine ait 9 uncu maddede belirtilen belgelerden durumlarına uygun olanını, Kuruma ibraz etmekle belgelendirme mecburiyetlerini yerine getirmiş olurlar.” hükmü yer almaktadır.

5. Anılan Yönetmeliğin “Yurtdışı sigortalılık sürelerine ait belgeler” başlıklı 9’uncu maddesinde, “(1) Borçlanma yapılabilmesi için; a) Borçlanılacak süre sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde geçmişse;

1) Çalışılan ülkede bağlı bulunulan sigorta merciinden alınacak hizmet cetveli veya sigorta

kartlarından,

2) Sigortalıların çalıştıkları iş yerlerinin resmi kuruluşlara ait olması veya resmi kuruluşlarca

ya da kamu kurumu olarak kabul edilen kuruluşlarca düzenlenmesi halinde, belgelerin ayrıca tasdikine gerek kalmaksızın; çalışılan ülkede işyerinin ait olduğu belediyelerce düzenlenmiş hizmet belgeleri, vergi dairelerince çalışılan sürelere ilişkin düzenlenmiş belgeler, iş bulma kurumlarınca işsizlikte geçen sürelere ilişkin verilen belgeler, ilgili meslek kuruluşları veya birliklerince veya diğer resmi kuruluşlarca verilen hizmet belgelerinden,

3) Yurtdışında kendi adına ve hesabına çalışanların bağlı oldukları vergi dairesi, ilgili meslek

kuruluşu veya birliklerince verilen hizmet belgesinden,

4) Bulunulan ülkelerdeki Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya

ataşelikler gibi temsilciliklerden alınacak ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerinden, b) Borçlanılacak süre sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmemiş ülkelerde geçmişse;

1) Bulunulan ülkelerdeki Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya

ataşelikler gibi temsilciliklerden alınacak ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerinden,

2) Yurtdışında çalıştıkları iş yerlerinden alacakları hizmet sürelerini gösterir bonservisleri ile

birlikte pasaportlarında bulunan çalışma izinlerinin tercümelerinden,

3) Gemi adamları, çalıştıkları geminin bayrağını taşıdıkları ülkelerde bulunan Türk

konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya ataşelikler gibi temsilciliklerinden alacakları ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerini veya iş yerlerinden alacakları sigortalılık sürelerini gösterir bonservisleri ile gemilerde çalıştıklarını gösterir belgelerde kayıtlı bulunan çalışma izinlerinin tercümeleri ya da pasaportlarında çalışma süreleri ile örtüşen giriş-çıkış tarihlerini gösterir sayfaların örneklerinden durumlarına uygun olan belgenin Kuruma ibraz edilmesi gerekir.

(2) Ev kadını olarak geçen süreler, yurtdışında oturduklarına dair alacakları ikamet belgesinin

Türkiye’de yeminli tercüme bürolarınca yapılmış veya yurtdışında bulunan Türk temsilciliklerince akredite edilmiş tercümanlarca yapılmış ve ilgili temsilcilikçe onaylanmış tercümesi ya da çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlik veya ataşeliğinin bulunduğu Türk temsilciliklerinde söz konusu birimlerin ikamet belgesine istinaden düzenleyecekleri belge ile birlikte, ikamet belgesi temin edilemiyorsa yurtdışına çıkış ve yurda giriş tarihlerinin, fotoğraf ve künye bilgilerinin bulunduğu pasaport sayfalarının fotokopisi ya da emniyet müdürlüklerinden alacakları yurda giriş-çıkış çizelgesi ile belgelendirilir.” hükmüne yer verilmektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE

ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; yurt dışında geçen süreyi ispatlayıcı belgenin üç aylık süre içinde SGK’ye ibraz edilmemesi sebebiyle 19.12.2018 tarihli borçlanma başvurusunun geçersiz sayılması yönünde tesis edilen işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran tarafından 19.12.2018 tarihli başvuru esas alınmak suretiyle yurt dışında geçen sürelerin borçlandırılarak hizmetten sayılması talep edilmektedir.

8. 3201 sayılı Kanunun 1’inci maddesi ile Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen bazı sürelerin hizmetten sayılması suretiyle sosyal güvenlik bakımından değerlendirilmesi öngörülmektedir. Ancak anılan madde uyarınca sigortalılık sürelerinin sosyal güvenlik bakımından değerlendirilebilmesi söz konusu sürelerin belgelendirilmesi halinde mümkün bulunmaktadır.

9. Yurt dışında geçen sürelerin sigortalılık bakımından değerlendirilmesi talebiyle başvuruda bulunanların belgelendirme yükümlülüğünü ne şekilde yerine getireceği Yurtdışında Geçen

Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 8’inci maddesinde kurala bağlanmaktadır. Buna göre borçlanma başvurusunda bulunanlar, yurtdışında geçen ve borçlanmaya esas olacak sürelerine ait Yönetmeliğin 9’uncu maddesinde belirtilen belgelerden durumlarına uygun olanını SGK’ye ibraz etmekle belgelendirme mecburiyetlerini yerine getirmiş olurlar. Söz konusu maddede, çalışılan ülkenin resmi kuruluşlarından alınacak hizmet belgesinin ibraz edilmesi gerektiği hüküm altına alınmaktadır.

10. Başvuran tarafından yapılan ilk başvuruda söz konusu belgenin sunulmadığı, SGK tarafından bu eksikliğin başvurana bildirildiği ve tamamlanmasının istendiği anlaşılmaktadır.

Bunun üzerine başvuranın Pensionsversicherungsanstalt adlı kurumdan aldığını beyan ettiği belgeyi posta yoluyla SGK’ye gönderdiği, fakat SGK tarafından bu belgenin yurt dışında geçen süreleri ispatlayıcı mahiyette olmadığı gerekçesiyle borçlanma başvurusunun geçersiz sayıldığı görülmektedir.

11. Başvuran tarafından SGK’ce kendisine gönderilen yazıda eksik belgenin tam olarak hangi belge olduğunun belirtilmediği, Avusturya’da hizmet süresini gösteren iki ayrı belge olduğu, yanlış belgenin gönderilmesinde kendi kusurunun bulunmadığı ifade edilerek başvurunun geçersiz sayılması yönündeki işlemin hukuka aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

12. Gerçekten Yönetmeliğin “Yurtdışı sigortalılık sürelerine ait belgeler” başlıklı 9’uncu maddesi incelendiğinde, söz konusu düzenlemenin özellikle somut olaydaki gibi çalışılan ülkede çeşitli sosyal güvenlik kuruluşlarının bulunması durumunda, başvuranlar bakımından hangi kurumdan alınacak hangi belgenin ibraz edilmesiyle belgelendirme yükümlülüğünün yerine getirilmiş olacağı hususunda tereddüt doğuracak mahiyette olduğu görülmektedir.

13. Diğer taraftan SGK’nın 30.06.2017 tarihli ve E.3511154 sayılı genel yazısında, Avusturya

Sigorta Kurumu ile yapılan yazışma neticesinde, Österreichische Sozialversicherung (SV)

kurumundan alınan belgelere göre sigorta sürelerinin hesaplanmasının tam olarak mümkün olmadığı anlaşıldığından bu belgelere göre yurt dışı borçlanması işlemlerinin yapılmayacağı, borçlanma işlemlerinin Avusturya Emeklilik Kurumu Pensionsversicherungsanstalt (PV) adlı kurumdan alınacak belgelere göre gerçekleştirileceği belirtilerek Avusturya’da geçen süreler bakımından ispatlayıcı belgenin hangi kurumdan alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur.

14. Söz konusu genel yazıdaki açıklama doğrultusunda, başvurana eksik belgenin tamamlanması amacıyla gönderilen yazıda da ibraz edilecek belgenin

Pensionsversicherungsanstalt (PV) adlı kurumdan alınacağı hususunun ve anılan kurumun adresinin SGK tarafından başvurana bildirildiği görülmektedir.

15. Her ne kadar başvuran tarafından söz konusu belgenin Pensionsversicherungsanstalt (PV)

adlı kurumdan alındığı iddia edilmekte ise de dosyanın incelenmesi neticesinde SGK’ye gönderilen belgenin Österreichische Sozialversicherung (SV) adlı kurumdan alındığı görülmektedir.

16. Bu itibarla yurt dışında geçen süreyi ispatlayıcı belgenin üç aylık süre içinde SGK’ye ibraz edilmemesi sebebiyle 19.12.2018 tarihli borçlanma başvurusunun geçersiz sayılması yönünde tesis edilen işlemde herhangi bir hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmaktadır.

B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle

“kanunlara uygunluk” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarece başvurana verilen cevabi yazıda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarenin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

18. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden artakalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup

Sakarya İş Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Başvurunun REDDİNE,

Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMUNA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi