|
ÖZET: Başvuran, yurt dışından getirdiği telefonun kullanım iznini almak için gerekli harcı ödemesine rağmen, kayıt işlemini tamamlayamadığı için telefonunun kapatıldığını iddia etmiştir. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu, başvuranın harcını ödediğini kabul etmesine rağmen, kayıt işleminin yalnızca harç ödemesiyle tamamlanmadığını ve tüm aşamaların eksiksiz yapılması gerektiğini belirtmiştir. 120 günlük yasal sürenin dolması nedeniyle telefonun kullanıma kapatılması, mevzuata uygun bir işlem olarak değerlendirilmiştir.
İlgili kurum, başvuranın harç ödemesinin yeterli olmadığını, e-devlet üzerinden kayıt işleminin tamamlanması gerektiğini vurgulamıştır. Bu süreçte, harç ödemesinin ardından kayıt işleminin onaylanması ve takip numarasının alınması gerektiği kullanıcıya açıkça bildirilmiştir. Ancak, başvuranın harç ödemesine rağmen kayıt işlemini tamamlayamaması, mağduriyet oluşturmuştur. Sonuç olarak, başvurunun kısmen reddedilmesine karar verilmiş, ancak mevcut durumda harç ödemesi yapılan ve kayıt işlemi tamamlanmayan cihazlar için mağduriyet giderici tedbirler alınması gerektiği önerilmiştir. Bu bağlamda, ilgili kurumun, kullanıcıların haklarını koruma adına ek önlemler geliştirmesi gerektiği vurgulanmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/87871-S.20.95809
BAŞVURU NO : 2020/64022
KARAR TARİHİ : 18/11/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : BİLGİ TEKNOLOJİLERİ VE İLETİŞİM KURUMU
BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikâyetçinin, yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödemesine rağmen kayıt sürecini tamamlamaması nedeniyle telefonunun kullanıma kapatılması sonucu mağduriyet oluştuğu iddiası hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 03/06/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi; 2019 yılı Haziran ayında Work & Travel kapsamında Amerika Birleşik
Devletlerine gittiğini ve 28 Eylül 2019 tarihinde ülkeye döndükten sonra yasal sınırlar içerisinde olan 24 Kasım 2019 tarihinde yanında getirdiği IMEI no.lu telefonun 1500 TL tutarındaki harcın ödemesini e-devletten yaptığını, telefonuna hiçbir uyarı gelmeden 14/05/2020 tarihine kadar kullandığını, 14/05/2020 tarihinde telefonunun kapandığını, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından ‘120 günlük yasal sürenin dolduğu ve artık telefonunu kullanamayacağı’ yönünde bilgi verildiğini ancak 120 günlük sürenin Aralık 2019’da bittiğini ve Mayıs ayına kadar telefonunu kullanabildiği için işlemlerini eksiz olarak yaptığını düşündüğünü belirterek harcını ödediği telefon için kayıt hakkının verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu Başkanlığından bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur. Bilgi Teknolojileri ve
İletişim Kurumu Başkanlığının 07/08/2020 tarihli ve E. sayılı cevabi yazısında özetle;
2.1) Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen cihazların IMEI numaralarının kayıt işlemlerinin
e-devlet kapısı üzerinden yapıldığı ve söz konusu kayıt işlemlerinde beyan edilen belgeler ve aranan koşulların sağlanıp sağlanmadığı MCKS’nin kurumlarla entegrasyonu sayesinde ilgili kurumlarca onaylanarak son aşamada Kurumlarının elektronik kontrolüne düştüğünü, kayıt işlemi için ödenmesi gereken kullanım izin harcının, Harçlar Kanunundan kaynaklanan bir kamu geliri olduğu, takip ve tahsilinin Hazine ve Maliye Bakanlığı (Gelir İdaresi Başkanlığı)
tarafından yürütüldüğü,
2.2) 19/10/2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Gelir İdaresi Başkanlığı Harçlar Kanunu İç
Genelgesinde, yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olayın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri elektronik kimlik bilgisini haiz cihazın IMEI numarasının kayıt altına alınması olduğunun belirtildiği, anılan Genelge uyarınca vergiyi doğuran olay kayıt işleminin tamamlanması olduğundan daha önce yatırılan harcın yeni tarihli kayıt işleminde kullanılmasının, gerek yasal gerekse sistem üzerinde teknik olarak mümkün olmadığını
2.3) E-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının
kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlak işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınmak suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiği kullanıcıya bildirildiği,
2.4) Ayrıca Kurumlarının resmi internet sitesinde “Sıkça Sorulan Sorular” sekmesinin “Yurt
Dışından Getirilen Cihazlar” başlığı altında (https://tuketici.btk.gov.tr/merkezi-cihaz-kayitsistemi) vatandaşların bilgi edinmesi amacıyla; Harç parası yatırıldıktan sonra kayıt işlemi tamamlanmış oluyor mu? sorusuna cevaben “Hayır. E-devlet kapısından kayıt işleminin son aşamasına kadar tamamlanması gerekmektedir. E-devlet kapısından kayıt yapılmasına izin verilmeyen kişiler (diplomatik belge sahipleri) ise abone kayıt merkezlerinden kayıt işlemini yaptırması gerekmektedir. Harç ödemesi kayıt sırasında sisteme entegre bankalar ya da vergi dairesi aracılığı ile yapıldı ise e-Devlet kayıt sayfasına geri dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir.” yanıtının verildiği ve söz konusu bağlantının kamuya açık olarak sunulduğunu,
2.5) Yönetmeliğin “IMEI numarası siyah listede yer alan cihazlara ilişkin işlemler” başlıklı 10
uncu maddesinin ikinci fıkrasının (c) bendinde yer alan hüküm çerçevesinde; yurt dışından yolcu beraberinde elektronik kimlik bilgisini haiz bir cihaz getirilen kişinin yurda giriş yapmasından sonra, söz konusu cihaza elektronik haberleşme hizmeti almaya başlamasından itibaren mevzuat uyarınca 120 günlük bir süre tanındığını, bu süre içerisinde elektronik haberleşme hizmetine açık olan cihazlardan söz konusu sürenin sonunda kayıt işlemi tamamlanmamış olanların elektronik haberleşme hizmetine kapatıldığını,
2.6) Bununla birlikte zaman içinde gurbetçi vatandaşların ve ülkemizi ziyaret eden turistlerin
sahip oldukları cihazların kullanımlarında çeşitli problemlerle karşılaşılması, özellikle ülkemizi ziyaret ettikten sonra bir sonraki yıl da ülkemizi ziyarete gelen gurbetçi vatandaşların ve turistlerin 120 günlük süre kısıtı nedeniyle cihazlarının haberleşmeye kapatılması nedeniyle mağduriyetlerin yaşandığı gözlemlenerek, 120 günlük bu sürenin uygulanmasında, kullanıcılara daha esnek bir kullanım imkanının sağlanabilmesini teminen Kurumları tarafından 02/11/2015 tarihli ve 2015/DK-BTK/491 sayılı Kurul Kararı alındığı, bahse konu Kurul Kararı uyarınca günlük kayıtsız kullanım süresinin otuzar günlük dört eşit periyot halinde uygulanarak her 30 günlük sürenin başında kullanıcının SMS yolu ile bilgilendirilmesine karar verildiği, böylelikle cihazın kullanıcı tarafından ilk kullanıldığı anda 30 günlük birinci periyodun başladığı, bu 30 günün her günü cihazın kullanımı yapılmayıp sadece bir gün elektronik haberleşme hizmeti alınsa dahi söz konusu periyotlardan birinin kullanılmış sayıldığı, öte yandan ilgili ayda hiç elektronik haberleşme hizmetinden yararlanılmamışsa dört periyot hakkından kullanım yapılmamış olarak değerlendirildiği, söz konusu Kurul Kararı gereği elektronik kimlik bilgisini haiz cihazını henüz kaydettirmemiş olan kişilerin 120 günü kullanım süresini uygulamada dört periyotta peş peşe 4 ay olarak ya da aralıklarla 4 farklı ay olarak kullanılabildiği, bu çerçevede kişinin yurt dışından yolcu beraberinde getirdiği cihazı ilk kullandığında hizmet aldığı işletmecinin şebekesinde tespit edilip Kuruma bildirilmesinin ardından 4 periyotluk kullanım süresinin bulunduğu, elektronik kimlik bilgisini haiz cihazın kayıt dışı olarak kullanım süresinin yasal mevzuata uygun bir biçimde azami 120 günlük kullanım şeklinde uygulandığı, Kurul kararı ile getirilen sistem sayesinde cihaza ait IMEI numarasının aralıklı olarak kullanıldığı takvim süresi olarak 120 günün üzerinde gerçekleşebildiği,
2.7) Bahse konu cihazın, ilgili mevzuat ve teknik uygulamalar neticesinde başvurucu lehine
120 günün üzerinde hizmet aldığı, ancak önemli olan hususun kullanıcının yurda giriş
tarihinden itibaren 120 gün içinde kayıt işlemlerinin tüm unsurlarını eksiksiz tamamlaması olduğu, bu nedenle kayıt işleminin sadece bir parçası olan kulanım izin harcını yatıran, ancak işlemlerin tümünü sistem üzerinden tamamlamamış olan kişinin başvurusunun reddi gerektiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler. … ” ,
4) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun
Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 02/07/1964 tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun “Mevzuu” başlıklı 108 inci
maddesinde, “İmtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanları harca tabidir.”,
5.1) “Mükellef” başlıklı 109 uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve diploma
harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişiler ödemekle mükelleftirler.”
5.2) “Harç alma ölçüleri” başlıklı 110 uncu maddesinde; “İmtiyazname, ruhsatname ve
diploma harçları, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınır.”
5.3) “İşlemin yapılamayacağı” başlıklı 127 nci maddesinde; “Bu kanunda aksine hüküm
bulunmadıkça, harçların tamamı peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmaz.”
5.4) “Memurların sorumluluğu” başlıklı 128 inci maddesinde; “Gerekli harçları tamamen
almadan işlem yapan memurlar harcın ödenmesinden mükellefler ile müteselsilen sorumludurlar.”
5.5) (8) sayılı tarifenin “VIII – Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı”
başlıklı bölümünde; “Ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izni (Söz konusu harç, elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması işleminden önce ödenir.
Elektronik kimlik bilgisinin kayıt altına alınması için yapılan başvuru sırasında harcın ödendiğine ilişkin belge aranır ve harç ödenmeden kayıt işlemi yapılmaz. Harç ödenmeden kayıt işlemi yapılan ve kullanıma açılan cihazlar, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından kullanıma kapatılır. Ödenmeyen harç %50 fazlasıyla ilk kayıt tarihinden itibaren
6183 sayılı Kanuna göre hesaplanan gecikme zammı ile birlikte tahsil edilir. Bu tahsilat
yapılmadan cihaz kullanıma açılamaz.)”
6) 19/07/2019 tarih ve 30836 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1314 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararının (Yolcu Beraberinde Getirilen Telefon Kullanım İzin Harcı
Tutarının Yeniden Belirlenmesine Dair Karar) birinci maddesinde; “2/7/1964 tarihli ve
492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (8) sayılı tarifenin “VIII- Yolcu beraberinde getirilen telefon
kullanım izin harcı” başlıklı bölümünün (1) numaralı fıkrasında yer alan maktu harç tutarı
1.500 TL. olarak yeniden belirlenmiştir.”, ikinci maddesinde; “Bu Karar, yayımı tarihini
izleyen gün yürürlüğe girer.”, üçüncü maddesinde; “ Bu Karar hükümlerini Hazine ve Maliye
Bakanı yürütür.”
7) 12/07/2014 tarihli ve 29058 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Elektronik Kimlik
Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmeliğin “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “Bu Yönetmeliğin amacı; elektronik kimlik bilgisini haiz cihazların elektronik haberleşme hizmeti yapabilmesi için kayıt altına alınmasına, kayıp, kaçak veya çalıntı cihazlara elektronik haberleşme hizmeti verilmesinin engellenmesine ve elektronik kimlik bilgisi başka cihazlara kopyalanan, bertaraf edilen veya ihraç edilen cihazlara ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.”,
7.1) “Beyaz liste” başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Beyaz liste;
a) Mevzuata uygun bir şekilde; yolcu beraberinde getirilerek, ithal edilerek veya yurt içinde imal edilerek Kuruma bildirilen ve kayıt işlemi tamamlanan, b) 5/4/1983 tarihli ve 2813 sayılı Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumunun Kuruluşuna İlişkin
Kanunun mülga Geçici 6 ncı maddesi kapsamında kayıt altına alınmış olan elektronik kimlik bilgisi değiştirilmemiş ve kopyalanmamış, cihazlara ait IMEI numaralarından oluşur.
(2) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan cihazların ihraç edilmesi veya bertaraf edilmesi halinde, bu durumun Kuruma bildirilmesi akabinde cihazlara ait IMEI numaraları beyaz listeden çıkarılır.”
7.2) “Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması”
başlıklı 14 üncü maddesinde; “(1) Yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibi cihazının kayıt altına alınması için Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair
Tebliğde belirtilen bilgi ve belgeleri tamamlayarak e-Devlet kapısı üzerinden başvurusunu yapar.
(2) Mevzuat gereği e-Devlet kapısından kendisi üzerine kayıt yapılmasına izin verilmeyen kişiler işletmeci abone kayıt merkezlerine başvurur.
(3) 18 yaşından küçükler için kayıt başvuruları anne, baba ya da yasal temsilcileri tarafından yapılır.
(4) Yolcu beraberinde getirilen cihazların kayıt altına alınması başvuruları yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren yüz yirmi gün içerisinde yapılır.
(5) e-Devlet kapısı üzerinden yapılan başvurularda, bilgi ve belgelerin doğruluğundan başvuru sahibi sorumludur.
(6) Abone kayıt merkezine yapılan başvurular için, bilgi ve belgelerin kontrolünden ilgili işletmeci ve abone kayıt merkezi sorumludur.
(7) Cihaza ait IMEI numarası veya numaraları, gerekli kontrollerden geçmesi halinde beyaz listeye alınır.
(8) Kurumun ilgili bilgi veya belgelerde uygunsuzluk tespit etmesi halinde cihaza ait IMEI numarası veya numaraları beyaz listeden çıkarılır.”
8) 19/10/2012 tarihli ve 2012/2 sayılı Harçlar Kanunu İç Genelgesinde; “Yolcu beraberinde
getirilen telefon kullanım izin harcında vergiyi doğuran olay, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulanan verici portatif telsiz telefonlarının IMEI numarasının kayıt altına alınmasıdır. Ancak kayıt işlemine ilişkin harç, kayıttan önce ödendiğinden kayıt işleminin yapılamaması durumunda ödenen harcın iadesi mümkün bulunmaktadır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. HÜSEYİN YÜRÜK’ÜN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
9) Yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili
açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek Yönetmelik hükümleri kapsamında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ödenmesine rağmen e-devlet sisteminden kayıt işleminin tamamlamadığı için telefon izninin kapatılmasında hukuka aykırılık bulunmadığından başvurunun reddi, diğer taraftan hakkaniyet gereği güncel telefon kullanım izin harcı ödemesi yapılan ancak kayıt işlemi tamamlanmadığı için kapatılan cihazlara yönelik mağduriyet giderici tedbirler alınması yönünde hazırlanan
Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Başvuran 1 numaralı paragrafta açıklandığı üzere, 28 Eylül 2019 tarihinde ülkeye
döndükten sonra yasal sınırlar içerisinde olan 24 Kasım 2019 tarihinde yanında getirdiği telefonunun 1500 TL tutarındaki harcın ödemesini e-devletten yaptığını, telefonunu 14/05/2020 tarihine kadar kullandığını, 14/05/2020 tarihinde ise telefonunu kapandığını, Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından ‘120 günlük yasal sürenin dolduğu ve artık telefonunu kullanamayacağı’ yönünde bilgi verildiğini ancak 120 günlük sürenin Aralık 2019’da bittiğini ve Mayıs ayına kadar telefonunu kullanabildiği için işlemlerini eksiz olarak yaptığını düşündüğünü belirterek harcını ödediği telefon için kayıt hakkının verilmesini talep etmektedir.
11) Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen elektronik kimlik bilgisini (IMEI) haiz cihazların
(cep telefonu, dizüstü bilgisayarlar vb.) Türkiye’de kullanılabilmesi için, yolcunun
Türkiye’ye giriş tarihi itibariyle 120 gün içinde kayıt işlemlerinin yapılması zorunlu olup, aksi halde cihaz iletişime kapatılmaktadır. Yolcu beraberinde yurt dışından getirilen elektronik kimlik bilgisine sahip cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması işlemleri, Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair
Yönetmelik ve aynı ismi taşıyan tebliğ hükümleri çerçevesinde yerine getirilmektedir. Buna göre cihaz sahibi e-devlet kapısı üzerinden sisteme giriş yaparak, Bilgi Teknolojileri ve İletişim
Kurumu başlığı altında yer alan hizmetlerden öncelikle cihaz kayıt hakkını sorgulaması, cihaz kayıt hakkı mevcut ise IMEI kaydet alanındaki gerekli bilgileri doldurmak ve belirlenen harç ücretini (19/07/2019 tarih ve 30836 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1314 sayılı
Cumhurbaşkanı Kararı ile harç tutarı 1.500 TL olarak belirlenmiştir. Söz konusu harç tutarı 01/01/2020 tarihinden itibaren 1838,70 TL olarak uygulanmaktadır.) yatırmak ve e-Devlet sisteminden kayıt işleminin son aşamasına kadar tamamlanması suretiyle kayıt işleminin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
12) Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı 492 sayılı Harçlar Kanununa
istinaden alınmakta olup; imtiyazname, ruhsatname ve diplomalardan bu kanuna bağlı (8) sayılı tarifede yazılı olanların harca tabi olduğu; imtiyazname, ruhsatname ve diploma harçlarını kendilerine bu belgeler verilen kişilerin ödemekle mükellef olduğu; anılan harçların, (8) sayılı tarifede yazılı belgelerden, belgenin nevi ve mahiyetine göre maktu esas üzerinden alınacağı ve anılan kanunda aksine hüküm bulunmadıkça, harçların tamamının peşin olarak ödenmeden harca mevzu olan işlem yapılmayacağı düzenlenmiştir. 492 sayılı Kanuna bağlı (8) sayılı tarifenin “Yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı” başlıklı bölümünde, ticari mahiyette olmaksızın, yolcuların kendi kullanımları için yurt dışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telsiz telefon cihazları kullanım izninin harca tabi olduğu ifade edilmiştir.
13) 1314 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 492 sayılı Harçlar Kanununa bağlı (8) sayılı tarifenin
“VIII-Yolcu beraberinde getirilen telefon kulanım izin harcı” başlıklı bölümünün (1) numaralı fıkrasında yer alan (ticari mahiyette olmaksızın yolcuların kendi kullanımları için yurtdışından getirdikleri alıcısı bulunan verici portatif telefon cihazlar kapsamında) maktu harç tutarı 1500
TL olarak belirlenmiş olup söz konusu karar yayımı tarihini izleyen gün yürürlüğe girmiştir.
14) Harç ödemesi, kayıt işlemi sırasında e-devlet sistemine entegre bankalar veya vergi
daireleri aracılığıyla yapılabilmektedir. Ancak sadece harç bedelinin yatırılması kayıt işleminin yapılması anlamına gelmemektedir. Harç ödemesi yapıldıktan sonra e-devlet kayıt sayfasına dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerekmektedir. İlgili idare tarafından, söz konusu hususun Kurumun internet sitesinde belirli aralıklarla duyurulduğu ve e-devlet portalında ilgili hizmetin kullanılması sırasında ekranda bulunan bilgilendirme metinlerinde de büyük puntolarla gösterildiği ifade edilmiştir. Bununla birlikte Kurumun resmi internet sitesinde ‘sık sorulan sorular’ bölümünde yurt dışından getirilen cihazların kayıt işlemlerine ilişkin tüketicileri bilgilendirmeye yönelik açıklamaların yer aldığı, harç tutarının yatırıldıktan sonra kayıt işleminin tamamlanmadığının belirtildiği tespit edilmiştir.
15) Kurumumuza yapılan bir başvuruda başvuran tarafından; yurt dışından getirdiği cep
telefonunun e-devlet sistemi üzerinden yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım harcını ödeyerek kullanmaya başladığı, ancak IMEI numarasının kayıt dışı olduğu gerekçesiyle telefonunun kapandığı, ilgili idare tarafından en az dört ay içinde yurda giriş yapılmış bir pasaport ve 618 TL karşılığında telefonun açılacağının belirtildiği ancak iki sene önce harcını ödediği normal şartlarda dört ay içinde kapanması gereken telefonun üç sene boyunca kapanmadığı ifade edilerek telefonunun kullanıma açılması talep edilmiştir. Söz konusu başvuru ile ilgili Kurumumuzca verilen 09/12/2019 tarihli 2019/11455 Başvuru No.lu Kısmen
Tavsiye Kısmen Ret Kararında, kayıt dışı olduğu tespit edilen cihazın yeniden kayıt altına alınabilmesi için güncel harç tutarı ödenmesi gerektiğinden idarenin işleminin hukuka aykırılık oluşturmadığı tespiti dolayısıyla başvuranın talebinin reddi, 120 gün içinde kayıt işlemi tamamlanmayan cihazın üç sene boyunca iletişime kapatılmadığı anlaşıldığından, yolcu beraberinde yurt dışından getirilen cihazların kayıt altına alınması sürecinde gerekli iş ve işlemlerin zamanında ve titizlikle yapılması hususunda İdareye tavsiyede bulunulması yönünde
Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararı verilmiştir.
16) Somut olayda yapılan incelemede ise; şikâyetçinin başvuru dilekçesinde 28 Eylül 2019
tarihinde ülkeye döndükten sonra 24 Kasım 2019 tarihinde yanında getirdiği telefonunun 1500
TL tutarındaki harcın ödemesini e-devletten yaptığı ancak 14/05/2020 tarihinde telefonunun kapandığı, Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından ‘120 günlük yasal sürenin dolduğu ve artık telefonunu kullanamayacağı’ yönünde bilgi verildiği fakat 120 günlük sürenin
Aralık 2019’da bitmesine rağmen telefonu Mayıs ayına kadar telefonunu kullanabildiği için işlemlerini eksiz olarak yaptığını düşündüğü hususlarının yer aldığı anlaşılmaktadır. İlgili idare tarafından ise E-Devlet üzerinden sunulan “IMEI Kaydet” hizmeti ekranlarında harcın yatırılmasının kayıt için tek başına yeterli olmadığı ve mutlak işlem ile ilgili tüm aşamaların tamamlanarak takip numarası alınmak suretiyle işlemin tamamlanmasının sağlanması gerektiği kullanıcıya bildirildiği, ayrıca Kurumlarının resmi internet sitesinde
“Sıkça Sorulan Sorular” sekmesinin “Yurt Dışından Getirilen Cihazlar” başlığı altında harç parasının yatırılması ile kayıt işleminin tamamlanmadığını ve E-devlet kapısından kayıt işleminin son aşamasına kadar tamamlanması gerektiği yani e-Devlet kayıt sayfasına geri dönülerek kayıt işleminin onaylanması ve sekiz rakamdan oluşan başvuru takip numarasının alınması gerektiği hususunda bilgi verildiği şeklinde açıklama yapıldığı görülmektedir.
17) Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmeliğin
“Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı 14 üncü maddesinin birinci fıkrasında, yolcu beraberinde getirilen cihazın sahibinin cihazının kaydını e-Devlet kapısı üzerinden yapacağı; dördüncü fıkrasında ise başvurunun yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren yüz yirmi gün içerisinde yapılacağı hüküm altına alınmıştır.
18) Elektronik Kimlik Bilgisini Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmelik
hükmüne göre, yolcunun Türkiye’ye giriş tarihi itibariyle 120 gün içinde kayıt işlemlerinin yapılması zorunludur ve söz konusu sürenin geçmesi halinde kayıt işlemi yapılamamaktadır.
İdare tarafından gönderilen belgelerde de; süreye ilişkin bilgilendirmelerin işletmeciler tarafından cihaza SMS formatında gönderildiği bilgisi verilmiştir. Bu çerçevede, IMEI numarasının siyah listeye girmesinden itibaren, Kurum kayıtlarında yer almadığı halde kullanımda olduğu tespit edilen cihazın elektronik haberleşme bağlantısının 120 günlük kullanım süresi içerisinde kesilmektedir.
19) İdarece gönderilen belgelerde; Kurum tarafından alınan karar gereği 120 günü kullanım
süresini uygulamada dört periyotta peş peşe 4 ay olarak ya da aralıklarla 4 farklı ay olarak kullanılabildiği, bu çerçevede kişinin yurt dışından yolcu beraberinde getirdiği cihazı ilk kullandığında hizmet aldığı işletmecinin şebekesinde tespit edilip Kuruma bildirilmesinin ardından 4 periyotluk kullanım süresinin bulunduğu, Kurul kararı ile getirilen sistem sayesinde cihaza ait IMEI numarasının aralıklı olarak kullanıldığı takvim süresi olarak 120 günün üzerinde gerçekleşebildiği, bahse konu cihazın, covid önlemleri ve teknik uygulamalar neticesinde 120 günün üzerinde hizmet almasının mümkün olduğu ifade edilmiştir. Nitekim somut olayda da başvuranın da yurda giriş tarihinden itibaren 120 gün içinde harcı ödediği ancak kayıt işlemini tamamlamadığı ve Mayıs ayında telefonun kullanıma kapatıldığı tespit edilmiştir. Ancak yapılan incelemede; harç ödemesinin tek başına yeterli olmadığı ve harç ödemesi yapıldıktan sonra e-Devlet kayıt sayfasına geri dönülerek kayıt işleminin onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır. Ayrıca kayıt işlemi tamamlandıktan sonra cihazın kayıtlı olup olmadığı hususunun da e-Devlet kapısı üzerinden ( https://www.turkiye.gov.tr/imei-sorgulama)
veya BTK Bilgi ve İhbar Merkezi (Tüketici İletişim Merkezi-120) aranarak öğrenilebildiği görülmüştür. Dolayısıyla, kayıt işleminin tamamlanmadığı durumlarda yurt dışından getirilen cihazların kullanıma kapatılmasında mevzuata aykırılık bulunmadığı ve bu konuyla ilgili Ret
Kararlarının verildiği bununla birlikte somut olayda da olduğu gibi harç ödemesinin gerçekleştirilmesine rağmen kayıt işlemi tamamlanamayan hallerde kullanıma kapatılan cihazlara yönelik mağduriyetlerin oluştuğu iddiasıyla Kurumumuza yapılan başvuruların fazlalaştığı görülmüştür.
20) Somut olayda yapılan incelemede de; başvuranın ülkeye giriş yaptıktan sonra 120 gün
içinde yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödemesine rağmen e-devlet sisteminden kayıt işlemini onaylamaması nedeniyle kayıt sürecinin tamamlanmadığı tespit edilmiş olsa da başvuranın harç ödemesini gerçekleştirerek kayıt işlemi yapılmasında bir irade gösterdiği ve kayıt işlemi yapılması yönünde bir beklentisinin olduğu anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle; telefon kullanım izin harcının ödenmesinin tek başına yeterli olmadığı aynı zamanda e-devlet sisteminde kayıt sürecinin tamamlanması gerektiği, bu sürecin tamamlanmadığı cihazların da kullanıma kapatılacağı yönünde bir şüphe bulunmamaktadır.
Ancak harç ödemesini zamanında yapmasına rağmen kayıt işlemini belirtilen şekilde tamamlayamayan kişilerin bedelini ve harcını ödedikleri telefonları kullanıma kapatılacağı ve konuyla ilgili ek tedbirlerin öngörülmemesi nedeniyle bireyler açısından mağduriyetler oluşabilecektir.
21) Dolayısıyla yönetmelik hükümleri kapsamında; kayıt işleminin tamamlanmadığı
gerekçesiyle harç ödemesi yapılan söz konusu cihazların kullanıma kapatılmasının ölçülü olmadığı ve somut olayda da olduğu gibi mağduriyet oluşturulduğu anlaşılmaktadır. Nitekim başvuran tarafından da kayıt işlemini tamamlamadığı gerekçesiyle oluşabilecek gecikme zammı veya cezası gibi bir takım önlemlerle dahi olsa cihazın kullanıma açılması için yeni imkanlar tanınabileceği aksi halde bedelini ve harcını ödediği telefonunun kullanıma kapatılması nedeniyle külfetlerine katlandığı telefonunun kullanışsız kalacağı belirtilmektedir.
Bu çerçevede yurtdışından getirilen cihazların harç ödemelerinin yapılması ve kayıt işlemlerinin tamamlanması gerektiği açık olsa da herhangi bir sorun nedeniyle kayıt işleminin tamamlanmadığı hallerde cihazların kullanıma kapatılması ve kullanıma açılması için ilave bir işlem yapılamaması nedeniyle hak mahrumiyetleri oluştuğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla mülkiyetine sahip olduğu cihazın kayıt işlemindeki eksiklik ya da harç ödemesi yapılmasına rağmen kayıt işleminin onaylanmaması gibi nedenlerle cihazın kullanıma kapatılarak kullanıma açılması için herhangi bir işlem yapılamaması durumlarına yönelik idarece ilave tedbirlerin alınması gerektiği (ek süre, gecikme cezası, bilgilendirme vb.)
sonucuna ulaşılmaktadır. Nitekim kayıt işleminin zamanında tamamlanmamasının idarece bir hakkı tamamıyla ortadan kaldırılmasını gerektirmeyeceği gibi cihazların kullanıma açılmasını sağlayacak idari çözümlerin de bulunabileceği değerlendirilmektedir. Özetle idare tarafından yerine getirilen işlemlerde ulaşılmak istenen amaçtan daha fazla bir yoksunluğa neden olunmaması gerekmektedir.
22) Sonuç olarak başvuranın iddiaları, idarenin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili
mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Elektronik Kimlik Bilgisini
Haiz Cihazların Kayıt Altına Alınmasına Dair Yönetmeliğin “Yolcu beraberinde getirilen cihazlara ait IMEI numaralarının kayıt altına alınması” başlıklı 14 üncü maddesinin dördüncü fıkrasında başvurunun yolcunun yurda giriş tarihinden itibaren yüz yirmi gün içerisinde yapılacağı hükmü dikkate alındığında, başvuranın yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcını ödediği, ancak e-devlet sisteminden kayıt işlemini tamamlamadığı anlaşıldığından telefon izninin kapatılmasında hukuka aykırılık bulunmadığı diğer taraftan hakkaniyet gereği güncel telefon kullanım izin harcı ödemesi yapılan ancak kayıt işlemi tamamlanmadığı için kapatılan cihazlara yönelik mağduriyet giderici tedbirler alınması gerektiği tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
23) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, İdarenin başvuranla ilgili işlemlerinde, ‘makul sürede karar verme’, ilkesine uygun davrandığı, ancak idarenin, şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
24) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre, BAŞVURUNUN KISMEN REDDİ
KISMEN KABULÜNE;
Yönetmelik hükümleri kapsamında yolcu beraberinde getirilen telefon kullanım izin harcı ödenmesine rağmen e-devlet sisteminden kayıt işleminin tamamlamadığı için telefon izninin kapatılmasında hukuka aykırılık bulunmadığından başvurunun REDDİNE, Diğer taraftan hakkaniyet gereği güncel telefon kullanım izin harcı ödemesi yapılan ancak kayıt işlemi tamamlanmadığı için kapatılan cihazlara yönelik mağduriyet giderici tedbirler alınması hususunda BİLGİ TEKNOLOJİLERİ ve İLETİŞİM KURUMU BAŞKANLIĞI’NA
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve BİLGİ TEKNOLOJİLERİ ve İLETİŞİM KURUMU
BAŞKANLIĞI’NA tebliğine;
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi