|
ÖZET: Başvuran vekilinin, müvekkilinin yurtdışındaki kısa süreli çalışmalarının yaşlılık aylığına engel teşkil etmediği iddiasıyla Sosyal Güvenlik Kurumu’na yaptığı başvuru, 27 Haziran 2022 tarihinde reddedilmiştir. Başvuran, 3201 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (C) bendi gereğince kısa süreli çalışmaların aylık bağlanmasına engel olmadığını, SGK’nın 2020/51 sayılı Genelgesi ile Almanya ve İsviçre için düzenlemeler yapıldığını, ancak Fransa için bir düzenleme bulunmadığını belirtmiştir. Müvekkilinin Fransa’da elde ettiği cüzi gelirle ilgili olarak aylık talebinin reddedilmesini haksız bulmaktadır.
Sosyal Güvenlik Kurumu, başvuranın talebine ilişkin açıklamalarında, 7247 sayılı Kanun ile 3201 sayılı Kanun’a eklenen düzenlemelerin yürürlüğe girdiğini ve yurtdışında zorunlu sigortalılığa tabi kısa süreli işlerin aylık bağlanmasına engel teşkil etmediğini belirtmiştir. Ancak, başvuranın çalışma belgesinde zorunlu sigorta prim kesintisi yapıldığı tespit edilmiştir. Bu durum, başvuranın çalışmasının kısa süreli çalışma olarak değerlendirilemeyeceği sonucunu doğurmuştur. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın iddialarını, idarenin açıklamalarını ve ilgili mevzuatı değerlendirerek, başvurunun reddine dair hukuka aykırılık tespit edilmediğine karar vermiştir. Başvuranın, idari işlemin hukuka uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca, başvuranın itiraz hakkı bulunduğu ve dava açma süresinin devam ettiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/8239-S.22.12618
BAŞVURU NO : 2022/3450
KARAR TARİHİ : 27/06/2022
RET KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
/
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran vekilinin, müvekkilinin yurtdışındaki çalışmalarının kısa süreli çalışma niteliğinde olduğu ve aylığının kesilmemesi talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 04/03/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran vekili, 3201 sayılı Kanunun 6’ncı fıkrasının (C) bendi uyarınca kısa süreli çalışmaların yaşlılık aylığı bağlanmasına engel olamayacağını, SGK’nın 2020/51 sayılı Genelgesi ile kısa süreli çalışma konusunda Almanya ve İsviçre ile ilgili düzenleme yaptığını, müvekkilin ise Fransa da geçen süreleri borçlandığını, anılan Genelge de Fransa için bir düzenleme yapılmamışken müvekkilin aylık talebinin reddedildiğini, oysa ki müvekkilinin Fransa da kısa süreli çalıştığını ve son derece cüzi bir gelir elde ettiğini dolayısıyla müvekkilinin aylık talebinin reddedilmemesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun konuya ilişkin 08/03/2022 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talep yazısına cevaben, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığının 31/03/2022 tarihli ve sayılı yazısı ve eklerinde özetle;
2.1. 7247 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun
3 üncü maddesi ile 3201 sayılı Kanunun 6 ncı maddesine; “(C) Yurt dışında zorunlu sigortalılığa tabi olsalar
dahi kısa süreli olarak adlandırılan işlerde çalışanların aylıkları bu madde kapsamında değerlendirilmez ve
/
kesilmez. Bu maddede geçen kısa süreli çalışmaya tabi işler yönetmelikle belirlenir.” hükmünün eklendiği ve eklenen bu hükmün 26/6/2020 tarihinde yürürlüğe girdiği,
2.2. Diğer taraftan, 06/11/2020 tarihinde, Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına eklenen (k) bendi ile Kısa
Süreli Çalışma: “Yurtdışında zorunlu sigortalılığa tabi olsalar dahi, Ülkemiz dış temsilciliklerince veya sosyal güvenlik sözleşmesi İmzalanmış ülke sigorta kurumlarınca düzenlenmiş hizmet belgesinde kayıtlı olan ve ilgili ülke mevzuatına göre elde edilen kazanç üzerinden çalışandan zorunlu sigorta prim kesintisi yapılmadığı bildirilen süreleri” şeklinde tanımlandığı,
2.3. Buna göre, talep belgesi eki çalışma belgesinden, elde edilen kazanç üzerinden zorunlu sigorta prim kesintisi yapıldığı anlaşıldığından söz konusu çalışma, kısa süreli çalışma kapsamında değerlendirmediğinden aylık talebinin reddedildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine
Başvurma Hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 3201 sayılı Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal
Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkındaki Kanun’un; 5.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesi; (Değişik: 10/9/2014-6552/28 md.)Türk vatandaşları ile doğumla Türk vatandaşı olup da çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerin on sekiz yaşını doldurduktan sonra Türk vatandaşı olarak yurt dışında geçen ve belgelendirilen sigortalılık süreleri ve bu süreleri arasında veya sonunda her birinde bir yıla kadar olan işsizlik süreleri ile yurt dışında ev kadını olarak geçen süreleri, bu Kanunda belirtilen sosyal güvenlik kuruluşlarına prim ödenmemiş olması ve istekleri hâlinde, bu Kanun hükümlerine göre sosyal güvenlikleri bakımından değerlendirilir.” 5.2.“Tanımlar” başlıklı 2 nci maddesinin c bendi; “Sürelerin değerlendirilmesi; Türk vatandaşlığını haiz olanların 1 inci maddede belirtilen sürelerinin istekleri durumunda değerlendirilmesini” 5.3. “Aylık tahsisi ve aylığın başlama tarihi” başlıklı 6’ncı maddesi; “A) Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelere istinaden aylık tahsisi yapılabilmesi için; a) Yurda kesin dönülmüş olması, b) Tahakkuk ettirilen (…) borcunun tamamının ödenmiş olması,
c) (…) borcunun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istekte bulunulması, şarttır.
Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananların aylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmak üzere 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu ve 506 sayılı Kanunun geçici 20 nci maddesi hükümlerine göre bağlanır.
B) Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylık bağlananlardan tekrar yurt dışında yabancı ülke mevzuatına tabi çalışanlar, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği alanların aylıkları, tekrar çalışmaya başladıkları veya ikamete dayalı bir ödenek almaya başladıkları tarihten itibaren kesilir. Türkiye’de sigortalı olarak çalışmaya başlayanlar hakkında 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışılmasına ilişkin hükümleri uygulanır. Yurt içinde veya yurt dışında çalışması sona erenlerin veya ikamete dayalı bir ödenek alanlardan ödenekleri sona erenlerin, aylıklarının tekrar ödenmesi için yazılı talepte bulunmaları halinde, talep tarihini izleyen ay başından itibaren aylıkları tekrar ödenmeye başlanır.
C) (Ek fıkra: 18.06.2020 – 7247 S.K/Madde 3) Yurt dışında zorunlu sigortalılığa tabi olsalar dahi kısa süreli çalışma olarak adlandırılan işlerde çalışanların aylıkları bu madde kapsamında değerlendirilmez ve kesilmez. Bu maddede geçen kısa süreli çalışmaya tabi işler yönetmelik ile belirlenir.
6. Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin
“Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesinin binci fıkrasının (k) bendi; “(Ek:RG-6/11/2020-31296) Kısa süreli çalışmaya tabi işler: Yurtdışında zorunlu sigortalılığa tabi olsalar dahi, Ülkemiz dış temsilciliklerince veya sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülke sigorta kurumlarınca düzenlenmiş hizmet belgesinde kayıtlı olan ve ilgili ülke mevzuatına göre elde edilen kazanç üzerinden çalışandan zorunlu sigorta prim kesintisi yapılmadığı bildirilen süreleri, ifade eder.
6.1. “Aylığın kesilmesi ve yeniden bağlanması” başlıklı 15’inci maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi; “Yurtdışında sigortalılık veya ev kadını olarak geçen sürelerini borçlanarak aylığa hak kazananların, bu aylıkları; a) Sosyal güvenlik sözleşmesi yapılmış olup olmadığına bakılmaksızın (Değişik ibare:RG-6/11/202031296)(5) yurtdışında kısa süreli çalışmaya tabi işler hariç olmak üzere çalışmaya, ikamete dayalı bir sosyal sigorta ya da sosyal yardım ödeneği almaya başladıkları, tarihten itibaren kesilir”
hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya birlikte değerlendirildiğinde; şikâyete konu edilen işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
/
8. Başvuran vekili, 3201 sayılı Kanunun 6’ncı fıkrasının (C) bendi uyarınca kısa süreli çalışmaların yaşlılık aylığı bağlanmasına engel olamayacağı, SGK’nın 2020/51 sayılı Genelge ile kısa süreli çalışma konusunda
Almanya ve İsviçre ile ilgili düzenleme yaptığını, müvekkilin ise Fransa da geçen süreleri borçlandığını, anılan Genelge de Fransa için bir düzenleme yapılmamışken müvekkilin aylık talebinin reddedildiğini, oysa ki müvekkilinin Fransa da kısa süreli çalıştığını ve son derece cüzi bir gelir elde ettiğini dolayısıyla müvekkilinin aylık talebinin reddedilmemesini talep etmektedir.
9. 7247 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 3’üncü maddesi ile 3201 sayılı Yurtdışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurtdışında Geçen Sürelerinin
Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun’un 6’ncı maddesine; “(C) Yurt dışında zorunlu sigortalılığa tabi olsalar dahi kısa süreli olarak adlandırılan işlerde çalışanların aylıkları bu madde kapsamında değerlendirilmez ve kesilmez. Bu maddede geçen kısa süreli çalışmaya tabi işler yönetmelikle belirlenir.” hükmü eklenmiş ve eklenen bu hüküm 26/06/2020 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
9.1. Anılan maddenin gerekçesinde, “… yurt dışında bulunan vatandaşlarımızın, zorunlu sigorta kapsamında olmakla birlikte sigorta primi ödemesinden muaf olacak şekilde kısa süreli çalışabildiği ve bu çalışmaların da hizmet belgelerinde gösterildiği, yapılan düzenleme ile bu kapsamda çalışan vatandaşlarımıza aylık bağlanabilmesi, aylık alanların ise aylıkları kesilmeksizin ödenmesine devam edilmesinin amaçlandığı, …” belirtilmiştir. Yapılan düzenlemede, kısa süreli çalışmaya tabi işlerin yönetmelikle belirleneceği öngörülmüştür.
10. Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelikte kısa süreli çalışmaya tabi işler “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddenin birinci fıkrasına eklenen (k) bendi ile
“Yurtdışında zorunlu sigortalılığa tabi olsalar dahi, Ülkemiz dış temsilciliklerince veya sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülke sigorta kurumlarınca düzenlenmiş hizmet belgesinde kayıtlı olan ve ilgili ülke mevzuatına göre elde edilen kazanç üzerinden çalışandan zorunlu sigorta prim kesintisi yapılmadığı bildirilen süreleri” şeklinde tanımlanmıştır.
11. Kısmi süreli çalışmanın tespiti ülkeden ülkeye değişmektedir. Sosyal güvenlik sözleşmesi akdedilmiş olan Almanya ve İsviçre sigorta kurumlarınca düzenlenen hizmet belgelerinde kısa süreli çalışmaya tabi işler özellikle belirtilmektedir. Kısmi süreli çalışmanın bildiriminde farklılık bulunmayanlar ülkeler için; ülkemiz dış temsilciliklerince düzenlenen hizmet belgesinde yer alan çalışmanın, “Çalışandan zorunlu sigorta prim kesintisi yapılmayan süre” olarak bildirilmesi halinde kısmi süreli çalışma olarak değerlendirilecek bu durumda ülkemizden aylık alabileceklerdir. Hizmet belgesinde bu ibarenin bulunmaması durumunda çalışma kısmi süreli olarak değerlendirilmeyecek aylık bağlanmayacak varsa da kesilecektir. O yüzden kısmi süreli çalışmanın Kuruma belgelendirilmesi de önem arz etmektedir.
12. SGK tarafından Kurumumuza gönderilen bilgi ve belgelerden başvuranın yurtdışı borçlanma talep dilekçesinin eki çalışma belgesinden, elde edilen kazanç üzerinden zorunlu sigorta prim kesintisi yapıldığı tespit edilmiştir.
13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde başvuranın zorunlu sigorta prim kesintisi yapılan çalışmalarının Yurtdışında Geçen Sürelerin Borçlandırılması ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca kısa çalışma süresi olarak değerlendirilemeyeceği, başvuran vekilinin ifade ettiği üzere cüzi gelir elde edilmesinin kısa süreli çalışmanın varlığı konusunda mevzuat gereği bir hükmünün bulunmadığı bu bağlamda zorunlu sigorta prim kesintisi yapılan sürelerin varlığı nedeniyle başvuranın yaşlılık aylığı talebinin reddine ilişkin idari işlemin hukuka ve hakkaniyete aykırılık teşkil etmeyeceği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
/
14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karara karşı başvuru yollarını gösterme ilkesine uygun davranmadığı anlaşıldığından, bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İş Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi