|
ÖZET: Başvuran, 2023 yılında engelli raporuyla Sosyal Güvenlik Kurumu’na (SGK) yaşlılık aylığı talebinde bulunmuş, ancak 15 prim gününün eksik olması nedeniyle talebi reddedilmiştir. Başvuran, daha sonra isteğe bağlı sigorta primi ödeyerek yeniden başvurmuş, ancak SGK, 2013 yılında yurtdışında bulunduğu süreye ait sigortalı bildirimleri için “görevlendirme yazısı” talep etmiştir. Başvuran, bu yazıyı temin edemeyeceğini belirterek, ilgili belgelerin SGK tarafından işverenden alınmasını istemiştir.
SGK, başvuranın sigortalılık başlangıç tarihinin 20.08.1995 olduğunu ve 2023 yılı itibarıyla yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarını sağlamadığını belirtmiştir. Başvurana, yurtdışında bulunduğu döneme ilişkin belgelerin ibraz edilmemesi nedeniyle sigortalılık sürelerinin geçerli sayılmadığı ifade edilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın sosyal güvenlik hakkının ihlal edildiği kanaatine vararak, SGK’nın başvuranın sigortalılık durumunu yeniden değerlendirmesi gerektiğini tavsiye etmiştir. Sonuç olarak, başvuranın 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasındaki sigortalılık sürelerinin geçerliliğinin, fiili çalışmaya dayalı olarak yeniden incelenmesi gerektiği belirtilmiştir. SGK’nın bu tavsiyeye uygun olarak işlem yapması ve sonuçları 30 gün içinde Kamu Denetçiliği Kurumu’na bildirmesi zorunludur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/9634-S.24.14873
BAŞVURU NO : 2024/4468
KARAR TARİHİ : 11.09.2024
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın iptal edilen sigortalılık bildirimlerine ve buna bağlı olarak yapmış olduğu tahsis talebinin reddedilmesine ilişkin idare tarafından yapılan iş ve işlemlere itirazı hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31.03.2024
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda, başvuran özetle; 2023 yılında engelli raporuyla Sosyal Güvenlik
Kurumuna başvurarak yaşlılık aylığı tahsis talebinde bulunduğunu, 15 prim gününün eksik olduğu sebebiyle tahsis talebinin reddedildiğini, bunun üzerine İsteğe Bağlı Sigorta primi ödeyerek tekrar tahsis talebinde bulunduğunu ancak bu defa da 2013 yılında iş sebebiyle yurtdışında olduğu sürede yapılmış olan sigortalı bildirimleri hususunda Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından kendisinden şifahen “görevlendirme yazısı” istendiğini, kendisinin bu yazıyı ilgili işverenle devam eden davası bulunduğundan temin edemeyeceğini, söz konusu belgenin Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından işverenden temin edilmesini ve bahsi geçen dönemde ilgili firmanın çalışanı olduğunun ve yurt dışına firma tarafından gönderildiğinin tespit edilmesi gerektiğini belirterek; 2023 yılında yapılan tahsis talebinin bu tespitlere göre sonuçlandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına hitaben düzenlenen 15/04/2024 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben T.C. Sosyal Güvenlik Kurumu
Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 29/07/2024 tarihli ve – – sayılı cevabi yazı ile eklerinde özetle;
2.1. Başvuranın sigortalılık başlangıç tarihi 20.08.1995 olup Kayseri Vergi Dairesi tarafından düzenlenen 13.02.2023 tarihli vergi indirim belgesine göre; 30.01.2023 tarihinden itibaren çalışma gücünü %54 oranında yitirdiği tespit edildiği, 2.2. Başvuran tarafından söz konusu vergi indirim belgesine istinaden gerçekleştirilen 21.11.2023 tarihli tahsis talebinin 506 sayılı Kanunun geçici 87 nci maddesindeki kademeli geçiş sürecine göre değerlendirilmesi sonucunda başvuranın yaşlılık aylığına hak kazanma koşullarının 17 yıl sigortalılık süresi ve 3920 prim ödeme gün sayısı olduğu, 2.3. Başvuru tarihi olan 21.11.2023 itibarıyla; 17 yıllık sigortalılık süresi koşulu sağlanmış olmakla birlikte başvuranın toplam prim ödeme gün sayısı 3900 gün olarak tespit edildiğinden yaşlılık aylığına hak kazanma koşulunu yerine getirmediği, 2.4. Başvurana 01/06/2024 tarihi itibariyle yaşlılık aylığı bağlandığı, 2.5. Başvurandan 23/11/2013-17/01/2024 dönem aralığında kayıtlı sigortalılığı için geçici görevle yurt dışına gönderildiğine dair belge istendiği ancak başvuranın ibraz edemediği, 2.6. Başvuranın çalışmış olduğu Granit Andezit Nakliyat Madencilik İnşaat Taahhüt Gıda ve
Hafriyat Sanayi Ticaret Limited Şirketinden 03/04/2024 tarihli yazı ile adı geçene ilişkin görevlendirme yazısının istendiği ancak işveren tarafından gönderilen 15/04/2024 tarihli yazı ile mezkur işyerinin arşiv deposunun su alması sonucu belge, evrak ve dökümlere ulaşılmasının mümkün olmadığı belirtilmek suretiyle gerekli belgelerin gönderilemediğinin belirtildiği, 2.7. Bu sebeple başvuranın yurtdışında bulunduğu süreler olan 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasındaki 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalılık sürelerinin geçerli sayılması mümkün bulunmadığı, Belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının;
3.1. “Sosyal güvenlik hakkı” başlıklı 60 ıncı maddesinde “Herkes, sosyal güvenlik hakkına sahiptir.”
3.2. “Yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşları” başlıklı 62 nci maddesinde “Devlet, yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin, çocuklarının eğitiminin, kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerinin sağlanması, anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcı olunması için gereken tedbirleri alır.”
3.3. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde, “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun;
5.1. “Sigortalı sayılanlar” başlıklı 4 üncü maddesini 1 inci fıkrasının (a) bendinde “(…) a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar, (…) sigortalı sayılırlar. “
5.2. “Sigortalıların işleri nedeniyle geçici olarak yurt dışında bulunmaları” başlıklı 10 uncu maddesinde “4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendinde sayılan sigortalıların işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına gönderilmeleri, (c) bendinde sayılan sigortalıların mevzuatlarında belirtilen usûle uygun olarak yurt dışına gönderilmeleri veya (b) bendinde sayılanların sigortalılığa esas çalışması nedeniyle yurt dışında bulunmaları halinde, bu görevleri yaptıkları sürece, sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin hak ve yükümlülükleri devam eder.”
5.3. “Kurumun denetleme ve kontrol yetkisi” başlıklı 59 uncu maddesinin 1 inci ve 2 nci fıkrasında sırasıyla “Bu Kanunun uygulanmasına ilişkin işlemlerin denetimi, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları eliyle yürütülür. Askerî işyerlerine ait sigorta işlemlerinin denetim ve kontrolü, askerî iş müfettişleri tarafından da yapılabilir.” ve “Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarının görevleri sırasında tespit ettikleri Kurum alacağını doğuran olay ve bu olaya ilişkin işlemler, yemin hariç her türlü delile dayandırılabilir. Bunlar tarafından düzenlenen tutanaklar aksi sabit oluncaya kadar geçerlidir. İşverenler ve sigortalılar ile işyeri sahipleri, tasfiye ve iflâs idaresinin memurları, işle ilgili gerçek ve tüzel kişiler, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarına bilgi verilmek üzere çağrıldıkları zaman gelmek, gerekli olan defter, belge ve delilleri getirip göstermek ve vermek, görevlerini yapmak için her türlü kolaylığı sağlamak ve bu yoldaki isteklerini geciktirmeksizin yerine getirmekle yükümlüdürler. Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurları görevlerini yaparken, tüm kamu görevlileri gerekli kolaylığı gösterir ve yardımcı olurlar.”
6. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunun 393 üncü maddesinde: “Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.”
7. 4857 sayılı İş Kanunun 8 inci maddesinde “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.”
8. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin “Sigortalıların görev ve işleri nedeniyle yurt dışında bulundukları sürelerin tespiti” başlıklı 86 ncı maddesinde: “Yurt dışındaki sürelerin tespiti için; a)
Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (c) bentleri kapsamında sigortalı olanlar için işverenlerince görevlendirildiklerine dair görev belgesinin, b) Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında sigortalı olanlar için işleri nedeniyle yurt dışına çıkacaklarına dair beyan belgesi ile bunu destekleyen belgelerin, ibrazı istenir. Kurumca yurtdışında bulunma hâli her türlü bilgi ve belgeyle de tespit edilebilir.”
9. T.C. Sosyal Güvenlik Kurumunun 2013/11 sayılı Genelgenin dokuzuncu kısım üçüncü bölümünde yer alan “3- Bildirilen hizmet süresinde yurt dışında bulunma” başlıklı alt bölümünde; “Sigortalının yurt dışında bulunduğu ülkenin, ülkemizle sözleşmesi bulunup bulunmadığına bakılmaksızın; 1- Emniyetten temin edilen yurda giriş-çıkış tarihlerine göre, Ülkemizde (4/a) kapsamındaki sigortalılığın başladığı tarihte yurt dışında olduğu ve hizmetlerin devamında herhangi bir tarihte
Türkiye’ye giriş yaptığı tespit edilen sigortalının, bu işyerinden bildirilen sigortalı işe giriş bildirgesi ile bu bildirgeye istinaden yapılan (4/a) kapsamındaki hizmet bildirimlerinin tamamı iptal edilecektir.
2- Sigortalının (4/a) kapsamında geçen çalışmasının başlangıcında ülkemizde bulunduğu ve (4/a)
hizmetinin devamında yurt dışına çıkış yaptığının tespit edilmesi halinde, işveren tarafından sigortalının yurt dışına görevli olarak gönderildiğinin ispatlanması (Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen geçici olarak yurt dışına görevlendirildiğine dair belgenin, sigortalıya yaptığı harcamaların uçak bileti, otel masrafı vb. gider olarak defter kayıtlarına işleyip işlemediğini belgelendirmesi) durumunda, hizmetin tamamı geçerli sayılacak, söz konusu belgelerin işveren tarafından sunulamaması halinde (yıllık izin süreleri hariç) aksine bir tespit olmadığı sürece, yurt dışına çıkış tarihinden sonra bildirilen (4/a) hizmetleri iptal edilecektir.
3- Ülkemizde geçen (4/a) hizmetinin tamamında veya bir bölümünde yurt dışında bulunduğu tespit edilen sigortalıların, yurt dışında geçen herhangi bir sigortalılık süresi olmaması durumunda; (1) ve (2)
nci maddelerinde belirtilen açıklamalar doğrultusunda işlem yapılması, tereddütün giderilememesi durumunda hizmet akdi unsurlarını sekteye uğratacak sürede ve şekilde yurt dışında bulunulduğu kanaati oluşan sigortalılar ile ilgili olarak; Sosyal Güvenlik Denetmenliği Yönetmeliğinin “Denetmen ve denetmen yardımcılarının görevleri” başlıklı 24 üncü maddesi kapsamında sigortalı için ilgili dönemde bildirilen hizmetlerin fiili çalışma olup olmadığı yönünde denetim talebinde bulunulacak ve düzenlenecek rapor sonucuna göre işlem yapılacaktır.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan
“Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11. Başvuran özetle; 23/11/2013 tarihi ila 17/01/2024 tarihi arasında Granit Andezit Nakliyat
Madencilik İnşaat Taahhüt Gıda ve Hafriyat Sanayi Ticaret Limited Şirketi çalışanı olduğunu ve bu dönemde sigortalı bildiriminin yapıldığını, ilgili dönemde yurt dışında bulunduğunu, firmanın çalışanı olduğunu ve yurt dışına firma tarafından gönderildiğini, tahsis talebine istinaden Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından kendisinden şifahen bu sürelere ait “görevlendirme yazısı” istendiğini, kendisinin bu yazıyı ilgili işverenle devam eden davası bulunduğundan temin edemeyeceğini, söz konusu belgenin Sosyal Güvenlik
Kurumu tarafından işverenden temin edilmesini ve bahsi geçen dönemde ilgili firmanın çalışanı olduğunun ve yurt dışına firma tarafından gönderildiğinin tespit edilmesi gerektiğini belirterek; 2023 yılında yapılan tahsis talebinin bu tespitlere göre sonuçlandırılmasını talep etmektedir.
12. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; Başvurandan 23/11/2013-17/01/2024 dönem aralığında kayıtlı sigortalılığı için geçici görevle yurt dışına gönderildiğine dair belge istendiği ancak başvuranın ibraz edemediği, bu defa çalışmış olduğu Granit Andezit Nakliyat Madencilik İnşaat Taahhüt Gıda ve
Hafriyat Sanayi Ticaret Limited Şirketinden 03/04/2024 tarihli yazı ile adı geçene ilişkin görevlendirme yazısının istendiği ancak işveren tarafından gönderilen 15/04/2024 tarihli yazı ile mezkur işyerinin arşiv deposunun su alması sonucu belge, evrak ve dökümlere ulaşılmasının mümkün olmadığı belirtilmek suretiyle gerekli belgelerin gönderilemediği bu sebeple başvuranın yurtdışında bulunduğu süreler olan 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasındaki 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamındaki sigortalılık sürelerinin geçerli sayılması mümkün bulunmadığı belirtilmiştir.
13. Bu çerçevede uyuşmazlığın temel olarak başvuranın 21/11/2023 tarihli tahsis talebinin yaşlılık aylığına hak kazanma koşulunu sağlamaması sebebiyle sonuçlandırılmamış olmasından ziyade prim günü koşulunu sağlamamasına neden olan başka bir deyişle prim gün sayısını azaltan 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasındaki sigortalılığının idarece geçerli sayılmayarak iptal edilmesi işleminden kaynaklandığı değerlendirilmektedir.
14. Dosya kapsamındaki bilgi ve belgelerden anlaşıldığı kadarıyla başvuru konusu somut olayın gelişim
sürecine bakıldığında:
14.1. Başvuranın Kayseri Vergi Dairesi tarafından düzenlenen 13/02/2023 tarihli vergi indirim belgesine istinaden 21/11/2023 tarihinde yaşlılık aylığı tahsis talebinde bulunduğu, 14.2. Tahsis talebine istinaden yapılan incelemede; sigortalının 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasında
Granit Andezit Nakliyat Madencilik İnşaat Taahhüt Gıda ve Hafriyat Sanayi Ticaret Limited Şirketi tarafından sigortalı bildiriminin yapıldığı ancak bu tarihlerde yurt dışında bulunduğunun tespit edildiği, 14.3. Yapılan tespit üzerine başvurandan işveren tarafından geçici görevle yurt dışına gönderildiğine dair belge istendiği ancak başvuranın ibraz edemediği, 14.4. Bu defa Başvuranın çalışmış olduğu Granit Andezit Nakliyat Madencilik İnşaat Taahhüt
Gıda ve Hafriyat Sanayi Ticaret Limited Şirketinden 03/04/2024 tarihli yazı ile adı geçene ilişkin görevlendirme yazısının istendiği ancak işveren tarafından gönderilen 15/04/2024 tarihli yazı ile mezkur
/
işyerinin arşiv deposunun su alması sonucu belge, evrak ve dökümlere ulaşılmasının mümkün olmadığı belirtilmek suretiyle gerekli belgelerin gönderilemediği, 14.5. Bu sebeple başvuranın yurtdışında bulunduğu süreler olan 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasındaki sigortalılığının geçerli sayılmadığı ve iptal edildiği, 14.6. Yapılan iptal işlemi neticesinde başvuranın ilgili işyerinden bildirilen prim günlerinin iptal edildiği ve tahsis talep tarihinde yaşlılık aylığına hak kazanma koşulunu yerine getirmemiş olması sebebiyle talebinin reddedildiği anlaşılmaktadır.
15. Anayasa’nın 5. maddesine göre, “…insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak…” devletin temel amaç ve görevlerindendir, 16. Anayasa’nın 48. maddesinde “Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir.”, 49. maddesinde de “Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir.” denilmek suretiyle herkesin çalışma hakkına ve sözleşme özgürlüğüne sahip olduğu hüküm altına alınmıştır.
17. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar sigortalı addedilmiştir. 5510 sayılı Kanun bakımından sigortalı sayılmanın hukuki şartlarından iş ilişkisi, esas olarak hizmet akdine dayanmalıdır ve hizmet akdine tabi çalışma koşulu yerine getirilmelidir. Bir başka ifadeyle
5510 sayılı Kanun’un 4/1-(a) bendine göre (SSK) sigortalı sayılmanın temel kuralı, iş veya çalışma
ilişkisinin hizmet akdine dayanması gerektiğidir dolayısıyla “hizmet akdi” kavramını ve hizmet akdinin unsurlarını tanımlamak faydalı olacaktır.
18. Bilindiği üzere 5510 sayılı Kanunda hizmet akdinin tarifine yer verilmemiş olup hizmet akdi, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununda tanımlanan hizmet sözleşmesi ve iş mevzuatında tanımlanan iş sözleşmesi olarak tanımlanmıştır.
19. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunun 393. Maddesine göre hizmet akdi: “Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle iş görmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir.” 4857 sayılı İş Kanunun 8. Maddesine göre ise “İş sözleşmesi, bir tarafın (işçi) bağımlı olarak iş görmeyi, diğer tarafın (işveren) da ücret ödemeyi üstlenmesinden oluşan sözleşmedir.” hükümleri birlikte değerlendirildiğinde hizmet akdinin hukuki bağlılık, hizmet, süre ve ücret unsurlarını ihtiva etmesi gerekmektedir.
20. Anayasa Mahkemesi ise hizmet akdinin iş, ücret ve bağımlılık olmak üzere üç unsurdan oluştuğuna
karar vermiştir. (Anayasa Mahkemesi, Esas No.1963/336, Karar No.1967/29 ve Resmi Gazete tarih/sayı:
19/10/1968/13031)
21. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 10 uncu maddesinde 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi sigortalıların işverenleri tarafından geçici görevle yurt dışına
gönderilmeleri halinde bu görevleri yaptıkları sürece sigortalıların ve işverenlerin sosyal sigortaya ilişkin hak ve yükümlülüklerinin devam edeceği hükme bağlanmıştır.
22. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin “Sigortalıların görev ve işleri nedeniyle yurt dışında bulundukları sürelerin tespiti” başlıklı 86 ncı maddesinde ise bu kapsamda yurt dışında geçen sürelerin tespiti için 4/1-(a) kapsamındaki sigortalıların işverenlerince görevlendirildiklerine dair görev belgesinin ibrazının isteneceği ve Kurumca yurtdışında bulunma hâli her türlü bilgi ve belgeyle de tespit edilebileceği belirtilmiştir.
23. Sosyal Güvenlik Kurumunun 2013/11 sayılı Genelgesinde ise özetle sigortalının yurt dışında bulunduğu sürenin Emniyetten temin edilen yurda giriş-çıkış tarihlerinden tespit edilerek buna göre; 4/1(a) kapsamındaki sigortalılığın başladığı tarihte yurt dışında olduğu ve hizmetlerin devamında herhangi bir tarihte Türkiye’ye giriş yaptığı tespit edilen sigortalının, bu işyerinden bildirilen sigortalı işe giriş bildirgesi ile bu bildirgeye istinaden yapılan (4/a) kapsamındaki hizmet bildirimlerinin tamamı iptal edileceği, 4/1-/a) kapsamında geçen çalışmasının başlangıcında ülkemizde bulunduğu ve 4/1-(a) hizmetinin devamında yurt dışına çıkış yaptığının tespit edilmesi halinde, işveren tarafından sigortalının yurt dışına görevli olarak gönderildiğinin ispatlanması (Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen geçici olarak yurt dışına görevlendirildiğine dair belgenin, sigortalıya yaptığı harcamaların uçak bileti, otel masrafı vb. gider olarak defter kayıtlarına işleyip işlemediğini belgelendirmesi) durumunda, hizmetin tamamı geçerli sayılacağı ancak sigortalının yurt dışında geçen herhangi bir sigortalılık süresi olmaması durumunda ve belirtilen işlemlerin yapılması halinde de tereddütün giderilememesi durumunda hizmet akdi unsurlarını sekteye uğratacak sürede ve şekilde yurt dışında bulunulduğu kanaati oluşan sigortalılar ile ilgili olarak
Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları marifetiyle sigortalı için ilgili dönemde bildirilen hizmetlerin fiili çalışma olup olmadığı yönünde inceleme yapılacağı ve düzenlenecek rapor sonucuna göre işlem yapılacağı belirtilmiştir.
24. Somut olayda; ilgili idare tarafından, başvuranın 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasında
Granit Andezit Nakliyat Madencilik İnşaat Taahhüt Gıda ve Hafriyat Sanayi Ticaret Limited Şirketinden bildirilen sigortalılığının Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 86 ıncı maddesinde ve 2013/11 sayılı
Genelgenin dokuzuncu kısım üçüncü bölümünde bahsi geçen “işverenlerince görevlendirildiklerine dair görev belgesinin” gerek başvuran tarafından gerekse işveren tarafından ibraz edilememesi sebebiyle iptal edildiği, idare tarafından bahsi geçen sigortalılığın hizmet akdine tabi fiili bir çalışma dayanıp dayanmadığının başka bir şekilde tespiti cihetine gidilmediği anlaşılmaktadır.
25. Kurumumuzca; başvuranın Anayasal bir hakkı olan sosyal güvenlik hakkına ilişkin sigortalılığının iptal edilebilmesi için sonradan ve her an düzenlenebilir nitelikte bir belge olduğu değerlendirilen
“işverenlerince görevlendirildiklerine dair görev belgesinin” ibraz edilememesinin yeterli olmadığı, idare tarafından başvuranın ilgili döneme ait sigortalı bildirimlerinin iptal edilmesine yönelik uygulanan iş ve işlemlerin sigortalılığın hizmet akdine tabi çalışmaya dayanıp dayanmadığı hususunda herhangi bir tereddüte yer bırakmayacak biçimde tamamlanması gerektiği değerlendirilmektedir.
26. Her ne kadar Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde ve 2013/11 sayılı Genelgede bahsi geçen belgenin ibrazının isteneceği ve ibraz edilmemesi durumunda hizmet bildirimlerinin iptal edileceği belirtilmiş olsa da aynı mevzuatta Kurumca yurt dışında bulunma halinin her türlü bilgi ve belgeyle tespit edilebileceği ve tereddütün giderilememesi durumunda hizmet akdi unsurlarını sekteye uğratacak sürede ve şekilde yurt dışında bulunulduğu kanaati oluşan sigortalılar ile ilgili olarak; Kurumun denetim ve kontrolle görevli memurları marifetiyle sigortalı için ilgili dönemde bildirilen hizmetlerin fiili çalışmaya dayanıp dayanmadığı yönünde inceleme yapılarak düzenlenecek rapor sonucuna göre işlem yapılacağı belirtilmiştir.
27. Yukarıda verilen mevzuat hükümleri ve değerlendirmeler kapsamında somut olay değerlendirildiğinde; başvuranın 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasında Granit Andezit
Nakliyat Madencilik İnşaat Taahhüt Gıda ve Hafriyat Sanayi Ticaret Limited Şirketinden bildirilen sigortalılığının hizmet akdine tabi fiili bir çalışmaya dayanıp dayanmadığı ortaya konmaksızın salt
“işverenlerince görevlendirildiklerine dair görev belgesi” ibraz edilmemiş olduğundan sigortalı çalışma olarak sayılmayıp iptal edilmesi ve başvuranın emeklilik hesabında değerlendirilmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 28. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; ilgili idarenin, Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap vermediği bu anlamda ‘makul sürede karar verme’, ilkesine, ayrıca şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
29. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu
Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kayseri İş
Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE, Yukarıda açıklanan gerekçelerle; Başvuranın 23/11/2013-17/01/2014 tarihleri arasında Granit Andezit Nakliyat Madencilik İnşaat
Taahhüt Gıda ve Hafriyat Sanayi Ticaret Limited Şirketinden sigortalı sürelerinin geçerliliğinin, söz konusu bildirimin fiili çalışmaya dayanıp dayanmadığına yönelik yapılacak inceleme/araştırma/tespit üzerine ulaşılan sonuç çerçevesinde yeniden değerlendirilmesi hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal
Güvenlik Kurumunca bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA TEBLİĞİNE, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi