|
ÖZET: Bu karar, başvuranın Makedonya Uluslararası Struga Üniversitesi’nden aldığı hukuk diplomasının denklik talebinin reddedilmesi üzerine yapılan hukuki değerlendirmeyi içermektedir. Başvuran, 186 günlük yurtdışında kalış süresinin yeterli olduğunu savunmuş, ancak Yükseköğretim Kurulu, 196 gün kalış süresi gerektiğini belirterek talebi reddetmiştir. Mahkeme, başvuranın ön lisans eğitimi nedeniyle saydırılan derslerle birlikte bu sürenin yeterli olup olmadığını değerlendirmesi gerektiğine karar vermiştir. Ancak, yapılan incelemeler sonucunda, başvuranın toplamda 165 gün yurtdışında kaldığı ve bu sürenin yetersiz olduğu tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, Yükseköğretim Kurulu, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7. maddesinin 6. fıkrasının (d) bendi uyarınca başvuranın denklik başvurusunu reddetmiştir. Bu karar, eğitim sürelerinin ve diplomaların tanınmasında devletlerin takdir yetkisi olduğunu vurgulamakta ve eğitim seviyesinin korunmasının önemini ortaya koymaktadır. Başvuranın denklik talebinin reddedilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/2182-S.22.3292
BAŞVURU NO : 2021/14685
KARAR TARİHİ : 16/02/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın yurtdışından aldığı diplomasına Hukuk lisans denkliği verilmesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 31/08/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza yapmış olduğu tarihli başvurusunda özetle; 02/01/2017 tarihli hukuk lisans denklik başvurusunun kalış süresi eksikliğinden reddedilmesi işlemine açtığı dava sonucunda Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi tarafından kalış süresinin 186 gün olarak kabul edilerek dava konusu işlemin iptaline karar verildiğini, vekili tarafından mahkeme kararının uygulanması ve yeni işlem tesis edilmesinin talep edildiğini, idare tarafından vekiline herhangi bir yanıt tebliğ edilmediğini, 165 gün kalış süresi gerekçe gösterilerek denklik talebinin yeniden reddedildiğini şifahen öğrendiğini iddia ve ifade ederek anılan mahkeme kararı doğrultusunda 186 gün kalış süresi dikkate alınarak Yükseköğretim Yürütme Kurulunca denklik kararı verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 16/09/2021 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazısına cevaben
Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Başkanlığının Kurumumuz kayıtlarına 19/10/2021 tarihinde giren E– – sayılı yazısında özetle; 2.1. Başvuranın Makedonya Uluslararası Struga Üniversitesi’nden almış olduğu “Hukuk” lisans diplomasının denklik işleminin yapılması talebiyle 02/01/2017 tarihinde YÖK’e müracaat ettiği, Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 03/10/2019 tarihli toplantısında başvuranın “Hukuk” alanındaki eğitimin kazanımlarını elde edebilmesi için eğitime devam süresinin yetersiz olduğu gerekçesiyle başvurusunun reddedilmesine karar verildiği ve alınan kararın başvurana 17/10/2019 tarihli ve sayılı
yazı bildirildiği, başvuranın diploma denklik talebinin reddi işlemine karşı iptal davası açtığı, ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verildiği, bu karar üzerine başvuranın istinaf yoluna başvurduğu, Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi’nin 27/01/2021 tarih ve / E. ve / K.
sayılı kararında “…davacının dört yarıyılda söz konusu 186 günlük kalış süresinin hukuk eğitimine ilişkin olarak ön lisans eğitimi dolayısıyla saydırılan derslerle birlikte yeterli olup olmadığı hususunda yetkili makamlarca değerlendirme yapılması gerektiği…” denmek suretiyle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği, yargı kararı uyarınca başvuranın denklik başvurusunun 05/12/2017 tarihli Yurtdışı
Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7. maddesinin altıncı fıkrasında 14/04/2020 tarihinde yapılan değişiklik göz önünde bulundurularak değerlendirildiği, Hukuk Bilim Alanı
Danışma Komisyonu’nun 09/04/2021 tarih ve sayılı toplantısında münferiden yapılan inceleme neticesinde başvuranın Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Adalet alanındaki ön lisans eğitimi akabinde Uluslararası Struga Üniversitesi’nde 2014-2016 yılları arasında (180 AKTS ile) öğrenim gördüğü ve 01/09/2014 – 19/06/2016 tarihleri arasında kararda belirtildiğinin aksine toplam 165 gün yurtdışında kaldığı, mahkeme kararında belirtildiği üzere dönem eksikliği bulunmasa ve ön lisans eğitimini süreye dâhil edilse bile en az 4 (dönem) 49 gün=196 gün yurtdışında kalması gerektiği, mahkeme kararında madden yanlış yazıldığı düşünülen 186 gün kalış süresi kabul edilse bile başvuranın denklik alabilmesi için mevzuat gereği hesaplanan en az 196 günlük toplam kalış süresini karşılamadığı, Türk yükseköğretimindeki
“Hukuk” eğitimine nazaran “Avrupa Bölgesinde Yükseköğretim İle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin
Sözleşme”nin VI. bölümünün 1. maddesinde belirtildiği şekliyle “önemli bir farklılığının” bulunduğu, sonuç olarak başvuranın Türk yükseköğretim sistemi çerçevesinde denklik işlemine tabi tutulabilmek için
Yönetmelik’te aranan eğitim düzeyi, içeriği ve örgün eğitim-öğretimin kabulü için aranan diğer şartları sağlamadığı görüşünün bildirildiği, 2.2. Komisyonca yapılan inceleme neticesinde; başvuranın 2014-2016 yılları arasında görmüş olduğu öğrenim süresince toplamda 165 gün (2 dönem eksik) ilgili ülkede kaldığı anlaşılmış olup bu kadar kısa sürede “Hukuk” alanında lisans kazanımlarını elde edebilmesi için eğitime devam süresi yetersiz olduğundan Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7. maddesinin 6.
fıkrasının (d) bendi uyarınca diploma denklik başvurusunun reddedilmesinin uygun olacağı görüşüne varıldığı, 2.3. Yeniden yapılan inceleme neticesinde; başvuranın 2014-2016 yılları arasında görmüş olduğu öğrenim süresince toplamda 165 gün (2 dönem eksik) ilgili ülkede kaldığı anlaşılmış olup bu kadar kısa sürede
“Hukuk” alanında lisans kazanımlarını elde edebilmesi için eğitime devam süresi yetersiz olması sebebiyle, Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinin altıncı fıkrasının (d) bendi uyarınca diploma denklik başvurusunun reddedilmesine Yükseköğretim Yürütme
Kurulunun 29/04/2021 tarihli toplantısında karar verildiği ve alınan kararın başvuranın vekiline 07/05/2021 tarihli ve sayılı yazı ile bildirildiği, bilgilerine yer verilmiştir.
3. Kurumumuzun 12/11/2021 tarihli ve sayılı ek yazısına Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığının 16/12/2021 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısında özetle; başvuranın dosyasının Hukuk Bilim Alanı Danışma Komisyonu tarafından yeniden detaylı incelendiği, 09/12/2021 tarihli ve sayılı Hukuk Bilim Alanı Danışma Komisyonu raporunda; Denklik Yönetmeliği’nin 7/6-d
hükmü gereği ilgililerin denklik taleplerinin değerlendirilmesinde örgün eğitim şartlarının yerine getirilip getirilmediği hususunun ilgili ülkede toplam kalış süresine göre değil, dönem bazında örgün eğitim için aranan %70 devam şartına riayet edilip edilmediğine göre değerlendirilmekte olduğu, buna göre bir dönemde 14 hafta ve hafta sonları hariç 5 gün üzerinden 70 gün eğitim ve öğretim yapıldığından hareketle, devam zorunluluğunun da %70 üzerinden hesaplandığı gözetilerek her dönem için 49 gün asgari eğitim öğretime devam etme zorunluluğu tespit edildiği, mezkûr mahkeme hükmüne göre önlisans eğitiminde saydırılan derslerle birlikte yeterliliğin tekrar değerlendirilmesine hükmedildiğinden bu hususa da ayrıca bakıldığı ve bu ilkeler çerçevesinde değerlendirme yapıldığı, Yönetmelik’in m. 7/6-b hükmüne göre 180
AKTS ve 3 yıl (6 dönem) olan öğrenim süresinin 2 dönem kısaltılarak ilgili lehine değerlendirme yapıldığı, Türkiye’deki açık öğretim programından aldığı önlisans derslerinin saydırılması nedeniyle öğrenim süresinin kısaltıldığı ve % 66,6 oranındaki örgün eğitiminin değerlendirmeye tabi tutulduğu, buna göre başvuranın en az 4 dönem*49 gün=196 gün yurt dışında kalması gerektiği, başvuranın ilgili mezkûr mahkeme kararına göre 186 gün yurt dışı kalış süresinin bu süreyi sağlayamadığı, sonuç olarak 29/04/2021 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu kararını değiştirir bir kanaatin olmadığı belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 8/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın 74’üncü maddesinde “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler… ”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir. Ancak; … c) Yargı yetkisinin kullanılmasına ilişkin kararlar… Kurumun görev alanı dışındadır.”, 6. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 7’nci maddesinin (p) fıkrasında “(Yükseköğretim Kurulunun görevleri) Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınmış ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek”, 7. 23/2/2006 tarihli ve 5463 sayılı Kanunla onaylanması uygun bulunan 11/4/1997 tarihli Avrupa
Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme (Lizbon Tanıma
Sözleşmesi)’nin VI. Bölümünde yer alan “Yükseköğretime kabulü sağlayan belgelerin tanınması” kenar başlıklı 1. maddesinde “Bir tanıma kararı, yükseköğretim belgesi tarafından belgelenen bilgi ve beceri esasına dayanıyorsa, her Taraf, tanımanın istendiği belge ile tanımanın istendiği Tarafça bu belgeye karşılık gelen diploma arasında önemli bir farklılık görülmediği durumda, diğer Tarafta verilmiş yükseköğretim belgelerini tanıyacaktır.” hükmünü, V. Bölümünde yer alan “Eğitim Dönemlerinin
Tanınması” kenar başlıklı 1. maddesinde “Her bir Taraf, diğer bir Tarafta bir yüksek eğitim programı içerisinde tamamlanan eğitim dönemlerini tanıyacaktır. Bu tanıma, tanımanın talep edildiği Taraftaki bir yüksek eğitim programına yönelik eğitim dönemleri için olacaktır. Ancak, eğitim dönemlerinin tamamlandığı Taraftaki eğitim dönemleri ile, tanımanın istendiği tarafta bu dönemlerin yerine geçmesi istenen dönemler arasında önemli farklar bulunması hali bunun dışındadır.”,
8. 5/12/2017 tarihli ve 30261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Yurtdışı
Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin; 8.1. 7’nci maddesinin altıncı fıkrasında “Diploma denklik başvuruları aşağıda belirtilen hallerde reddedilir: … d) Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda (…) öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde Türkiye’deki ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır. (Ek 3. cümle: 14.04.2020 – 31099 s. R.G. Yön./1. md.) Bir eğitim-
öğretim dönemi için eğitim-öğretim süresinin %70’inden az olan süreler eksik sayılır. (Ek 4. cümle:
14.04.2020 – 31099 s. R.G. Yön./1. md.) Ön lisans eğitiminde en fazla bir, lisans eğitiminde ise en fazla üç
eğitim-öğretim döneminde, eğitim-öğretime devam etmiş olmakla birlikte o dönemler için aranan sürelerde eksiklik bulunanlarda, öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresi aranan toplam süreyi sağlıyorsa ilgili dönemlerdeki eksiklik dikkate alınmaz.”, 8.2. Geçici 1’inci maddesinde “Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılan denklik başvurularında, usul hükümleri dışında başvurunun yapıldığı tarihteki ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.
Ancak kişi lehine olan durumlarda bu Yönetmelik hükümleri uygulanır.”, 9. 20/02/2016 tarihli ve 29630 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (mülga) Yurtdışı Yükseköğretim
Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği’nin 7’nci maddesinin beşinci fıkrasının d bendinde “Öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda her bir eğitim-öğretim dönemi için öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvuruları reddedilir. Öğrenime devam süresinin tespitinde Türkiye’deki eğitimöğretimle ilgili yükseköğretim mevzuatı esas alınır.”, 10. 06/11/2010 tarihli ve 27751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan (mülga) Yurtdışı Yükseköğretim
Diplomaları Denklik Yönetmeliği’nin 4’üncü maddesinin (g) bendinde “Denkliği talep edilen yükseköğrenim süresince kullanılan pasaportların asılları veya giriş-çıkış tarihlerini ve işlem gören sayfaları havi okunaklı Türk Dış Temsilcilikleri ya da noter tarafından onaylanmış sureti” hüküm ve düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun reddi gerektiği hususundaki öneri Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran, Ankara Bölge İdare Mahkemesi kararı doğrultusunda diploma denklik başvurusunun kabul edilmesini talep etmektedir.
13. Başvuranın talebine ilişkin ilk olarak 19/07/2021 tarihinde başvuruda bulunduğu, yapılan ön incelemede idari başvuru yolunun tüketilmediği anlaşıldığından ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde
03/08/2021 tarihli ve S.21.17951 sayılı Gönderme Kararı verilerek başvurunun Yükseköğretim Kurulu
Başkanlığına iletildiği, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının 19/08/2021 tarihli ve – – sayılı cevabi yazısı ile başvuranın talebinin reddedildiği; bunun üzerine başvuranın tarihinde yeniden başvuruda bulunduğu görülmektedir.
14. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelerin tetkikinden; başvuranın 01/09/2014 tarihinde kaydolduğu Makedonya Uluslararası Struga Üniversitesi’nden 05/10/2016 tarihinde mezun olarak aldığı diplomasına ilişkin 02/01/2017 tarihinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına denklik başvurusunda bulunduğu, Yükseköğretim Yürütme Kurulunun 03/10/2019 tarihli toplantısında başvuranın diploma denklik talebinin reddine ilişkin alınan kararın başvurana 17/10/2019 tarihli ve sayılı yazısı ile bildirildiği, bu işlemin iptali için başvuranın YÖK aleyhine açtığı davada ilk derece mahkemesince davanın reddine karar verildiği, başvuran tarafından istinaf yoluna başvurulduğu, Ankara Bölge İdare
Mahkemesince başvuranın istinaf başvurusunun kabulüne, ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına ve dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
15. Bahse konu Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi’nin 27/01/2021 tarihli ve /
E. / K. numaralı kararında özetle; Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi Adalet
Programından mezun olan davacının Uluslararası Struga Üniversitesi ikinci sınıfına intibakının yapıldığı, davacının Üniversite kayıt tarihinin 11/09/2014, mezuniyet tarihinin ise 24/06/2016 olduğu, dolayısıyla
2014 – 2015 ve 2015 – 2016 eğitim öğretim yıllarında dört yarıyıl öğrenim görmek suretiyle Üniversiteden
mezun olduğu, davalı idarece, davacının ilgili ülkede kalış süresinin toplam 165 gün (2014 güz döneminde
29 gün, 2016 bahar döneminde 24 gün, 2015 bahar ve 2015 güz dönemlerinde asgari devam koşullarını
sağladığı ve söz konusu dönemlerde ayrı ayrı 56’şar gün olmak üzere) olduğunun beyan edildiği, yurtdışında kalış süresinin hesabında davacının ülkemizden çıkış tarihlerinin dikkate alınmadığının anlaşıldığı ancak bu hesaplama yapılırken ülkemizden çıkış tarihlerinin dikkate alınmamasının haklı ve geçerli bir hukuki sebebe dayandırılamadığı, davacının Uluslararası Struga Üniversitesinde öğrenim gördüğü 11/09/2014 – 24/06/2016 tarihleri arasında kalan dönemde pasaport kayıtlarına göre toplam 21 gün çıkış yaptığı anlaşıldığından davacının ilgili ülkede toplam kalış süresinin 165 + 21 =186 gün olduğunun kabul edildiği, Adalet ön lisans programı üzerine Hukuk lisans programına kaydolan davacı hakkında söz konusu 186 günlük kalış süresinin, hukuk eğitimine ilişkin olarak önlisans eğitimi nedeniyle saydırılan derslerle birlikte yeterli olup olmadığının idarece değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmış, aksi değerlendirme ve kabullerle başvuranın diploma denklik başvurusunun reddedilmesi yönünde tesis edilen işlemde mevzuata uyarlık görülmediği belirtilmiştir. Bu bağlamda, istinaf mercii tarafından başvuranın yurtdışında 186 gün kalış süresinin esas alınmasına ve Adalet ön lisans programı mezunu olarak
Hukuk lisans programına kaydolan başvuranın 186 günlük kalış süresinin önlisans eğitimi nedeniyle saydırılan derslerle birlikte yeterli olup olmadığının idarece değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin karar verildiği görülmüştür.
16. Ankara Bölge İdare Mahkemesi kararı sonrasında, 29/04/2021 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu kararında yapılan değerlendirmede “…Anadolu Üniversitesi Açıköğretim Fakültesi Adalet alanındaki ön lisans eğitimi akabinde Uluslararası Struga Üniversitesi’nde 2014-2016 yılları arasında (180 AKTS ile)
öğrenim gördüğü ve 01/09/2014 – 19/06/2016 tarihleri arasında kararda belirtildiğinin aksine toplam 165 gün yurtdışında kaldığı, mahkeme kararında belirtildiği üzere dönem eksikliği bulunmasa ve ön lisans eğitimini süreye dâhil edilse bile en az 4 (dönem) 49 gün=196 gün yurtdışında kalması gerektiği, mahkeme
kararında madden yanlış yazıldığı düşünülen 186 gün kalış süresi kabul edilse bile başvuranın denklik alabilmesi için mevzuat gereği hesaplanan en az 196 günlük toplam kalış süresini karşılamadığı…” belirtilerek başvuranın diploma denklik başvurusunun yeniden reddedilmesine karar verildiği görülmüştür.
17. Dosyanın incelenmesi ve araştırılması sürecinde, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığından somut olayla ilgili ayrıntılı bilgi, belge ve açıklamalar istenmiştir. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının cevabi yazısında, başvuranın dosyasının Hukuk Bilim Alanı Danışma Komisyonu tarafından yeniden detaylı incelendiği bildirilmiştir. Söz konusu Hukuk Bilim Alanı Danışma Komisyonu raporunda; Denklik
Yönetmeliği’nin 7/6-d hükmü gereği ilgililerin denklik taleplerinin değerlendirilmesinde örgün eğitim şartlarının yerine getirilip getirilmediği hususunun ilgili ülkede toplam kalış süresine göre değil, dönem bazında örgün eğitim için aranan %70 devam şartına riayet edilip edilmediğine göre değerlendirilmekte olduğu, buna göre bir dönemde 14 hafta ve hafta sonları hariç 5 gün üzerinden 70 gün eğitim ve öğretim yapıldığından hareketle, devam zorunluluğunun da %70 üzerinden hesaplandığı gözetilerek her dönem için
49 gün asgari eğitim öğretime devam etme zorunluluğu tespit edildiği, mezkûr mahkeme hükmüne göre
önlisans eğitiminde saydırılan derslerle birlikte yeterliliğin tekrar değerlendirilmesine hükmedildiğinden bu hususa da ayrıca bakıldığı ve bu ilkeler çerçevesinde değerlendirme yapıldığı, Yönetmelik’in m. 7/6-b hükmüne göre 180 AKTS ve 3 yıl (6 dönem) olan öğrenim süresinin 2 dönem kısaltılarak ilgili lehine değerlendirme yapıldığı, Türkiye’deki açık öğretim programından aldığı önlisans derslerinin saydırılması nedeniyle öğrenim süresinin kısaltıldığı ve % 66,6 oranındaki örgün eğitiminin değerlendirmeye tabi tutulduğu, buna göre başvuranın en az 4 dönem*49 gün=196 gün yurt dışında kalması gerektiği, başvuranın ilgili mezkûr mahkeme kararına göre 186 gün yurt dışı kalış süresinin bu süreyi sağlayamadığı, sonuç olarak 29/04/2021 tarihli Yükseköğretim Yürütme Kurulu kararını değiştirir bir kanaatin olmadığı belirtilmiştir (3 no’lu paragraf).
18. Anayasa’nın 42’nci maddesinde, eğitim hakkı teminat altına alınmış olup Devlete eğitimden yoksun bırakmama yükümlülüğü yüklenmiştir. Hakkın etkili olması için kişinin “aldığı eğitimden menfaat sağlama” imkânına sahip olması ve bu bağlamda yürürlükteki yasalara uygun olarak tamamladığı eğitimin resmi makamlarca tanınması gerektiği kabul edilmektedir. Diğer yandan Anayasa’nın 42’nci maddesinin ikinci fıkrasında hakkın kapsamının kanunla düzenleneceği ifadesinden de anlaşıldığı üzere, eğitim hakkı mutlak bir hak olmayıp Devletin, toplumun kaynakları ile bireyin ihtiyaçları açısından, zamana ve yere göre değişebilecek düzenlemeler yapmasını gerekli kılmaktadır. Anayasa’da eğitim hakkının sınırlanmasına ilişkin belli bir meşru amaçlar listesi getirilmemiştir. Buna göre, kanun koyucuya geniş bir takdir marjı bırakıldığı görülse de, yapılan sınırlamanın eğitim hakkının özünü zedelememesi gerektiği de açıktır. Bu bağlamda, sınırlamanın meşru bir amaç taşıması, ilgililer açısından öngörülebilir olması ve izlenen usulün ölçülü olması gerekmektedir (Anayasa Mahkemesi, Yasemin Tekin, B. No: 2019/25326, 23/11/2021).
19. Lizbon Tanıma Sözleşmesi’nin V. Bölümünün 1’inci maddesinde, eğitim dönemlerinin, eğitimin tamamlandığı taraftaki eğitim dönemleri ile tanımanın istendiği tarafta bu dönemlerin yerine geçmesi istenen dönemler arasında “esaslı bir farklılık” (substantial difference) görülmediği sürece tanınacağı; benzer şekilde VI. Bölümünün 1’inci maddesinde, sözleşmeye taraf bir devletin düzenlediği yükseköğretim belgelerinin, tanımanın istendiği taraf devlette bu belgeye karşılık gelen diploma ile arasında “esaslı bir farklılık” görülmediği sürece tanınacağı düzenlenmiştir. Buna göre, eğitim sürelerinin ve diplomaların tanınmasında devletlerin takdir yetkisinin bulunduğu açıktır. Ülkemizde 2547 sayılı Yükseköğretim
Kanunu uyarınca, yurtdışında alınan önlisans, lisans ve yüksek lisans diplomalarına denklik verilmesi yetki ve görevi Yükseköğretim Kuruluna verilmiştir. Anılan kanun ve uluslararası sözleşmeye dayanarak, yurtdışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan ön lisans, lisans, yüksek lisans diplomalarının tanıma ve denklik işlemlerine ilişkin usul ve esaslar, “Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik
Yönetmeliği” ile belirlenmiştir. Buna göre diploma denklik başvurularının kabul edilmesi için bazı şartlara tabi tutulmasının, eğitim seviyesinin ve mesleki yeterliliğin korunması meşru amacına uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Özellikle tıp, diş hekimliği, veterinerlik, hukuk gibi diploması doğrudan meslek icrasına imkan ve yetki veren programlarda eğitimin yeterli bir asgari seviyede olmasının fazlasıyla önem taşıdığı konusunda kuşku yoktur.
20. Başvuranın Makedonya Uluslararası Struga Üniversitesi Hukuk Fakültesine kayıt olduğu tarihte yürürlükte olan 06/11/2010 tarihli ve 27751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Yurtdışı Yükseköğretim
Diplomaları Denklik Yönetmeliği”nin 4’üncü maddesinin (g) bendine göre, denkliği talep edilen yükseköğrenim süresince kullanılan pasaportların asılları veya giriş-çıkış tarihleri, denklik başvurusunda aranan belgelerden olup Kurul tarafından başvuranın öğrenim gördüğü ülkedeki bulunma sürelerinin inceleneceği bilinen bir husustur. Başvuranın diploma denklik başvurusunda bulunduğu 02/01/2017 tarihinde, 20/02/2016 tarihli ve 29630 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Yurtdışı Yükseköğretim
Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği”nin yürürlükte olduğu görülmektedir. Bu Yönetmelik’in 7/5d hükmünde, öğrenim süresince kullanılan pasaportun/pasaportların ve il emniyet müdürlüğünden alınan giriş-çıkış dökümünün incelenmesi sonucunda her bir eğitim-öğretim dönemi için öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvurularının reddedileceği, öğrenime devam süresinin tespitinde Türkiye’deki eğitim-öğretimle ilgili yükseköğretim mevzuatının esas alınacağı belirtilmektedir. İlgili mevzuata bakıldığında 2547 sayılı Kanun’un 44’üncü maddesine göre, öğrenime devam süresinin, yükseköğretim kurumları senatolarının düzenleme yetkisi alanında olduğu görülmektedir.
Bu nedenle her yükseköğretim kurumu bakımından farklılık arz etmekle birlikte YÖK tarafından genel uygulamaya göre bir eğitim-öğretim döneminin 70 iş günü olduğu ve asgari devam şartının %70 olduğu kabul edilerek işlem yapıldığı görülmektedir. Bu bağlamda, başvuranın ilgili ülkede bulunma süresinin incelenmesi bakımından, öngörülebilirlik şartının oluştuğu değerlendirilmiştir.
21. Ölçülülük ilkesine gelince, izlenen usul ile meşru amaç arasında makul bir ölçülülüğün bulunduğu değerlendirilmiştir. Gerek eğitim hakkının sınırlandırılmasına ilişkin Anayasa hükmü gerekse diploma tanıma ve denklik işlemlerine ilişkin Lizbon Tanıma Sözleşmesi hükümlerinden Devletin ve dolayısıyla yasal olarak yetkili kılınmış idarenin bu alandaki takdir yetkisinin geniş olduğu, idarenin takdir yetkisini ne şekilde kullanacağına ilişkin yönetmelik, çalışma usul ve esasları ve yönergeler düzenlendiği, Yönetmelik hükmüne göre her bir eğitim ve öğretim dönemi için öğrenim görülen ülkedeki bulunma süresinde eksiklik tespit edilenlerin başvurularının reddedileceğinin açık olduğu, bu hükmün ve incelemeye esas alınan diğer hükümlerin Lizbon Tanıma Sözleşmesi’nde yer alan “esaslı bir farklılık” kriterinin somutlaştırılmış halini teşkil ettiği, bu yönüyle idarenin hukuki belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine uygun davranarak takdir yetkisini eğitim seviyesinin ve mesleki yeterliliğin korunması meşru amacı doğrultusunda ölçülü bir şekilde kullandığı değerlendirilmiştir.
22. Tüm bu değerlendirmeler ışığında; Ankara Bölge İdare Mahkemesine intikal eden uyuşmazlıkta başvuranın yurt dışında kalış süresinin idarece 165 gün olarak, başvuran tarafından 196 gün olarak iddia edildiği, istinaf mercii tarafından başvuranın kalış süresinin 186 gün olarak kabul edilerek 186 günlük kalış
süresinin önlisans eğitimiyle beraber yeterli olup olmadığı idarece değerlendirilmediğinden bu hususun değerlendirilmesi gerektiğine hükmedildiği, istinaf merciin kararı üzerine idarece yeniden değerlendirme yapılarak 186 günlük kalış süresinin asgari yeterliliği karşılamaması nedeniyle başvuranın denklik talebinin reddedildiği, ancak yukarıda açıklanan gerekçelerle başvuranın diplomasına Hukuk denkliği verilmesi talebinin asgari eğitim süresini sağlamaması nedeniyle reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 02/01/2017 tarihli denklik başvurusu hakkında Yükseköğretim
Yürütme Kurulunun 03/10/2019 tarihli toplantısında karar verildiği ve alınan kararın başvurana 17/10/2019 tarihli yazı ile bildirildiği, buna göre idarece yapılan inceleme ve araştırmanın yaklaşık 34 ayda tamamlandığı, bu sürenin makul bir süre kabul edilemeyeceği, bu nedenle iyi yönetim ilkelerinden “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranılmadığı tespit edilmiş olup idarenin bahse konu ilkelere uygun davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve YÜKSEKÖĞRETİM KURULU BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi