|
ÖZET: Başvuran, 30 Temmuz 2019 tarihli dilekçesi ile yurt dışında geçirdiği çalışma ve işsizlik sürelerinin borçlandırılmasını talep etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu, başvurunun tamamlanabilmesi için gerekli belgelerin sunulmasını istemiştir. Ancak başvuran, Almanya’daki sigortalı çalışmalarına ilişkin güncellenmiş hizmet cetvelini zamanında temin edemediği için talebi reddedilmiştir. Başvuran, bu durumun hukuka aykırı olduğunu belirterek, borç tahakkuk cetvelinin düzenlenmesi için tavsiye kararı verilmesini talep etmiştir.
Sosyal Güvenlik Kurumu, yurt dışında geçen sürelerin borçlandırılması için gerekli belgelerin ibraz edilmesi gerektiğini vurgulamaktadır. 3201 sayılı Kanun, Türk vatandaşlarının yurt dışında geçirdikleri sürelerin belgelerle ispatlanmasını şart koşmaktadır. Başvuran, gerekli belgeleri sunmadığı için talebinin reddedilmesinin hukuka uygun olduğu belirtilmiştir. Ayrıca, başvuranın eksik belgeleri tamamlaması için verilen sürelerin hesaplanmasında da hukuka aykırılık bulunmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın yurt dışında geçen sürelerinin borçlandırılması talebi, gerekli belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle reddedilmiştir. Kurumun işlemlerinin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. Başvuranın, belgeleri tamamlaması için verilen süreler ve belgelerin eksikliği konusundaki itirazları da yerinde bulunmamıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/2874-S.21.4596
BAŞVURU NO : 2020/97223
KARAR TARİHİ : 18/02/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın yurt dışında geçen sürelerinin borçlanması hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24/09/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, 30/7/2019 tarihli dilekçe ile yurt dışında geçen çalışma ve işsizlik sürelerinin
borçlandırılmasını talep ettiğini, 24/10/2019 tarihli yazı ile borçlanma işleminin tamamlanması için yurt dışı hizmet belge asılları ile yurda giriş-çıkış kayıtlarının istenildiği, emniyet kayıtları ve Almanya’da halen olarak devam eden serbest çalışmasına ilişkin belgeleri usulüne uygun olarak 3 aylık süre içerisinde 18/11/2019 tarihinde ibraz ettiğini, ancak
Almanya’da sigortalı çalışmalarına ilişkin güncellenmiş hizmet cetvelini Alman Emeklilik
Kurumunun (DRV) vermemesi nedeniyle süresinde ibraz edemediğini, söz konusu hizmet cetvelinin 24/3/2020 tarihinde gönderildiğini, 4/2/2020 tarihli yazı ile borçlanılacak süreye ilişkin hizmet belgesinin ibraz edilmediği gerekçesiyle talebinin reddedildiğini, 24/3/2020 tarihli Alman hizmet cetvelini ibrazı sırasında görevli memur tarafından sehven yeni borçlanma talep formu alındığını ve 27/5/2020 tarihli Bağ-Kur kapsamında borçlanma tahakkuk cetvelinin tebliğ edildiğini, idari yardımlaşma kapsamında yurt dışında geçen sürelerinin tespitinin mümkün olduğunu, üç aylık sürenin 7201 sayılı Kanun gereğince tebliğden itibaren değil de Kurumdan çıkış tarihi esas alınarak belirlenmesinin üst hukuk normlarına aykırı olduğunu belirterek 30/7/2019 tarihli yurtdışı borçlanma talebine istinaden borç tahakkuk cetvelinin tanzimi yolunda tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün
7/12/2020 tarihli ve sayılı yazısında özetle;
3) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkı” başlıklı 74. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen
Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun’un;
5.1) “Amaç ve kapsam” başlıklı 1. maddesinde;
“Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu
Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri halinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.”
5.2) “Başvurulacak kuruluşlar” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasında;
“Bu Kanunun 1 inci maddesinde belirtilenler ile yurt dışında çalışmakta iken veya yurda kesin dönüş yaptıktan sonra ölenlerin Türk vatandaşı olan hak sahipleri Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat etmek suretiyle bu Kanunla getirilen haklardan yararlanırlar.”
5.3) “Süre tespiti, sigortalılığın başlangıcı ve sürelerin değerlendirilmesi” başlıklı 5.
maddesinin birinci fıkrasında;
“Yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin tespitinde, bunu belirten ve istek sahibinin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihler arasındaki son tarihten geriye doğru olmak üzere gün sayıları esas alınır, bu tespitte 1 yıl 360 gün, 1 ay 30 gün hesaplanır.”
6) Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin
Yönetmeliği’nin;
6.1) “Borçlanma başvurusunda istenilecek belgeler” başlıklı 7. maddesinde;
“Borçlanma başvuruları, örneği Kurumca hazırlanan ve Kurumun internet sayfasında yayımlanan Yurtdışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesi ile yapılır.
Yurtdışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesinde, yurtdışında borçlanma kapsamında geçen sigortalılık veya ev kadını olarak geçen süreleri bulunan kişinin adı, soyadı, Türkiye
Cumhuriyeti kimlik numarası, borçlanılmak istenilen sürenin niteliği ve süresi, borçlanma miktarının hesabına esas bir günlük prime esas kazanç tutarı ve tebligat adresi ile Türkiye’de sosyal güvenlik kuruluşlarına tabi geçen çalışmaları varsa kurumu, sigortalılık statüsü, sicil numarası ve süresi belirtilir.
Yurtdışı Süreleri Borçlanma Talep Dilekçesine, 9 uncu maddede belirtilen ve borçlanılacak süreye uygun belge asıllarının eklenmesi zorunludur. Kurum, bu belgelerin aslı yerine örneğini ve borçlanma işlemini tamamlamak için ihtiyaç duyduğu diğer belgeleri istemeye yetkilidir.”
6.2) “Sigortalılık sürelerinin belgelendirilmesi mecburiyeti” başlıklı 8. maddesinin
birinci fıkrası ile 6/11/2020 tarih ve 31296 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Yönetmelik’in 6. maddesiyle yürürlükten kaldırılan ikinci fıkrasında;
“Borçlanma başvurusunda bulunanlar, yurtdışında geçen ve borçlanmaya esas olacak sürelerine ait 9 uncu maddede belirtilen belgelerden durumlarına uygun olanını, Kuruma ibraz etmekle belgelendirme mecburiyetlerini yerine getirmiş olurlar.
Kurum, gerektiğinde sigortalılık sürelerinin tespiti için sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelerden idari yardım talebinde bulunabilir.”
6.3) “Borçlanmaya esas sürelere ait belgeler” başlıklı 9. maddesinin, 6/11/2020 tarih ve
31296 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yönetmelik’in 7. maddesiyle değiştirilmeden
önceki birinci fıkrasının (a) bendinde;
“Borçlanma yapılabilmesi için;
a) Borçlanılacak süre sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş ülkelerde geçmişse;
1) Çalışılan ülkede bağlı bulunulan sigorta merciinden alınacak hizmet cetveli veya sigorta
kartlarından,
2) Sigortalıların çalıştıkları iş yerlerinin resmi kuruluşlara ait olması veya resmi kuruluşlarca
ya da kamu kurumu olarak kabul edilen kuruluşlarca düzenlenmesi halinde, belgelerin ayrıca tasdikine gerek kalmaksızın; çalışılan ülkede işyerinin ait olduğu belediyelerce düzenlenmiş hizmet belgeleri, vergi dairelerince çalışılan sürelere ilişkin düzenlenmiş belgeler, iş bulma kurumlarınca işsizlikte geçen sürelere ilişkin verilen belgeler, ilgili meslek kuruluşları veya birliklerince veya diğer resmi kuruluşlarca verilen hizmet belgelerinden,
3) Yurtdışında kendi adına ve hesabına çalışanların bağlı oldukları vergi dairesi, ilgili meslek
kuruluşu veya birliklerince verilen hizmet belgesinden,
4) Bulunulan ülkelerdeki Türk konsoloslukları, çalışma ve sosyal güvenlik müşavirlikleri veya
ataşelikler gibi temsilciliklerden alınacak ve yurtdışı borçlanma için kullanılacağı belirtilen hizmet belgelerinden, …
durumlarına uygun olan belgenin Kuruma ibraz edilmesi gerekir.”
7) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sosyal Sigortalar Genel Müdürlüğünün
8/6/2011 tarihli ve 2011/48 sayılı Genelgesi’nin, “Yurtdışı Borçlanma İşlemleri” başlıklı ikinci bölümünün “Yazılı istekte bulunmak” başlıklı 1.4. maddesinin son paragrafında;
“Borçlanma için belgelendirme ve tahakkuk eden borcun üç ay içinde ödenme mecburiyeti dikkate alındığında, Kurumun yazılı bildirisine rağmen eksik bilgi, beyan ve belgelerini üç ay içinde ibraz etmeyenlerin borçlanma işlemleri durdurularak, borçlanmanın geçersiz olduğu başvuru sahibine yazılı olarak bildirilecektir. Bu durumda olanların borçlanma işlemi, yeni bir
Yurtdışı Borçlanma Talep Dilekçesine göre sonuçlandırılacaktır. Söz konusu üç aylık sürenin belirlenmesinde ilgili yazının Kurumdan çıkış tarihi esas alınacaktır.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Bir numaralı paragrafta da yer verildiği üzere başvuran, 30/7/2019 tarihli yurtdışı
borçlanma talebine istinaden borç tahakkuk cetvelinin tanzimi yönünde tavsiye kararı verilmesini talep etmektedir.
10) Bilindiği üzere 3201 sayılı Kanun, Türk vatandaşlarının yurt dışında geçen ve
belgelendirdikleri Kanun kapsamında yer alan sürelerini, borçlanma yoluyla sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilmesine olanak tanıyan temel yasal düzenlemedir.
Bununla birlikte Kanun ile getirilen haklardan yararlanma, ilgililerin Sosyal Güvenlik
Kurumuna müracaatta bulunması şartına bağlanmıştır. Nitekim Kanun’un, hak sahiplerinin
Sosyal Güvenlik Kurumuna müracaat etmek suretiyle borçlanma işlemlerinin başlamasını ve borçlanılacak her bir gün için tahakkuk ettirilecek borç tutarının Kurumca ilgilisine tebliğ edilmesini düzenlediği görülmektedir. Diğer taraftan kanun koyucunun, yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin tespitinde ilgilisinin ibraz edeceği ispatlayıcı belgelerde kayıtlı bulunan tarihlerin esas alınacağını düzenleyerek, borçlanma talebinde bulunan kişilere borçlanması mümkün olan sürelerin belgelendirilmesi konusunda sorumluluk yüklediği görülmektedir.
11) Nitekim Kanun’un 5. maddesinde ilgililerin yurt dışındaki sigortalılık sürelerinin
tespitinin, Kuruma ibraz edecekleri ispatlayıcı belgelerde kayıtlı tarihler dikkate alınarak yapılacağı düzenlenmektedir. Bu kapsamda Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliği’nin 7. maddesinde de borçlanma başvurusunun, örneği Kurumca hazırlanan ve Kurumun internet sayfasında yayımlanan Yurtdışı Süreleri
Borçlanma Talep Dilekçesi ile yapılacağı, söz konusu dilekçeye 9. maddede belirtilen ve borçlanılacak süreye uygun belge asıllarının ekleneceği, Kurumun bu belgelerin aslı yerine örneğini ve borçlanma işlemini tamamlamak için ihtiyaç duyduğu diğer belgeleri istemeye yetkili olduğu hüküm altına alınmıştır. Görüldüğü üzere ilgililerin, yurt dışında geçen sürelerini borçlanma yoluyla sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilmesine olanak tanıyan 3201 sayılı Kanun, borçlanma işlemlerinin yapılabilmesi için ilgilisinin yurt dışında geçen ve borçlanma kapsamında yer alan sürelerini belgelerle ispatlamasını aramaktadır.
12) Bu açıklamalar sonrasında somut olaya gelince, başvuranın 30/7/2019 tarihli Yurtdışı
Hizmet Borçlanma Talep Dilekçesi ile 3201 sayılı Kanun kapsamında borçlanma başvurusu yaptığı, bilahare Kurumca 24/10/2019 tarihli ve sayılı yazı ile başvuranın borçlanma dilekçesinde eksik olduğu tespit edilen yurt dışı hizmet belgesi (aslı) ve emniyet yurda girişçıkış belgelerinin üç ay içerisinde tamamlanmasının talep edildiği, söz konusu yazının 28/10/2019 tarihinde tebliğ edildiği hususlarında uyuşmazlık bulunmamaktadır. Diğer taraftan söz konusu süre içerisinde başvuranın yurt dışı hizmet belgesini ibraz etmemesi üzerine de, 30/7/2019 tarihli borçlanma talebinin Kurumca reddedildiği anlaşılmaktadır.
13) Bu noktada başvuranın, Kurumun resen idari yardımlaşma kapsamında yurt dışında
geçen sürelerini tespit edilebilecek olmasına rağmen, borçlanma başvurusunu reddetmesinin hukuka aykırı olduğu iddiasının irdelenmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda, Yönetmelik’in talep tarihinde yürürlükte olan 8. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca Kurumun, gerektiğinde sigortalılık sürelerinin tespiti için sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelerden idari yardım talebinde bulunabileceğinin düzenlendiği görülmektedir. Bununla birlikte başvuranın yurt dışı hizmet belgesinin yer almadığı 30/7/2019 tarihli dilekçesinin yanında söz konusu hizmet belgesini temin etmede güçlük çektiği, bu nedenle yurt dışı hizmet belgesinin idari yardım çerçevesinde temin edilmesine ve böylece yurt dışında geçen sürelerinin tespit edilmesine ilişkin bir başvurusunun bulunmadığı görülmektedir. Bu durumda anılan
Yönetmelik hükmünün, 3201 sayılı Kanun ve mezkûr Yönetmelik uyarınca yurt dışında geçen ve borçlanma kapsamında yer alan sürelerini belgelerle ispat etme ve bu belgeleri borçlanma talebiyle birlikte Kuruma ibraz etmekle yükümlü olan başvuranın, yurtdışında geçen ve borçlanmaya esas olacak sürelerini ispat yükümlülüğünü ortadan kaldıran bir düzenleme olmadığı, diğer bir deyişle başvuranın sadece Yurtdışı Hizmet Borçlanma Talep Dilekçesini vermesiyle Kurumun, başvuranın yurt dışında geçen sürelerini tespit etmekle sorumlu tutulamayacağı anlaşılmaktadır.
14) Yine başvuranın, Allgäu Belediyesinden aldığı çalışma ruhsatına istinaden
borçlanmasının yapılması iddiasının da ele alınması gerekmektedir. Bu noktada Kurum, anılan belgenin Yönetmelik’in 9. maddesi kapsamında sigortalık sürelerinin belgelendirilmesine esas bir hizmet belgesi olmadığını belirtmektedir. Söz konusu çalışma ruhsatında, başvuranın işletme unvanı ile 1/4/2009 tarihinden itibaren işe başladığının ve 19/11/2009 tarihinde izin belgesi verildiğinin kayıtlı olduğu görülmektedir. Bu noktada başvuranın 30/7/2019 tarihli başvurusunda yurt dışında geçen sürelerinin tamamını borçlanma isteğinde bulunduğu, yurt dışında geçen sürelerinin ise 24/6/2020 tarihli dilekçesinde de belirttiği üzere 1/5/2001 tarihinden başladığı, nihayet 15/5/2020 tarihli borçlanma talep dilekçesi ile yurt dışında geçen 25/3/2005 – 24/3/2020 tarihleri arasındaki 5400 günün borçlandırıldığı, Kuruma sunulan çalışma ruhsatına göre ise 1/4/2009 tarihi itibarıyla işe başladığı anlaşıldığından, söz konusu belgenin tek başına başvuranın yurt dışında geçen sürelerinin tamamının borçlandırılmasında esas alınamayacağı açıktır.
15) Son olarak başvuranın eksik belgeleri tamamlamasına yönelik 24/10/2019 tarihli ve
sayılı Kurum yazısının Kurumdan çıkış tarihinin esas alınarak üç aylık sürenin hesaplanmasının hukuka aykırı olduğu iddiasının ele alınması gerekmektedir. Bu noktada öncelikle belirtmek gerekir ki, ne 3201 sayılı Kanun’da ne de anılan Yönetmelik’te eksik belgelerin tamamlanması için üç aylık bir sürenin varlığından bahsedilmemektedir. Bu husus bir kenara bırakılırsa başvuran, görevli memur tarafından sehven alınan 15/5/2020 tarihindeki
Yurtdışı Hizmet Borçlanma Talep Dilekçesi birlikte 24/3/2020 tarihli Alman hizmet cetvelini verdiğini ifade etmektedir. Bununla birlikte eksik belgeleri tamamlamasına yönelik mezkûr yazının 28/10/2019 tarihinde başvurana tebliğ edildiği, bu nedenle üç aylık süre söz konusu yazının başvurana tebliğinden itibaren hesaplansa dahi bu süre içerisinde hizmet cetvelinin ibraz edildiğine yönelik bir belgenin dosya içerisinde yer almadığı anlaşıldığından başvuranın bu iddiasının da yerinde olmadığı anlaşılmaktadır.
16) Kurumumuzca yapılan değerlendirmeler neticesinde; 30/7/2019 tarihli Yurtdışı Hizmet
Borçlanma Talep Dilekçesi ile yurt dışında geçen sürelerinin tamamını borçlanmayı talep etmekle birlikte, 3201 sayılı Kanun ve Yönetmelik hükümleri uyarınca borçlanmasında esas alınacak yurt dışında geçen sürelerini ispatlayıcı belgeleri Kuruma ibraz etmeyen başvuranın borçlanma başvurusunun, borçlanmasında esas alınacak hizmet sürelerine ilişkin belgenin bulunmaması gerekçesiyle reddedilmesine yönelik Kurum işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliği’nin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6. maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvurunun incelenmesi ve araştırılması kapsamında, Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece “kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; ancak idarenin, başvurana verdiği cevaplarda hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idareden bahse konu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.