|
ÖZET: Bu karar, Gençlik ve Spor Bakanlığı’na bağlı yurtlarda sunulan internet hizmetinin yetersizliği üzerine yapılan bir başvuruya ilişkindir. Başvuran, yurtlarda sağlanan internet hizmetinin hızının ve kotasının yetersiz olduğunu, özellikle çevrimiçi eğitim ve ders hazırlığı için daha yüksek hızda ve sınırsız bir internet talep etmektedir. İdare, mevcut düzenlemelerin yurtların kapasitesine göre belirlendiğini ve adil kullanım kotası uygulandığını belirtmektedir. Ancak, yurtlarda sunulan internet hizmetine dair herhangi bir düzenlemenin bulunmadığı ifade edilmiştir.
Kararda, internet hizmetinin evrensel hizmet kapsamında olduğu ve herkesin bu hizmetten yararlanması gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın ihtiyaçları doğrultusunda, mevcut kotaların artırılması ve hız sınırının düşürülmemesi yönünde tavsiyelerde bulunulmuştur. Sonuç olarak, Gençlik ve Spor Bakanlığı’na, internet hizmetinin iyileştirilmesi ve öğrencilerin eğitim ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde düzenlenmesi hususunda önerilerde bulunulmuştur. Bu durum, eğitimde fırsat eşitliği ilkesinin sağlanması açısından önem arz etmektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/12649-S.22.19340
BAŞVURU NO : 2022/888
KARAR TARİHİ : 30/09/2022
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : GENÇLİK VE SPOR BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sınırsız ve yüksek hızda internet hizmeti verilmesi talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 17/01/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran 01/12/2021 tarihli ilk başvurusunda, Adana öğrenci yurdunda kaldığını, internet kullanımında öğrencilere 16 GB kota verildiğini, araştırma ve derslere hazırlık amacıyla kendi kullanımı için bu miktarın yetersiz olduğunu, özellikle kotanın aşılması durumunda hız sınırının 0.5 mbps olduğunu belirterek sınırsız ve fiber hızında bir internet kullanımının sağlanmasını talep etmişti.
2. Başvuran, tarihli başvurusunda, ilk başvurusuna yönelik cevap verilmediğini belirterek yurtlarda kotasız ve fiber hızında bir internet hizmeti verilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
3. Gençlik ve Spor Bakanlığı Sosyal İlişkiler ve İletişim Dairesi Başkanlığının Esayılı yazısı ve eklerinde, “…yapılan inceleme neticesinde; isimli şahsın 07.09.2021 tarihinde yaptığı yurt başvurusu sonucunda 16.09.2021 tarihinde Adana İl Müdürlüğüne bağlı Öğrenci Yurduna kayıt yaptırdığı ve 16.03.2022 tarihi itibariyle barınmaya devam ettiği tespit edilmiştir.
4. …b) Başvuranın kayıtlı/mezun olduğu yükseköğrenim bilgisi ve kayıt veya mezuniyet tarihi, Çukurova üniversitesi mühendislik fakültesi makine mühendisliği pr. (İngilizce) Okula Kayıt Tarihi: 04/09/2021
/
5. c) Başvuranın yurt başvurusunda bulunduğu tarih ve hangi yurtta barındığı, Yurt başvuru tarihi:
07/09/2021 Yurt kayıt tarihi:16/09/2921 Barındığı yurt: öğrenci yurdu
6. d) Yurtlarda internet hizmeti verilmesine yönelik bir düzenleme bulunup bulunmadığı, Bakanlığımızca yürütülen proje kapsamında yurtlarımızda barınan öğrencilerimizin yanı sıra gençlik merkezlerimizde gençlerimize, Türkiye Olimpiyat Hazırlama Merkezlerimizde, Sporcu Eğitim
Merkezlerimizde ve Spor Tesislerimizde sporcularımıza, Kamp Eğitim Merkezlerimiz de de gençlerimize bu hizmet tek bir çatı altında sunulmakta olup, yürütülen hizmet kapsamı, benzeri olmayan, bütünleşik olarak öğrencilere ve gençlere sunulan Avrupa’nın en büyük wifi projesidir.
7. e) Yurtlarda internet hızı ve kotasına yönelik bir standart bulunup bulunmadığı, Yurtlarımızda internet hızı yurdun toplam öğrenci kapasitesine göre belirlenmektedir. Bakanlığımızca verilen internet hizmeti belirli bir standartta eşit erişim ve hakkaniyet sağlamak amacıyla kotalı olarak verilmektedir.
Bakanlığımız yurtlarında barınan öğrencilerimize Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın müjdesiyle kotaları 16 GB’tan 32 GB’ a çıkarılmıştır.
8. f) Başvuranın araştırma ve derslere hazırlık amacıyla kendi kullanımı için hız ve kotanın yetersiz olduğu iddiasına yönelik açıklamalarınız, Yurtlarımızda sunulan ücretsiz ve kablosuz internet hizmeti uygulamasında Adil kullanım kotası uygulanmakta, internet kullanıcılarının mağdur olmaması, aynı kalitede ve daha sağlıklı hizmet alabilmeleri için devreye alınmış bir uygulamadır. Uygulamanın temel çalışma ilkesi kullanıcıların belirli bir kullanım sınırından sonra internet hızlarının düşürülmesi olup, yoğun veri trafiğini engelleyebilmek için kullanıcıların sınırlanmasıdır. Bu nedenle 32 GB internet kotası, araştırma ve derslere hazırlık amacıyla yeterli görülmektedir.
9. g) Kotanın aşılması durumunda hız sınırının düşürülüp düşürülmediği, Kota aşımı durumunda hız sınırı adil kullanım gereği düşürülmektedir.
10. h) Yurtlarda sınırsız ve fiber hızında bir internet kullanımının mümkün olup olmadığı, Bu konu tamamen Bütçe kanunu çerçevesinde değerlendirilmektedir.
11. i) Ülke genelinde internet hizmeti sunulan yurtlara ilişkin varsa istatistiki bilgiler, Bakanlığımıza bağlı şu an hizmet vermekte olan 746.650 kapasiteli 778 yurt ve bağlı bloklarından 768 yurt müdürlüğü ve bağlı bloklarında internet hizmeti verilmektedir. Yeni açılan yurt ve bloklarında internet erişim imkânı sağlayacak kurulumları devam etmektedir.
12. j) İnternet desteğinin toplam yurt ücreti içinde ayrıca ücretlendirilip ücretlendirilmediği, Yurtlarımızda öğrencilerimiz 275 TL-600 TL arası ücret ödemektedir. Bakanlığımızca sunulan ücretsiz ve kablosuz internet hizmeti tamamen Bakanlığımızın ve dolayısıyla devletimizin öğrencilere bir hediyesi ve katkısı olup, yurt ücreti içerisinde ayrıca bir ücretlendirme yapılmamaktadır.
13. k) Tüketicilere yönelik uygulânan adil kullanım kotasının kaldırıldığı dikkate alındığında öğrencilere yönelik internet kotası uygulamasının ve her öğrencinin bölümü ve araştırma alanı farklı olabileceği dikkate alındığında genel kota uygulamasının yerinde olup olmadığı, Tüketicilere yönelik uygulanan adil kullanım kotasında ücret karşılığı internet erişimi sağlanmakta, yurtlarımızda ise bu
tamamen ücretsiz olarak sunulmaktadır. Dolayısıyla böyle bir ayrımın yapılması Anayasamızın 10.maddesine de aykırılık oluşturacaktır.
14. I) Kota aşımı sonrasında uygulanan düşürülmüş internet hızının yeterli kabul edilip edilmeyeceği, Adil kullanım kotası internet kullanıcılarının mağdur olmaması, aynı kalitede ve daha sağlıklı hizmet alabilmeleri için devreye alınan bir uygulamadır. Uygulamanın temel çalışma ilkesi kullanıcıların belirli bir kullanım sınırından sonra internet hızlarının düşürülmesi olup, yoğun veri trafiğini engelleyebilmek için kullanıcıların sınırlanmasıdır. Bakanlığımızca verilen internet hizmeti belirli bir standartta eşit erişim ve hakkaniyet sağlamak amacıyla kotalı olarak verilmektedir. Kota aşımı sonrası ise internet hızının düşürülmesi ile internete erişim sağlanmakta ve adil kullanım imkânı gerçekleştirilmektedir.
15. m) Mevcut kotalarından düşmeyecek ULAKNET gibi başka eğitim portalı bulunup bulunmadığı, Cumhurbaşkanlığı Dijital Ofisi ile koordineli olarak yapılan değerIendirme neticesinde öğrencilerin eğitim amaçlı olarak tek bir çatı altında ULAKNET eğitim portalı altında bulunan tüm eğitim içeriklerine kotadan kullanmadan erişim imkânı sağlanmaktadır.
16. n) Hız sınırı ve kota uygulamasının eğitimde fırsat eşitliğinin ihlaline yol açıp açmadığı, Bakanlığımızca sunulan ücretsiz ve kablosuz internet erişimi tamamen ücretsiz olması nedeniyle, eğitimde fırsat eşitliğinin ihlaline neden olmadığı gibi, Telekom operatörlerinden evinde ve cep telefonlarında internet erişimleri için ücretli olarak kullandıkları internet hizmeti nedeniyle avantajlı duruma gelmektedirler.
17. …Yurtlarımızda internet hizmeti Bakanlığımızca TTVPN fiber hat olarak verilmektedir.
18. …Yurtlarımızda barınan öğrencilerimiz internete sadece bir cihazla bağlanabilmektedir. ( Cep telefonu, Tablet veya Bilgisayar )
19. Hız durumları yurtlarımızın kapasitesine göre belirlenmektedir.
20. … Başvuru sahibi tarafımıza 16 gb internet kotasının yetersizliği konusunda CİMER’e 5 kez başvuruda bulunmuş olup, 07.02.2022 tarihi itibariyle kotamız 32 gb yükseltilmiştir.” ifadelerine yer verilmiştir.
21. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu Hukuk Müşavirliğinin E-53393206-622.01-49325 sayılı cevabi yazısında, “… 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu’nun “Tarifelerin Düzenlenmesi” başlıklı 13’üncü maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendinde “İşletmeciler, uygulayacakları tarifeleri, ilgili mevzuat ve Kurum düzenlemelerine aykırı olmayacak şekilde serbestçe belirlerler.” hükmü ile (b)
bendinde “İşletmecinin ilgili pazarda etkin piyasa gücüne (EPG) sahip olduğunun belirlenmesi halinde
Kurum, tarifelerin onaylanması, izlenmesi ve denetlenmesine ilişkin yöntemleri ve tarifelerin alt ve üst sınırları ile bunların uygulama usul ve esaslarını belirleyebilir.” hükmü yer almaktadır. Bu itibarla, ilgili
Pazar analizi neticesinde Etkin Piyasa Gücüne (EPG) sahip olduğu tespit edilen işletmecilere, diğer yükümlülüklerin yanı sıra, tarife kontrolüne tabi olma yükümlülüğü, erişim yükümlüğü, referans teklif hazırlama ve yayımlama yükümlülüğü gibi birtakım yükümlülükler getirilebilmektedir.
22. Erişim yükümlülüğü, EPG olarak tespit edilen işletmecinin mevcut altyapısının bulunduğu yerlerde geçerli olup altyapısının bulunmadığı yerlerde ise erişim yükümlülüğü bulunmamaktadır. Diğer taraftan
ilgili pazar analizi sonucu EPG’ye sahip işletmeci olarak tespit edilmeyen diğer işletmeciler ise erişim yükümlülüğüne tabi tutulmamaktadır. Buna ilave olarak yükümlü işletmeci konumundaki Türk
Telekomünikasyon AŞ (Türk Telekom) da dâhil olmak üzere, EPG olarak belirlenmeyen diğer altyapı işletmeciliği yetkilendirmesine sahip işletmecilerin internet altyapısının bulunmadığı yerlerdeki altyapı yatırımlarına ilişkin kararları ilgili işletmeciler tarafından ticari olarak serbestçe alınmaktadır.
23. Erişim yükümlülüğüne tabi tutulan işletmeci tarafından diğer işletmecilere sunulan toptan seviyedeki hizmetlere ilişkin usul, esas ve ücretler Kurumumuz tarafından onaylanan referans teklifler ile düzenlenmektedir. Bu itibarla ilgili pazarda EPG olduğu tespit edilen Türk Telekom’un İnternet Servis
Sağlayıcılara sunduğu toptan seviyedeki hizmetler ilgili referans teklifler kapsamında maliyet esaslı olarak belirlenmektedir. Diğer taraftan, Türk Telekom altyapısı veya mevcut alternatif altyapılar üzerinden hizmet sunan İnternet Servis Sağlayıcıların perakende seviyede sundukları hizmetlere ilişkin tarifeler ise Kurumumuzun onayına tabi olmayıp serbestçe belirlenebilmektedir.
24. Bu çerçevede başvurusunun sağlıklı bir biçimde değerlendirilebilmesini teminen Türk Telekom’dan konuya ilişkin açıklama talep edilmiştir. Türk Telekom’dan gelen açıklamalarda, Öğrenci Yurdunda 1 adet idari bina ve 2 adet yurt olmak üzere 3 adet yapının bulunduğu, ilgili idari binada Şirketlerine ait FTTH (Eve kadar fiber) altyapısı ve TTVPN devresinin olduğu, yurt olarak kullanılan 2 blokta Şirketlerine ait altyapının bulunmadığı, söz konusu bloklara öğrenciler için internet hizmetinin idari binada bulunan TTVPN devresi üzerinden KYK’nın kendi oluşturduğu ağ (network) sayesinde sağlanmakta olduğu belirtilmektedir. Diğer taraftan, yurt olarak kullanılan öğrenci blokları için ayrıca internet hizmeti sağlanması hususunda bir başvurunun gelmesi durumunda, Şirketleri tarafından söz konusu bloklara fiber altyapının kurulmasına yönelik projelendirme çalışmasının yapılabileceği bilgisi tarafımıza iletilmiştir.
25. Bununla beraber Kurumumuz tarafından üçer aylık periyotlarda istatistiki bilgi amacıyla “Türkiye
Elektronik Haberleşme Sektörü Pazar Verileri Raporu” yayınlanmaktadır. Söz konusu raporlara https://www.btk.gov.tr/pazar-verileri adresinden ulaşılabilmektedir. (İlgili Rapora göre, 2022 yılı birinci çeyreğinde sabit genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı 229 GByte seviyesinde, mobil genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı ise 12,6 GByte seviyesinde gerçekleşmiştir. Şekil 3-4’te sabit genişbant internet abonelerinin hızlara göre dağılımına yer verilmektedir. Buna göre 2022 yılı birinci çeyrekte Türkiye’deki sabit genişbant abonelerinin yaklaşık %30’u 10-16 Mbps, %24’ü ise 16-24
Mbps arası hızda bağlantı sunan paketleri tercih ettikleri görülmektedir. Ayrıca 2 Mbps hızdan düşük hız tercih eden abonelerin oranı %0,1 olup, 24-35 Mbps arası hızlardaki bağlantıları tercih eden abonelerin oranı ise %18 olarak gerçekleşmiştir.
26. Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi – Eğitim Fakültesi – Eğitim Bilimleri Bölümü Rehberlik ve
Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Doç. Dr. ’nın katkıları ile hazırlanan bilirkişi raporunda, “Tarafıma kurumunuz tarafından gönderilen “bilirkişi görevlendirme” konulu “ / sayılı yazınız ulaşmıştır. Kurumunuz tarafından esastan inceleme ve araştırmaya alınan şikâyet başvurusunun incelenmesinde istifade edilmek üzere bilirkişiliğime başvurulan konular hakkındaki görüş ve düşüncelerim aşağıdaki şekildedir.
27. Öğrencilerin eğitim, sosyal ve kültürel hayatı dikkate alındığında yurtlarda sınırsız internet hizmetinin öğrencinin eğitim hayatına yönelik oluşturabileceği sakıncaların ne olduğu, İnsanın yaşamında oluşan birçok problemli istenmeyen davranış, olay ve durum genellikle sürekli maruz kaldığı, sıklıkla yaşadığı, ulaşmasının kolay olduğu şeylerden dolayı oluşmaktadır. Bağımlılık ve kötüye kullanım konularında erişebilirlik kolaylaştıkça problemli davranışın ortaya çıkma ihtimalinin arttığı görülmektedir.
28. İnternet sunduğu imkânlar konusunda öğrencilerin eğitim faaliyetlerine kolaylık sağlamaktadır, sanal ortamda kurdukları sosyal iletişim imkânları bireyleri geliştirmektedir ve farklı kültürleri tanımalarına fayda sağlamaktadır. Buna rağmen sınırsız internetin tüm öğrenciler için faydalı olabileceğini söylemek imkânsızdır. Çünkü yurt ortamında hangi kullanım amacıyla kullandığı ve ne kadar süre kullandığı sadece kendisi tarafından denetlenmekte ve aile desteği almamaktadır. Dışarıdan kontrol edilemeyen ve denetlenemeyen bazı davranışlar bu yaşlarda sorunlu kullanıma neden olabilmektedir. Yukarıda bahsettiğim gibi erişebilirlik arttıkça sorunlar beraberinde gelmektedir. Bu nedenle sınırsız internetin öğrencilerin sadece eğitim, sosyal ve kültürel hayatlarına değil tüm gelişim (Psikolojik, Fiziksel, Bilişsel)
aşamalarına da zarar vereceğini ve sakıncalı olduğunu düşünüyorum.
29. Sınırsız internet nedeniyle öğrenciler interneti (internete bağlanan tüm araçları) işe yarar kullanım amaçları dışında, aşırı ve bağımlılığa varan derecede kullanıldığında şu konuların ortaya çıkması muhtemeldir; a) sosyal iletişim azlığı nedeniyle sosyal duygusal yalnızlık, b) depresyon, stres ve anksiyete gibi ruhsal sorunlar, c) akademik başarıda gerileme, d) aile bağlarında ve iletişimde azalma, e) fiziksel sorunlar, f) ekonomik sorunlar olarak sıralanabilir. Tüm bu durumlar birlikte değerlendirildiğinde ortaya çıkan sorunlar bireyin akademik yaşamını doğrudan ve dolaylı olarak etkileyebilmektedir bu nedenle
sınırsız internet nedeniyle ortaya çıkabilecek sakıncaların öğrencilerin eğitim yaşamını olumsuz etkileyebileceğini düşünüyorum.
30. İnternet bağımlılığı ile günümüzde yadsınamaz internet katkısı dikkate alındığında öğrencilere yönelik eğitim, sosyal ve kültürel bakımından fayda-zarar dengesine yönelik görüşünüz, Günümüzde tartışılan her konu güncel olduğu için pandeminin getirdikleri ve götürdükleri ile açıklanmaya çalışılmaktadır. Pandemi döneminde internetin ve uzaktan eğitimin ne kadar faydalığı olduğu tartışılmaz bir konudur. Konunun önemi ve gelecek günleri de içeriğine aldığı için bütünsel bakmanın daha doğru olduğunu düşünüyorum. Üniversite çağındaki öğrencilerin eğitim, sosyal ve kültürel hayatlarındaki gelişmeler önemli görülmektedir. Bu nedenle tüm üniversite yaşamı buna göre planlanıp programlanır.
31. Eğitim bakımından değerlendirildiğinde; üniversite eğitimi boyunca tüm öğrencilerin dersleri, ödevler, projeleri, sınavları, tezleri vbz. konularda araştırma yapmaları gerekmektedir. Tüm üniversitelerimizde kütüphanelerimiz olsa da kullanım kolaylığı ve hızlı erişilebilirlik açısından internet kullanılmakta hatta akademisyenler de tavsiye etmektedirler. Birçok üniversite açık-erişim ile derslerine ilişkin kaynaklarını ve içeriklerini paylaşmaktadır. Yani bir öğrenci A üniversitesinde ders alırken B üniversitesindeki aynı derse ilişkin içeriklere internet sayesinde ulaşabilmektedir. En basitinden bu örnek dahi üniversite yaşamında internetin ne kadar avantajlı olduğunun bir göstergesidir. Aşırı kullanım ve sınırsız ulaşım imkanı zararlı olabileceği gibi varlığının da faydalı yönleri oldukça fazla ve avantajlıdır.
32. Sosyal ve kültürel bakımdan interneti, eğitim hayatında olduğu gibi olumlu değerlendiremeyeceğim.
Sosyalleşme ve yeni kültürel deneyimler elde etme açısından üniversite yaşamı önemli bir yere sahip olduğu için internet üzerinde fazla vakit geçiren bireyler bu deneyimlerden uzak kalabilmektedirler. Dolayısıyla bu bir dezavantaj olarak ele alınabilir. İnsan sosyal bir varlıktır ve diğer insanlarla insan olur, sağlıklı gerçek ilişkiler kurabilir. İnternette yapay ilişkiler kurarak kendilerini sosyal olarak yalıtılmış olarak hisseden bireylerde yalnızlık durumlarının daha belirgin bir şekilde oluşmasına neden olmaktadır. İnternet bağımlılığı riski en çok sanal ve yapay ilişkiler kuran bireylerde görülür. Bu bireyler gerçek dünyanın yerini internetin sağladığı çevrimiçi ortamlarla değiştirmeye meyilli olur. Bu yüzden bu bireyler internet olmadan kendilerini boş ve mutsuz hissederler. İnternet üzerinden kurulan yapay ilişkilerin bireyleri sosyal-duygusal olarak yalnızlaştırdığı birçok araştırma tarafından bulgulanmıştır. Gelecekte internet ve internet kaynaklı iletişim nedeniyle daha büyük sosyal-duygusal sorunların ortaya çıkacağını da öngörmekteyim. Bu kısımda internet ve internet imkanları eğitim yaşantısı için faydalı, sosyal ve kültürel hayat için zararlı olduğunu düşünüyorum.
33. Üniversite öğrencilerine yönelik sınırlı bir internet hizmeti sunulmasının yerinde olup olmadığı, İnternetin erişilebilirliği, limitsiz olarak sunulması ve herhangi bir kontrolün (aile üyeleri, çevre, öğretmen)
olmaması da önemli derece etki etmektedir. Bu bilgiye dayanarak sınırlı bir internet hizmeti sunulmasının yerinde olduğunu düşünüyorum. Ancak kötüye kullanım ve zararlı olabilme ihtimalini ayıran en önemli konu kullanım amacıdır. Buna yönelik ayrım yapıldıktan sonra aşağıdaki gibi yeniden bir değerlendirme yapılabilir.
34. Öğrencilerin eğitim hayatlarında kullanmaları avantaj sağlayan amaçlarda yapılabilirse daha üst sınırlarda veya sınırsız bir hizmet sunulmasının faydalı olacağını düşünüyorum. Örneğin yakın zamanda
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisinden açıklanan bilgiye göre E-Devlet internet hizmetleri tüm
mobil sağlayıcılarının kotasından eksilmeyecek. Bu haberden yola çıkarak düşünüldüğünde kullanım amaçları belirlenip bu koşullarda kotanın azalmaması veya hız sınırının kota aşıldığında dahi düşmemesi sağlanabilir. Örneğin .edu/.edu.tr uzantılı sayfalara erişimde ve bu sayfalardan sağlanan uzaktan eğitim veya video hizmletlerinde, devlet veya özel kütüphanelerin sayfalarına erişimde ve ofis dosyalarının/dökümanların (.doc, .pdf, .xls vbz.) indirilmesinde kota aşıldığında düşen hız sınırından muaf tutulabilir. Bu kullanım amaçları ve neleri kapsaması gerektiği, fikrimce Gençlik Spor Bakanlığına bağlı uzmanlar ve Yükseköğretim Kurulu uzmanları tarafından kolaylıkla belirlenebilir.
35. Hız sınırı ve kota uygulamasının eğitimde fırsat eşitliğinin ihlaline yol açıp açmadığına yönelik düşünceniz, Gençlik ve Spor Bakanlığı Sosyal İlişkiler ve İletişim Dairesi Başkanlığının yukarıdaki yaptığı açıklamalar dikkate alındığında ücretsiz olarak sunulan hız sınırı ve kota uygulamasının eğitimde fırsat eşitliğini ihlaline yol açtığını düşünmüyorum. Benzer ücretsiz sınırlı/sınırsız internet hizmeti yine ücretsiz olarak birçok üniversitemizin tüm kampüs ortamında veya birim binalarında veya kütüphanelerinde sunulmaktadır. Bunun yanında Ülkemizin birçok diğer kamu kurum ve kuruluşları kendi imkânlarınca internet kullanılabilecek ortamlar sunmaktadır. Bunlar birlikte düşünüldüğünde eğitimde fırsat eşitliğinin ihlaline yol açacak bir durum olmadığını düşünüyorum. Bununla birlikte kural oluşturuculara bir öneri olarak üniversite kampüslerinde yer alan yurtlarda ULAKNET imkanlarının genişletilmesi daha fazla öğrenciye ulaşmasını kolaylaştıracak ve daha fazla imkan sağlayacaktır.
36. Sonuç olarak; akademik kapsamda teknoloji bağımlılığı, internetin ve teknolojinin çocuk, ergen, genç ve ailelere verdiği zararlar konusunda çalışmalar yapan bir akademisyenim. İdeal olanın internetin oluşturabileceği zararlarını önleyici çalışmalar yapıp doğru karar verecek gençlerin yetiştirilmesi ve internet imkânlarının sınırsız sunulmasıdır fakat akademik çalışmalar ve koşullar bir arada değerlendirildiğinde görüşüm şu şekildedir; Sınırsız internet imkanlarının sunulmasının, günümüz dünya ve ülkemiz koşulları, gençlik gelişim özellikleri, internetin içeriğinde barındırdıkları ve bunların zararları birlikte düşünüldüğünde faydalı olmayacağı gibi zararlı olacağı görüşündeyim. İlgili kurum ve kuruluşlar tarafından faydalı kullanım amaçları (üniversite alt yapılı siteler, kütüphane alt yapıları vbz.) belirlenip bu koşullarda kotanın azalmaması veya hız sınırının kota aşıldığında dahi düşmemesi sağlanabilir.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
37. Anayasanın “Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi” başlıklı 42 nci maddesinde, “Kimse, eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamaz…Devlet, maddi imkanlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapar….”, 38. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği
Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 39. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, /
40. 351 sayılı Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurt Hizmetleri Kanununun “Kurumun amacı” başlıklı 2 nci maddesinde; “Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumunun amacı; … öğrencilerin yükseköğrenimini kolaylaştırmaktır.”,
41. 5369 sayılı Evrensel Hizmet Kanununun ‘İlkeler’ başlıklı 3 üncü maddesinde, “Evrensel hizmetin sağlanmasında ve bu hususta yapılacak düzenlemelerde aşağıdaki ilkeler göz önüne alınır: a) Evrensel hizmetten, Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkes, bölge ve yaşadığı yer ayırımı gözetilmeksizin yararlanır. b) Evrensel hizmet, fert başına gayrisafi yurt içi hasıla tutarı da göz önünde bulundurularak karşılanabilir ve makul fiyat seviyesinde sunulur. c) Düşük gelirliler, engelliler ve sosyal desteğe ihtiyacı olan grupların da evrensel hizmetten yararlanabilmesi için uygun fiyatlandırma ve teknoloji seçeneklerinin uygulanabilmesine yönelik tedbirler alınır. d) Evrensel hizmet, önceden belirlenmiş hizmet kalitesi standartlarında sunulur. e) Evrensel hizmetin sunulmasında ve ulaşılmasında devamlılık esastır.”,
42. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin ‘Kredi ve Yurtlar
Genel Müdürlüğü’ başlıklı 188 inci maddesinde, “ (1) Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün görev ve yetkileri şunlardır: a) Yurt ihtiyacını belirlemek, yurtların her türlü ihtiyacını temin etmek, yurtların sevk ve idaresini yapmak, öğrencilerin iaşe, ibate ve sosyal ihtiyaçlarının karşılanması için yurt alanlarında ilgili düzenlemeleri yapmak, b) Yurtlarda barınacak öğrencilerin başvuru, değerlendirme, kayıt ve kabulüne ilişkin esasları belirlemek ve uygulamak, yurtlarda kalan öğrencilerin sosyal, sağlık, kültürel ve eğitim ihtiyaçlarını sağlamak ve ilgili kurumlarla işbirliği yapmak,” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
43. Yurtlarda sunulan internet hizmetine yönelik kota uygulaması sonrası düşürülmüş hızın artırılması, belirli bir planlama dâhilinde adil kullanım kotasının kaldırılması ve yüksek hızda internet hizmeti sunulması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
44. Başvuran kotasız ve fiber hızında bir internet hizmeti sunulmasını talep ederken ilgili idare mevcut şartlar doğrultusunda hizmetin şekillendiğini belirtmektedir.
45. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü bünyesindeki devlet yurdunda barındığı, yurtta sunulan internet hizmetinde hız sınırı bulunduğu, belirli bir kota aşımından sonra internet hızının düşürüldüğü, başvuranın internet hızına ve adil kullanım kotasına ve kota aşımı sonrasında düşürülen hıza itiraz ettiği anlaşılmaktadır.
46. Başvuranın CİMER aracılığı ile yaptığı başvurulara, “İnternetin amacı dışında kullanımını azaltmak, erişimi hızlandırmak ve herkese adil bir internet hizmeti sunmak amacıyla erişiminiz hiç bir suret ile kesilmemek üzere düzenleme yapılmıştır. Sizlere daha iyi bir internet hizmeti sunmak için yatırımlarımız devam etmektedir.” şeklinde cevap verildiği görülmektedir.
47. Başvuran, çevrimiçi ders, derslere hazırlık ve Udemy gibi yardımcı platformlara ulaşabilmek amacı ile yüksek hızda ve kesintisiz internete ihtiyaç duyduğunu belirtmektedir.
48. Gençlik ve Spor Bakanlığı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğü mevzuatında yurtların yapımı ve onarımı, beslenme ve barınma yardımı, yurtlarda barındırılacak öğrencilerde aranacak şartlar, yeni yurtların açılması, kapatılması, niteliğinin ve niceliğinin değiştirilmesi, yurtların idaresi, öğrenci disiplin işlemleri ile özel hizmet ve gece hizmetlerine ilişkin düzenlemeler bulunmakla beraber yurtlarda sunulan internet hizmetine ilişkin bir düzenleme bulunmamaktadır.
49. Evrensel hizmet kanunu kapsamında internet hizmetleri evrensel hizmetin kapsamında sayılmıştır. Yine evrensel hizmetin kapsamı; ülkenin sosyal, kültürel, ekonomik ve teknolojik şartları da göz önünde bulundurularak, üç yılı aşmamak üzere belirli aralıklarla, Cumhurbaşkanınca (öncesinde bakanlar kurulu)
yeniden belirlenebilmektedir.
50. Bu kapsamda, Bakanlar Kurulunun 05/02/2014 tarih ve 2014/6055 sayılı kararı ile Kredi ve Yurtlar
Genel Müdürlüğü öğrenci yurtlarının internet erişim ve kullanım ücretlerinin ödenmesinin 5369 sayılı
Kanunun 5. maddesinde yer alan evrensel hizmetler kapsamına alındığı, 13/06/2016 tarih ve 2016/9104 sayılı kararı ile de 05/02/2014 tarih ve 2014/6055 sayılı kararın yürürlükten kaldırılmasına karar verildiği görülmektedir.
51. Evrensel hizmet kanunu uyarınca, internet hizmetlerinin evrensel hizmet kapsamında bulunduğu ve
Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde yaşayan herkesin bu hizmetten yararlanması gerektiği açıktır.
52. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu verileri incelendiğinde, 2022 yılı birinci çeyreğinde sabit genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımı 229 GByte seviyesinde gerçekleşmiştir. Yine
Türkiye’deki sabit genişbant abonelerinin yaklaşık %30’u 10-16 Mbps, %24’ü ise 16-24 Mbps arası hızda bağlantı sunan paketleri tercih ettikleri görülmektedir. Ayrıca 2 Mbps hızdan düşük hız tercih eden abonelerin oranı %0,1 olup, 24-35 Mbps arası hızlardaki bağlantıları tercih eden abonelerin oranı ise %18 olarak gerçekleşmiştir.
53. Sınırsız ve kesintisiz bir internet hizmetinin öğrencilerin eğitim ve sosyal hayatına etkisine yönelik bilirkişi raporu incelendiğinde, erişebilirlik arttıkça sorunların beraberinde geldiği, bu nedenle sınırsız internetin öğrencilerin sadece eğitim, sosyal ve kültürel hayatlarına değil tüm gelişim (Psikolojik, Fiziksel, Bilişsel) aşamalarına da zarar vereceği ve sakıncalı olduğu, bununla birlikte internet ve internet imkanlarının eğitim yaşantısı için faydalı, sosyal ve kültürel hayat için zararlı olabileceği, öğrencilerin eğitim hayatlarında kullanmaları avantaj sağlayan amaçlarda yapılabilirse daha üst sınırlarda veya sınırsız bir hizmet sunulmasının faydalı olacağı, kullanım amaçları belirlenip bu koşullarda kotanın azalmaması veya hız sınırının kota aşıldığında dahi düşmemesinin sağlanabileceği, (Örneğin .edu/.edu.tr uzantılı sayfalara erişimde ve bu sayfalardan sağlanan uzaktan eğitim veya video hizmletlerinde, devlet veya özel kütüphanelerin sayfalarına erişimde ve ofis dosyalarının/dökümanların (.doc, .pdf, .xls vbz.)
indirilmesinde kota aşıldığında düşen hız sınırından muaf tutulabilir. Bu kullanım amaçları ve neleri kapsaması gerektiği, fikrimce Gençlik Spor Bakanlığına bağlı uzmanlar ve Yükseköğretim Kurulu uzmanları tarafından kolaylıkla belirlenebilir.) hız sınırı ve kota uygulamasının eğitimde fırsat eşitliği ihlaline yol açmadığı, benzer ücretsiz sınırlı/sınırsız internet hizmetinin yine ücretsiz olarak birçok üniversitemizin tüm kampüs ortamında veya birim binalarında veya kütüphanelerinde sunulduğunu, bununla birlikte kural oluşturuculara bir öneri olarak üniversite kampüslerinde yer alan yurtlarda
ULAKNET imkanlarının genişletilmesinin daha fazla öğrenciye ulaşmasını kolaylaştıracağı ve daha fazla imkan sağlayacağı, sonuç olarak; sınırsız internet imkanlarının sunulmasının, günümüz dünya ve ülkemiz koşulları, gençlik gelişim özellikleri, internetin içeriğinde barındırdıkları ve bunların zararları birlikte
düşünüldüğünde faydalı olmayacağı gibi zararlı olacağı, ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından faydalı kullanım amaçları (üniversite alt yapılı siteler, kütüphane alt yapıları vbz.) belirlenip bu koşullarda kotanın azalmaması veya hız sınırının kota aşıldığında dahi düşmemesi sağlanabilir.” ifadelerine yer verilmiştir.
54. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yurtlarda internet hizmeti verilmesine yönelik bir düzenleme bulunmadığı, Bakanlıkça yürütülen proje kapsamında Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesinde, yurt, gençlik merkezi, olimpiyat hazırlama merkezi, sporcu eğitim merkezi ve kamp eğitim merkezlerine yönelik kablosuz ve ücretsiz internet sağlandığı, 746.650 kapasiteli 778 yurt ve bağlı bloklarından 768 yurt müdürlüğü ve bağlı bloklarında internet hizmeti verildiği,
55. Yurtlarda sunulan internet hizmeti için ayrıca bir ücretlendirme yapılmadığı, öğrencilere bir hediye ve katkı olarak değerlendirildiği, öğrencilerin üniversitelerindeki çevrimiçi eğitimlere erişimlerinin mevcut kotalarından düşmeyecek şekilde ULAKNET üzerinden sağlandığı,
56. İnternet hızının yurdun toplam öğrenci kapasitesine göre belirlendiği, belirli bir standartta eşit erişim ve hakkaniyet sağlamak amacı gerekçesiyle kotalı olarak verildiği, 07.02.2022 tarihinde gerçekleşen iyileştirme ile kotanın 16 gb’tan 32 gb’a çıkarıldığı,
57. Başvuran tarafından araştırma ve derslere hazırlık amacıyla kendi kullanımı için hız ve kotanın yetersiz olduğunun ifade edildiği, 32 GB internet kotasının, araştırma ve derslere hazırlık amacıyla bu aşamada yeterli kabul edilebileceği,
58. Bununla birlikte adil kullanım kotası ile belirli bir standartta eşit erişim ve hakkaniyetin sağlanmaya çalışıldığı ifade edilse de adil kullanım kotasının ülkemizde tartışıldığı ve serbest tüketicilere yönelik uygulanan adil kullanım kotasının kaldırıldığı,
59. Belirli bir kullanım sınırından (16 GB) sonra bu sınırın aşılması durumunda hız sınırının adil kullanım gereği düşürüldüğü, adil kullanım kotası sonrasında düşürülmüş hız sınırının 512 kbit olduğu,
60. Dijital 2021 raporuna göre dünya mobil internet hızı ortalaması 42.70 mb iken Türkiye ortalamasının
34.79 megabit mobil internet hızına sahip olduğu, dünya kablolu internet hızı ortalaması 96.43 megabit
iken Türkiye’nin 28.89 megabit kablolu internet hızına sahip olduğu, (Kaynak: https://recrodigital.com
Erişim Tarihi: 07/06/2022)
61. Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu verilerine göre, 2022 yılı birinci çeyreğinde sabit genişbant internet abonelerinin aylık ortalama kullanımının 229 GByte seviyesinde gerçekleştiği, 2 Mbps hızdan düşük hız tercih eden abonelerin oranının %0,1 olduğu, 62. Başvuranın sunulan ücretsiz internet hizmetinin normal şartlardaki hızına yönelik doğrudan bir yakınması bulunmadığı, yurtlarda sınırsız ve fiber hızında bir internet kullanımının bütçe kapsamında mümkün olabileceği,
63. Başvuranın kota uygulamasına ve kota sonrası düşürülen hıza itiraz ettiği, kota uygulaması ile bütün öğrencilerin aynı kalitede ve daha sağlıklı hizmet alabilmesinin amaçlandığı, kota sınırının yakın zamanda artırıldığı, bununla birlikte her öğrencinin bölümü ve araştırma alanı farklı olabileceği, değişken ihtiyaçlar gözetildiğinde mevcut kota sınırının da yetersiz gelmeye başlayacağı ve genel kota uygulamasının kısıtlayıcı olarak kabul edilebileceği,
/
64. Yukarıdaki veriler ve ihtiyaçlar eşliğinde düşürülmüş hız sınırının oldukça yetersiz olduğu, düşürülmüş hız sınırının internet kullanımını oldukça sınırladığı ve öğrencilere yönelik fayda oranının azalacağı, kota aşımı sonrasında uygulanan düşürülmüş internet hızının verimli olmadığı ve yeterli kabul edilemeyeceği,
65. Mülga Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğünün 2018-2022 Stratejik Planında “Kurum faaliyetlerini gerçekleştirirken kendisini ilgilendiren üst belgelerde ortaya koyulan politikaları, amaçları ve hedefleri dikkate almaktadır. Bu bağlamda Kurum, aşağıda bahsedilen Ulusal Gençlik ve Spor Belgesi’nde ortaya koyulan amaçların ve hedeflerin gerçekleştirilmesine katkı sunmayı hedefler. • Gençlerin barınma ve sosyalleşme alanlarında internet erişiminin kesintisiz ve hızlı olmasını sağlamak.” ifadelerinin bulunduğu,
66. Bu kapsamda uzun vadede öğrencilere uygulanan adil kullanım kotasının kaldırılmasına ve her zaman için yüksek hızda internet hizmeti sunulmasına yönelik girişimlerde bulunulmasının faydalı olacağı,
67. İlgili idarenin öğrencilerin desteklenmesi ve yurtlarda kalan öğrencilerin sosyal, sağlık, kültürel ve eğitim ihtiyaçlarını sağlanması görevleri kapsamında kota uygulaması sonrası düşürülmüş internet hızının artırılması ve uzun vadede adil kullanım kotasının kaldırılması gerektiği ve İdarenin amacının öğrencilerin yüksek öğrenimini kolaylaştırmak olduğu hususları birlikte değerlendirildiğinde idarenin işleminde hukuka uygunluk tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 68. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
69. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 07/07/2022 tarihli ve S.
sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Bilgi Teknolojileri Kurumu, Türk Telekom ve bilirkişi kanaati de dikkate alındığında, bütçe imkânları dikkate alınarak, faydalı kullanım amaçları (üniversite ve kütüphane vb. altyapılı siteler) belirlenerek bu koşullarda kotanın azalmaması ve hız sınırının düşmemesi yönünde çalışmalar yapılması hususunda
GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve GENÇLİK ve SPOR BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis edilecek
işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi