|
ÖZET: Başvuran, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde bulunan Yakın Doğu Üniversitesi’nde tamamladığı doktora eğitiminin Türkiye’de denklik talebinin reddedilmesine itiraz etmiştir. İlgili idare, başvuranın doktora süresince yalnızca 88 gün bu ülkede bulunduğunu, dolayısıyla Sosyal Bilimler için gerekli olan 200 gün şartını sağlamadığını belirterek başvuruyu reddetmiştir. Başvuran, bu şartın 11 Nisan 2019 tarihinde yürürlüğe girdiğini, kendisinin doktora eğitimine 29 Ağustos 2016’da başladığını ve dolayısıyla bu kurala tabi olmadığını savunmuştur.
Danıştay, başvuranın denklik başvurusunun reddinin hukuka uygun olduğunu değerlendirmiştir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve ilgili usul ve esaslar çerçevesinde, yurtdışında alınan doktora unvanlarının denklik işlemlerinin belirli şartlara tabi olduğu ve bu şartların eğitim seviyesinin korunması amacıyla getirildiği vurgulanmıştır. Sonuç olarak, başvuranın denklik talebinin reddedilmesi yönündeki idarenin kararında hukuka aykırılık bulunmadığına kanaat getirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/7390-S.22.11336
BAŞVURU NO : 2021/21744
KARAR TARİHİ : 08/06/2022
RET KARARI
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ÜNİVERSİTELERARASI KURUL BAŞKANLIĞI
Başvuranın yurtdışında almış olduğu doktora derecesinin denkliği
BAŞVURUNUN KONUSU :
talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ : 23/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle, Yakındoğu
Üniversitesinde Doktora öğrenimini tamamladığını, Türkiye’de Doktora Derecesinin Denkliği için
Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) Başkanlığına başvuruda bulunduğunu ancak talebinin 12.11.2021 tarihli karar ile yurtdışında kalış süresi bakımında yeterli süreyi sağlayamadığı gerekçesiyle reddedildiğini, söz konusu 200 gün kalma şartının Yakındoğu Üniversitesine kayıt olduktan sonra uygulamaya konulduğunu, bu sebeple kendisi hakkında geriye yürütülerek uygulandığını, bu kararın Yükseköğretim Kurulu(YÖK)
Başkanlığı tarafından alınan kararlara ters düştüğünü belirterek denklik talebinin yeniden değerlendirilmesini ve mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 05.01.2022 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Üniversitelerarası Kurul (ÜAK) Başkanlığının Kurumumuz kayıtlarına 18.04.2022 tarihinde giren sayılı yazısında özetle; 2.1. Yurtdışında alınan doktora unvanlarının denklik işlemleri 2547 sayılı Kanunun 11/b-5 maddesi uyarınca Üniversitelerarası Kurul tarafından yapılmakta olduğu, başvuranın 14.12.2020 tarihinde doktora denklik başvurusunda bulunduğu, teyit yazışmasının yapılmasının ardından başvuranın dosyasının ilgili
Komisyon ve Kurulca incelendiği ve Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu’nun 29.09.2021 tarih ve sayılı toplantısında yurtdışında yapmış olduğu doktoranın Türkiye’de yapılan doktoraya eşdeğer sayılmasına ilişkin başvurusunun reddedilmesine karar verildiği, söz konusu
/
kararın başvurana 12.11.2021 tarihli ve sayılı evrak ile bildirildiği, başvuranın söz konusu karara ilişkin 19.11.2021 ve 21.12.2021 tarihli dilekçelerinde yer alan itirazlarının ilgili mevzuat çerçevesinde incelendiği ve itirazının uygun görülmediği, 18.02.2022 tarihli ve sayılı yazı ile kendisine bildirildiği, 2.2. Kurula başvuruda bulunan adayların başvurdukları dönemde yürürlükte olan mevzuata göre değerlendirilmekte oldukları, Doktora denklik başvurularında örgün eğitim şartı aranan bir kriter olmakla birlikte doktora eğitimlerinin asgari 3 yıl olduğu düşünüldüğünde denklik başvurularında 200 gün şartının aranmasının adayın lehine yapılmış olan bir düzenleme olduğu, 2.3. 2547 sayılı Kanun uyarınca doktora denklik eğitimlerine ilişkin düzenleme yapma yetkisinin
Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı’na verildiği, Açıklamaları yapılmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 8/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 74’üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler… ”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. Ancak; … c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar… Kurumun görev alanı dışındadır.”, 5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun; 5.1. “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (t) bendinin (2) numaralı alt bendinde; “t)
…(2) Doktora: Lisansa dayalı en az altı veya yüksek lisans veya eczacılık veya fen fakültesi mezunlarınca
Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından düzenlenen esaslara göre bir laboratuvar dalında kazanılan uzmanlığa dayalı en az dört yarı yıllık programı kapsayan ve orijinal bir araştırmanın sonuçlarını ortaya koymayı amaçlıyan bir yükseköğretimdir…”,(u) bendinin (1) numaralı alt bendinde; “ ..u) Yükseköğretim
Eğitim Türleri: Yükseköğretimde eğitim – öğretim türleri örgün, açık, dışarıdan (ekstern) ve yaygın eğitimdir. (1) Örgün Eğitim: Öğrencilerin, eğitim – öğretim süresince ders ve uygulamalara devam etme zorunluluğunda oldukları bir eğitim – öğretim türüdür.” 5.2.“Üniversitelerarası Kurul” kenar başlıklı 11’inci maddesinde; “…b. Görevleri Üniversitelerarası
Kurul akademik bir organ olup aşağıdaki görevleri yapar: (1) Yükseköğretim planlaması çerçevesinde, üniversitelerin eğitim – öğretim, bilimsel araştırma ve yayım faaliyetlerini koordine etmek, uygulamaları değerlendirmek, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere önerilerde bulunmak, (2) Teşkilat ve kadro yönünden ve Yükseköğretim Kurulu kararları doğrultusunda üniversitelerin öğretim üyesi ihtiyacını karşılayacak önlemleri teklif etmek, (3) Üniversitelerin tümünü ilgilendiren eğitim – öğretim,bilimsel araştırma ve yayım faaliyetleri ile ilgili yönetmelikleri hazırlamak veya görüş bildirmek, (4) Aynı veya benzer nitelikteki fakültelerin ya da üniversitelere veya fakültelere bağlı diğer yükseköğretim kurumlarının eğitim – öğretimine ilişkin ilkeler ve süreler arasında uyum sağlamak, (5) Doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük ünvanlarını değerlendirmek, (6)
(Değişik: 22/2/2018-7100/3 md.) Doçentlik başvurularında ilgili bilim veya sanat alanında jüriler
/
oluşturarak adayların yayın ve çalışmalarını Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen esas ve usuller kapsamında değerlendirip, yeterli yayın ve çalışmaya sahip olan adaylara doçentlik unvanı vermek,” 6. 01.12.2021 tarihli Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük
Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul Ve Esaslar’ın; 6.1. “Amaç ve kapsam” kenar başlıklı 1’inci maddesinde; “(1) Bu Usul ve Esasların amacı, yurtdışında alınan doktora, sanatta yeterlik, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirme işlemlerinde uyulacak usul ve esasları belirlemektir.
6.2. “Dayanak” kenar başlıklı 2’nci maddesinde; “(1) Bu Usul ve Esaslar, 04.11.1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 3 üncü, 11 inci, 27 inci ve 28 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.” 6.3. “Başvuru usulü” kenar başlıklı 5 inci maddesinde; “(1) Doktora ve sanatta yeterlik denkliği başvuruları e-devlet üzerinden yapılır. Başvuruda yüklenen belgelerden Kılavuzda belirtilenlerin asılları
30 gün içerisinde Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına başvuru sahibi tarafından şahsen veya vekili
tarafından ibraz edilir. (2) Sisteme yüklenen belgeler net ve okunaklı olmalıdır. (3) Başvuruyla ilgili tespit edilen eksiklikler başvuru sahibinin beyan ettiği elektronik posta adresine en geç 30 gün içinde bildirilir.
Eksik bildiriminin yapıldığı tarihten itibaren 30 gün içinde eksikliklerin giderilmemesi halinde başvuru yapılmamış sayılır. (4) Doçentlik ve profesörlük denkliği için başvurular Üniversitelerarası Kurul
Başkanlığına şahsen veya vekili tarafından yapılır. (5) Başvuru evrakı için aranan onaylar, Türkiye
Cumhuriyeti dış temsilciliği veya Türkiye Cumhuriyeti noterlerinden alınır.” 6.4. “Yurtdışında alınan doktora unvanlarının denkliği” kenar başlıklı 6’ncı maddesinde; “….
Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu tarafından, doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği, doktora döneminde ders alınıp alınmadığı gibi her bir başvurunun kendine özgü şartlarının değerlendirilmesi saklı kalmak kaydıyla; doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az Sosyal Bilimler için 200 gün, Mühendislik, Temel
Bilimler, Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri ve diğer bilimler için 300 gün, Sağlık Bilimleri için 400 gün bulunması şarttır.” 6.5. “Yapılacak işlemler” kenar başlıklı 12’nci maddesinde; “(1) Denklik Komisyonu, yurtdışında alınan doktora, sanatta yeterlik, doçentlik ve profesörlük unvanlarının denkliğine ilişkin başvuruları, unvanlara ilişkin diploma ve belgelerin yurtdışındaki ilgili yükseköğretim kurumundan verildiğini Dışişleri
Bakanlığı aracılığıyla ve/veya başvuru sahibinin denklik konusu unvanı aldığı yükseköğretim kurumunun yetkili biriminin resmi e-posta adresi aracılığıyla teyit ettikten sonra inceler. Başvuru sahibi müracaatında yetkili birimin resmi e-posta adresini de bildirir. (2) Denklik Komisyonu, doktora, doçentlik ve profesörlük denkliği başvurularında gerek görürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun; sanatta yeterlik denkliği başvurularında ise Sanat Dalları Eğitim Konseyinin, gerek görülürse ilgili bilim alanındaki profesörler arasından oluşturulacak üç kişilik bir alt komisyonun görüşünü alarak başvuru sahibinin unvanı aldığı ülkedeki yükseköğretim kurumunun düzeyinin
Türkiye’deki yükseköğretim kurumları düzeyinde olup olmadığını araştırır ve bir eşdeğerlilik raporu hazırlar. (3) Eşdeğerlik raporu esas alınarak doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük unvanlarının alındığı yabancı kurumun ilgili ülke makamları ve Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınmış bir kurum olduğu ve bu kurumların Türk yükseköğretimi düzeyine eşdeğer olduğuna, ayrıca belirlenen diğer şartların sağlandığına Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, /
başvurulmuş olan unvana göre doktora, sanatta yeterlik, doçentlik veya profesörlük denklik belgesi verilir.
(4) Yapılan inceleme sonucunda, unvanın alındığı ve çalışmanın yapıldığı yabancı kurumun Türk yükseköğretim düzeyine eşdeğer bulunmadığına veya belirlenen diğer şartların sağlanmadığına
Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulunca karar verilmesi halinde, denklik talebi gerekçesi belirtilmek suretiyle reddedilir. (5) Başvuru sahipleri hakkında, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığının tespiti için ilgili kurumlar bünyesinde arşiv araştırması yaptırılır. Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olması ya da değerlendirilmesi sebebiyle görevden uzaklaştırılan veya haklarında adli soruşturma ya da kovuşturma yapılan denklik başvurusu yapan adayların, görevden uzakta geçirdikleri süre boyunca veya adli soruşturma ya da kovuşturma sonuçlanıncaya kadar denklik başvurularına ilişkin işlemler durdurulur. Bunlardan, haklarında kamu görevinden çıkarılma veya mahkûmiyet kararı verilenler ile kamu görevlisi olmamakla birlikte, ilgili kurumlar tarafından yapılan arşiv araştırması sonucunda haklarında milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir durum tespit edilen adayların başvuruları iptal edilir.” 7. 19 Nisan 2019 tarihli mülga Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük
Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul Ve Esaslar’ın;
7.1. “Yurtdışında alınan doktora unvanlarının denkliği” mkenar başlıklı 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında; “…(2) Doktora eğitiminin Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan yükseköğretim kurumlarında örgün eğitim yöntemiyle alınmış olması şarttır. Üniversitelerarası Kurul tarafından, doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği, doktora döneminde ders alınıp alınmadığı gibi her bir başvurunun kendine özgü şartlarının değerlendirilmesi saklı kalmak kaydıyla; doktora eğitimi süresince adayların en az; Sosyal Bilimler için 200 gün, Mühendislik, Temel Bilimler, Beden Eğitimi ve Spor
Bilimleri ve diğer bilimler için 300 gün, Sağlık Bilimleri için 400 gün, öğrenim gördüğü üniversitede bulunması şarttır”.
7.2. “Yürürlük” kenar başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Bu Usul ve Esaslar, Üniversitelerarası Kurul tarafından kabul edildiği tarihte yürürlüğe girer.”
Düzenlemelerine yer verildiği görülmüştür.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuru, başvuran tarafından, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde bulunan Yakın Doğu Üniversitesi’nde
“Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlanması ve Ekonomisi” alanında yapmış olduğu doktoranın Türkiye’de yapılan doktoraya eşdeğer sayılması istemiyle gerçekleştirilen başvurunun reddine ilişkin 12.11.2021 tarih ve sayılı işlemin iptali istemi hakkındadır.
10. Başvuru dosyasının incelenmesinden; başvuranın 2016 yılında Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde bulunan Yakın Doğu Üniversitesi’nde Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlanması ve Ekonomisi alanında doktora eğitimine başladığı, bu eğitimi 2020 yılında tamamlayarak almış olduğu doktora unvanının
Türkiye’de yapılan doktoraya eşdeğer sayılması istemiyle idareye başvurduğu, anılan başvuru üzerine idare tarafından başvurusunun incelendiği, yapılan süre hesabında doktora programı süresince toplam 88 gün
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde bulunduğu, dolayısıyla “doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az Sosyal Bilimler için 200 gün bulunması” şartını sağlamadığı gerekçeleriyle 12.11.2021 tarihli işlem ile Türkiye’de doktora derecesine denklik isteminin reddine karar verildiği, başvurusunun reddedilmesi üzerine Kurumumuza başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır.
11. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinin birinci fıkrasının (t) bendinin (2) numaralı alt bendinde; “Doktora: Lisansa dayalı en az altı veya yüksek lisans veya eczacılık veya fen fakültesi mezunlarınca Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı tarafından düzenlenen esaslara göre bir laboratuvar dalında kazanılan uzmanlığa dayalı en az dört yarı yıllık programı kapsayan ve orijinal bir araştırmanın sonuçlarını ortaya koymayı amaçlayan bir yükseköğretimdir.” hükmüne, anılan maddenin (u)
bendinin (1) numaralı alt bendinde ise; “Örgün Eğitim: Öğrencilerin, eğitim – öğretim süresince ders ve uygulamalara devam etme zorunluluğunda oldukları bir eğitim – öğretim türüdür.” hükmüne yer verildiği, 11. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinin (5) numaralı alt bendinde, doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirmek
Üniversitelerarası Kurulun görevleri arasında sayılmış, “Diploma alma, ders kredilerinin hesaplanması, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar” başlıklı 44. maddesinde, “…b. Yükseköğretim kurumlarında, … devam, … eğitim-öğretimin devamına ilişkin diğer hususlar, Yükseköğretim Kurulunun bu konularda belirlediği temel ilkelere uygun olarak yükseköğretim kurumları senatoları tarafından belirlenir.”
Hükmüne yer verildiği görülmüştür.
12. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 11, 27 ve 28. maddelerine dayanılarak hazırlanan Yurtdışında
Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve
Esasların “Yurt dışında alınan doktora unvanının denkliği başlıklı” 6. maddesinin 2. fıkrasında; “Doktora eğitiminin Yükseköğretim Kurulu tarafından tanınan yükseköğretim kurumlarında örgün eğitim yöntemiyle alınmış olması şarttır. Üniversitelerarası Kurul Yönetim Kurulu tarafından, doktora yapılan ülke, doktora tez konusu ve içeriği, doktora döneminde ders alınıp alınmadığı gibi her bir başvurunun kendine özgü şartlarının değerlendirilmesi saklı kalmak kaydıyla; doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az Sosyal Bilimler için 200 gün, Mühendislik, Temel
Bilimler, Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri ve diğer bilimler için 300 gün, Sağlık Bilimleri için 400 gün bulunması şarttır.” kuralının yer aldığı görülmüştür.
13. Dosya üzerinde yapılan incelemede; Başvuranın yurtdışında almış olduğu doktora eğitiminin
Türkiye’de doktora derecesine denklik isteminin, Yurtdışında Alınan Profesörlük, Doçentlik ve Doktora
Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasında öngörülen
“…doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az
Sosyal Bilimler için 200 gün bulunma şartını sağlamadığı, dolayısıyla örgün eğitimin gereklerine uygun bulunmadığı gerekçesiyle başvurusunun reddedilmesi üzerine Kurumumuza başvuruda bulunduğu, Yurtdışında Alınan Profesörlük, Doçentlik ve Doktora Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve
Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasında öngörülen “…doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim
/
gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az Sosyal Bilimler için 200 gün bulunma şartının 11. Nisan
2019 tarihinde getirildiği oysa kendisinin Yakındoğu Üniversitesinde Doktora öğrenimine 29.08.2016
tarihinde başladığı, dolayısıyla bu kurala tabi olmadığı itirazlarının da olduğu görülmekte, başvuranın diploma denklik başvurusunda bulunduğu 14.12.2020 tarihi itibarı ile söz konusu 11 Nisan 2019 tarihli
Yurtdışında Alınan Profesörlük, Doçentlik ve Doktora Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve
Esasların “doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az Sosyal Bilimler için 200 gün bulunma şartının” yürürlükte olduğu tespiti yapılmıştır.
14. Anayasa’nın 42’nci maddesinde, eğitim hakkı teminat altına alınmış olup Devlete eğitimden yoksun bırakmama yükümlülüğü yüklenmiştir. Hakkın etkili olması için kişinin “aldığı eğitimden menfaat sağlama” imkânına sahip olması ve bu bağlamda yürürlükteki yasalara uygun olarak tamamladığı eğitimin resmi makamlarca tanınması gerektiği kabul edilmektedir. Diğer yandan Anayasa’nın 42’nci maddesinin ikinci fıkrasında hakkın kapsamının kanunla düzenleneceği ifadesinden de anlaşıldığı üzere, eğitim hakkı mutlak bir hak olmayıp Devletin, toplumun kaynakları ile bireyin ihtiyaçları açısından, zamana ve yere göre değişebilecek düzenlemeler yapmasını gerekli kılmaktadır. Anayasa’da eğitim hakkının sınırlanmasına ilişkin belli bir meşru amaçlar listesi getirilmemiştir. Buna göre, kanun koyucuya geniş bir takdir marjı bırakıldığı görülse de, yapılan sınırlamanın eğitim hakkının özünü zedelememesi gerektiği de açıktır. Bu bağlamda, sınırlamanın meşru bir amaç taşıması, ilgililer açısından öngörülebilir olması ve izlenen usulün ölçülü olması gerekmektedir (Anayasa Mahkemesi, Yasemin Tekin, B. No: 2019/25326, 23/11/2021).
15. Lizbon Tanıma Sözleşmesi’nin V. Bölümünün 1’inci maddesinde, eğitim dönemlerinin, eğitimin tamamlandığı taraftaki eğitim dönemleri ile tanımanın istendiği tarafta bu dönemlerin yerine geçmesi istenen dönemler arasında “esaslı bir farklılık” (substantial difference) görülmediği sürece tanınacağı; benzer şekilde VI. Bölümünün 1’inci maddesinde, sözleşmeye taraf bir devletin düzenlediği yükseköğretim belgelerinin, tanımanın istendiği taraf devlette bu belgeye karşılık gelen diploma ile arasında “esaslı bir farklılık” görülmediği sürece tanınacağı düzenlenmiştir. Buna göre, eğitim sürelerinin ve diplomaların tanınmasında devletlerin takdir yetkisinin bulunduğu açıktır. Ülkemizde 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu uyarınca, doktora ile ilgili esasları tespit etmek ve yurt dışında yapılan doktoraları, doçentlik ve profesörlük unvanlarını değerlendirmek Üniversitelerarası Kurulun görevleri arasında sayılmış ve bu konuda usul ve esaslar, “Yurtdışında Alınan Doktora, Sanatta Yeterlik, Doçentlik, Profesörlük
Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esaslar” ile belirlenmiştir. Buna göre doktora diploma denklik başvurularının kabul edilmesi için bazı şartlara tabi tutulmasının, eğitim seviyesinin ve mesleki yeterliliğin korunması meşru amacına uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
16. Başvuranın diploma denklik başvurusu hakkında, Yurtdışında Alınan Profesörlük, Doçentlik ve
Doktora Unvanlarının Değerlendirilmesine İlişkin Usul ve Esasların 6. maddesinin 2. fıkrasında öngörülen
“…doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az
Sosyal Bilimler için 200 gün bulunma şartını sağlama” hükmü uyarınca işlem yapıldığı görülmektedir. Bu bağlamda, başvuranın ilgili ülkede örgün eğitimin gerektirdiği nitelik ve şartları sağlayıp sağlamadığı incelenmesi bakımından, öngörülebilirlik şartının oluştuğu değerlendirilmiştir.
16.1. Ölçülülük ilkesine gelince, izlenen usul ile meşru amaç arasında makul bir ölçülülüğün bulunduğu değerlendirilmiştir. Gerek eğitim hakkının sınırlandırılmasına ilişkin Anayasa hükmü gerekse diploma tanıma ve denklik işlemlerine ilişkin Lizbon Tanıma Sözleşmesi hükümlerinden Devletin ve dolayısıyla yasal olarak yetkili kılınmış idarenin bu alandaki takdir yetkisinin geniş olduğu, idarenin takdir yetkisini
ne şekilde kullanacağına ilişkin yönetmelik, çalışma usul ve esasları ve yönergeler düzenlendiği, bu düzenlemelerde yer alan hükümlere göre her bir eğitim ve öğretim dönemi için öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvurularının reddedileceğinin açık olduğu, bu hükmün ve incelemeye esas alınan diğer hükümlerin Lizbon Tanıma Sözleşmesi’nde yer alan “esaslı bir farklılık” kriterinin somutlaştırılmış halini teşkil ettiği, bu yönüyle idarenin hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine uygun davranarak takdir yetkisini eğitim seviyesinin ve mesleki yeterliliğin korunması meşru amacı doğrultusunda ölçülü bir şekilde kullandığı değerlendirilmiştir.
17. Tüm bu değerlendirmeler ışığında; idarece başvuranın Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde bulunan
Yakın Doğu Üniversitesi’nde “Eğitim Yönetimi, Denetimi, Planlanması ve Ekonomisi” alanında yapmış olduğu doktoranın Türkiye’de yapılan doktoraya eşdeğer sayılması istemiyle gerçekleştirilen başvurusunun idarece incelenerek, yapılan süre hesabında doktora programı süresince toplam 88 gün Kuzey Kıbrıs Türk
Cumhuriyeti’nde bulunduğu, dolayısıyla “doktora eğitimi süresince başvuru sahiplerinin öğrenim gördüğü üniversitenin bulunduğu ülkede en az Sosyal Bilimler için 200 gün bulunması” şartını sağlamadığı gerekçeleriyle reddine ilişkin 12.11.2021 tarih ve sayılı işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
19. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN REDDİNE,
Kararın Başvurana ve Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/