|
ÖZET: Başvuru, Hacettepe Üniversitesi’nde barınma talebinin yaş sınırı nedeniyle reddedilmesine yönelik bir itirazdır. Başvuran, 30 yaşını doldurduğu gerekçesiyle yurttan çıkarılacağını öğrenmiş ve bu durumun kendisinin mezuniyetine kadar barınma hakkını etkilediğini belirtmiştir. Başvuru, 28 Eylül 2023 tarihinde yapılmış olup, Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü, başvuranın yurt başvurusunun kabul edildiğini, ancak yaş sınırı nedeniyle barınma hakkının sona erdiğini ifade etmiştir.
İlgili idare, Hacettepe Üniversitesi’nin yurt yönetmeliğinde 30 yaş sınırının bulunduğunu ve bu kuralın 2019 yılında yürürlüğe girdiğini belirtmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın talebinin değerlendirilmesi gerektiğini ve yaş sınırının kaldırılması yönünde tavsiyede bulunmuştur. Kurum, eğitim hakkının ihlali ve eşitlik ilkesinin gözetilmesi gerektiğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın yurtta barınma talebinin kabul edilmesi ve yaş sınırının kaldırılması için Hacettepe Üniversitesi’ne tavsiyede bulunmuş, bu kararın idareye tebliğ edilmesi gerektiğini belirtmiştir. İdarenin, bu karar doğrultusunda 30 gün içinde işlem yapması zorunludur. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2024/2496-S.24.3993
BAŞVURU NO : 2023/15618
KARAR TARİHİ : 05.03.2024
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Yurtta barınma talebinin yaş sınırı gerekçesiyle reddedilmesine itiraz hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 28.09.2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Hacettepe Üniversitesi Çocuk Gelişimi bölümü 4. sınıf öğrencisi olduğunu, 30 yaşını tamamladığı gerekçesi ile yurttan çıkarılacağı yönünde telefon aracılığı ile bildirimde bulunulduğunu, kendisinin gelecek Şubat ayında mezun olacağını, şimdiye kadar da salgın hastalık ve depremzedelere yurt tahsisi yapılması nedeniyle yurt hakkından yararlanamadığını belirterek barınma imkânından yararlanmayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğü Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığının sayılı ve 08/11/2023 tarihli bilgi ve belge talibimize yönelik cevabi yazısında, “İlgi sayılı yazınızda, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelişimi Bölümü öğrenci numaralı ‘nun başvurusu üzerine istemiş olduğunuz bilgiler aşağıda sunulmuştur. a) Şikâyet konusu kapsamında başvuran ile yapılan yazışmaların bir örneği ekte
sunulmuştur. b) Başvuranın kayıtlı olduğu yükseköğrenim bilgileri, Fakülte : Sağlık Bilimleri Bölüm:
Çocuk Gelişimi Öğrenci Numarası
3. c) Başvuranın hangi tarihte yurt başvurusunda bulunduğu, Öğrenci 05.09.2022 tarihinde yurt başvurusunda bulunmuştur. d) Başvuranın yurt talebinin değerlendirmeye alınıp alınmadığı, Öğrencinin yurt talebi otomasyon sistemi tarafından değerlendirilmiş, Hacettepe Üniversitesi Barınma
Birimlerimize kayıt hakkı kazanan öğrenciler için açıklanan 2. Listede kayıt hakkı kazanmış ve 03 Ekim
2022 tarihinde Sıhhiye Kız Yurduna yerleşmiş ve 28 Şubat 2023 tarihine kadar barınmıştır.
4. e) Başvurana yurtta barınamamasının hukuki ve fiili gerekçesinin ne olduğu, Hacettepe Üniversitesi
Sağlık Kültür ve Spor Dairesi Başkanlığı Öğrenci Yurtları, Öğrenci Evleri ve Konukevleri Uygulama
Usul ve Esasları Hakkında Yönergesinin Kabul başlıklı 11.maddenin 4.fıkrasında belirtilen “%40 engelli olduğunu belgeleyen öğrenciler hâriç 30 (otuz) yaşını tamamlayan lisans öğrencileri ve 35 (otuz beş) yaşını tamamlayan lisans üstü öğrenciler Barınma Birimlerine kabul edilmezler.” hükmü.
5. f) Yurtta barınmak için öngörülen yaş sınırının ne olduğu, yaş sınırı uygulamasının hangi tarih itibari ile uygulanmaya başlandığı, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Kültür ve Spor Dairesi Başkanlığı Öğrenci
Yurtları, Öğrenci Evleri ve Konukevleri Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönergesi gereği Otuz (30) yaşını tamamlayan lisans öğrencileri yurtlarda barınamazlar. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Kültür ve Spor Dairesi Başkanlığı Öğrenci Yurtları, Öğrenci Evleri ve Konukevleri Uygulama Usul ve Esasları
Hakkında Yönergesi, Hacettepe Üniversitesi Senatosunun 11.12.2019 tarihli kararıyla uygulanmaya başlanmıştır.
6. g) Başvuranın yurt başvurusunda bulunduğu yıla ait varsa değerlendirme kıstasları ve Yönetim
Kurulu kararları gibi düzenlemelerin bir örneği, Öğrencilerin yaptıkları başvurular, başvuru formundaki bilgiler esas alınarak, Yönetim Kurulunca saptanan ve Rektörlükçe onaylanan kriterlere göre puanlanır. Bu puanlamaya göre yerleşme hakkı kazanan öğrencilerin listesi, mevcut boş yer durumu göz önüne alınarak ilan edilir.
7. h) 11/08/2023 tarihli ve 563 sayılı Barınma Birimleri Yönetim Kurulu kararlarının 10 uncu maddesinde yer alan düzenlemenin gerekçesinin ne olduğu ve eğitim hakkını kısıtlayıcı kabul edilip edilmeyeceği, 30 yaş ve üzerinde olan öğrencilerin yaş ortalamasının yurtlarda kalan öğrencilerin yaş ortalamasının üzerinde olması, yaş farkının odalarda anlaşmazlığa ve uyum problemine yol açması, üniversitemizi yeni kazanan yaşı daha küçük ve hayata yeni atılacak öğrencilerin yurt taleplerinin karşılanmasının daha uygun olabileceği gibi nedenlerle yönergede ilgili madde bulunmaktadır. Ayrıca
Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı Kredi ve Yurtlar Genel Müdürlüğüne bağlı yurtlarda da “Yurt başvurusu yaptığı tarihte otuz yaşını doldurmamış olması.” hükmü bulunmaktadır.
8. i) Yükseköğretim Kurulu tarafından 34 yaş üstü kadınlara devlet üniversitelerinde özel kontenjan uygulaması getirilmesi gibi pozitif ayrımcılık kapsamında eğitime başlayabilecek kişilerin yurt hakkından faydalanamaması durumunun eşitlik ilkesine aykırı kabul edilip edilmeyeceği, Yükseköğretim Kurulu tarafından 34 yaş üstü kadınlara devlet üniversitelerinde özel kontenjan uygulaması 2023 yılında uygulanmaya başlamıştır. Bu nedenle pozitif ayrımcılık kapsamında üniversitemiz yönetim organları tarafından uygun görülmesi halinde bu konuyla ilgili düzenleme yapılabilir.
9. j) Başvuranın misafir veya geçici öğrenci gibi statü kapsamında mezun olana kadar barınıp barınamayacağı, Böyle bir imkân bulunmamaktadır.
10. k) Başvuranın talebinin 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
27 nci maddesinde yer alan “DOSTANE ÇÖZÜM” usulüyle karşılanmasının mümkün olup olmadığı,
Yönergemiz hükümlerine aykırı bir durum olduğu için mümkün bulunmamaktadır.
11. l) Şikâyet konusuna ilişkin başvuranın taraf olup olmadığı önem arz etmeksizin yargı organlarınca görülen bir dava yahut verilmiş bir karar bulunup bulunmadığı ve kararın bir örneği, Böyle bir karar bulunmamaktadır.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
12. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın ‘Kanun önünde eşitlik’ başlıklı 10 uncu maddesinin beşinci fıkrasında, Devletin organları ve idare makamlarının bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorunda oldukları, ‘Eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi’ başlıklı
42 nci maddesinde Devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini
sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı, ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
13. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 14. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun ‘Sosyal hizmetler’ başlıklı 47 nci maddesinde, “Faaliyetlerin Düzenlenmesi: a. Yükseköğretim kurumları, Yükseköğretim Kurulunun yapacağı plan ve programlar uyarınca, öğrencilerin beden ve ruh sağlığının korunması, barınma, beslenme, çalışma, dinlenme ve boş zamanlarını değerlendirme gibi sosyal ihtiyaçlarını karşılamak ve bu amaçla bütçe imkânları nispetinde okuma salonları, yataklı sağlık merkezleri, mediko – sosyal merkezleri, öğrenci kantin ve lokantaları açmak, toplantı, sinema ve tiyatro salonları, spor salon ve sahaları, kamp yerleri sağlamakla ve bunlardan öğrencilerin en iyi şekilde yararlanmaları için gerekli önlemleri almakla görevlidirler.”,
15. Hacettepe Üniversitesi Sağlık Kültür ve Spor Dairesi Başkanlığı Öğrenci Yurtları, Öğrenci
Evleri ve Konukevleri Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin ‘Kabul’ başlıklı 11 inci maddesinde, “(4) %40 engelli olduğunu belgeleyen öğrenciler hâriç 30 (otuz) yaşını tamamlayan lisans öğrencileri ve 35 (otuz beş) yaşını tamamlayan lisans üstü öğrenciler Barınma Birimlerine kabul edilmezler.” düzenlemeleri bulunmakladır.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
16. Başvuranın yurtta barınma talebinin değerlendirmeye alınması ve yaş sınırına yönelik sınırlamanın kaldırılması hususunda tavsiyede bulunulması önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 17. Başvuran yurt başvurularında yaş sınırı aranmasına itiraz etmektedir. İlgili idare ise mevzuata göre işlem yapıldığını belirtmektedir.
18. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre, başvuranın Hacettepe Üniversitesi Sağlık
Bilimleri Fakültesi çocuk gelişimi bölümü öğrencisi olduğu, 05.09.2022 tarihinde yurt başvurusunda bulunduğu, başvuranın yurt talebinin değerlendirmeye alındıktan sonra kayıt hakkı kazandığı, 03 Ekim
2022 tarihinde Sıhhiye Kız Yurduna yerleştiği ve 28 Şubat 2023 tarihine kadar barındığı, yönerge
hükümleri doğrultusunda yaş sınırı şartını sağlamadığı için artık yurtta barındırılmadığı anlaşılmıştır.
19. Kamu Denetçiliği Kurumu, (devlet) yurtlarında barınacak öğrencilerde aranacak şartların 351 Sayılı
Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu Kanununun Uygulanmasına Ait Yönetmelik hükümlerine göre yönetmelik ile düzenlenmesi gerektiğini, yönetmelik yerine olurla yürürlüğe konulan Kıstaslar ile düzenleme yapılmasının üst hukuk normlarına aykırılık barındırdığını, eğitim hakkı ile iç içe durumda olan öğrenimin desteklenmesi hakkını kısıtladığını, olur ile yaş sınırı konularak sınırlamaya gidilmesinin (yönetmelik marifetiyle gerçekleştirilse dahi) eğitim ve öğrenim hakkı ile eşitlik ilkesini ihlal ettiğini vurgulamıştır. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2019/1178 ve 2019/19022 sayılı kararları)
20. Kamu Denetçiliği Kurumu, Orta Doğu Teknik Üniversitesine muhatap bir başvuruda ise, üniversite eğitimi için ise herhangi bir yaş sınırı kriteri bulunmadığını, bununla birlikte eşitlik ilkesi bağlamında aynı hukuki statüde bulunan kişilerin aynı kurallara tabi olacağını, yurt başvurusunda bulunan kişilerin öğrenci olduğunu, dolayısıyla hukuki statülerinin aynı olduğu ve aynı kurallara tabi olmaları gerektiğini, eşitlik ilkesi gereğince yaş sebebiyle bu kişiler arasında ayrım yapılamayacağını, kişilerin eğitim ve öğrenim haklarını yasalar ve kurallar çerçevesinde her daim kullanabileceğini vurgulayarak uygulamanın normlar hiyerarşisine açık aykırılık teşkil ettiği tespit edildiğinden, başvuranın yönetmelikteki 30 yaş sınırının kaldırılması ve barınma hakkının tarafına verilmesi talebinin reddine yönelik idarenin işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu kanaat ve sonucuna varmıştır.
(2017/8349 sayılı karar)
21. Nitekim devlet yurtlarında aranan yaş şartına yönelik yargılamada Danıştay Sekizinci Dairesi, dava konusu Yönetmeliğin dayanağı olan mevzuatta barınma hizmeti sunulacak öğrenciler açısından yaş kriterine yönelik herhangi bir kısıtlamanın bulunmadığı ve dava konusu düzenleme ile üst normlarda öngörülmeyen bir sınırlamanın getirildiği ve mevzuat ile ilgilinin ekonomik durumunun tespitine yönelik kriterlerin belirlendiği, böylece Devletin, sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini yerine getirirken dar gelirli öğrencilerin barınma ihtiyacının karşılanmasına öncelik verildiği gerekçeleri ile Gençlik ve Spor Bakanlığı Yurt Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Barınma şartları” başlıklı 6.
maddesinin (h) bendinde yer alan; “otuz” ibaresinin yürütmenin durdurulması hakkındaki istemin kabulüne karar vermiştir. (Esas: 2023/2502, Karar: 2023/2502, Tarih: 26.09.2023)
22. Yine Kamu Denetçiliği Kurumu, engelli bireyler için yurtlarda barınma yaş şartının aranmaması talebine yönelik yaptığı incelemede, engelli bireylerin yükseköğrenime eşit bir şekilde erişimlerinin desteklenmesi; ancak, engeli bulunan bireyin eğitim hayatı dışındaki barınma, erişim gibi karşı karşıya kaldığı dezavantajları dikkate alan bir sosyal politika yaklaşımı ile anlamlı olacağı için, Bakanlığa bağlı yurtlarda 30 yaş üzeri kaç engelli öğrencinin barındığı, yaş sınırını düşürmeden önce yaşanması muhtemel olayların önüne geçmek amacıyla alınabilecek önlemler bulunup bulunmadığı, engelli bireylerin yükseköğrenime erişim sürecinde karşı karşıya kaldıkları dezavantajların dikkate alınıp alınmadığı, anlaşılamadığından, söz konusu yaş sınırı değişikliği yapılırken engelli öğrencilerin yükseköğrenime eşit bir şekilde erişimlerinin desteklenmesi için barınma konusunda özel gereksinimlerinin bulunup bulunmadığı yönlerinden multidisipliner bir çalışma yapılması hususunda tavsiye kararı vermiştir. (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2023/6224 sayılı ve 27/10/2023 tarihli kararı)
23. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; anayasada devletin, maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin, öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli
yardımları yapacağı yönündeki düzenlemenin eğitim ve öğrenim hakkı ve ödevi maddesinde düzenlendiği, desteklenmesi gerekin kişilere yönelik öğrenci olması, maddi imkânlardan yoksun olması ve başarılı olması harici bir kıstasa yer verilmediği, temel hak ve hürriyetlerin de, özlerine dokunulmaksızın yalnızca anayasada belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabileceği, bu sınırlamaların da anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamayacağı,
24. İdarelerin, kendi görev alanlarını ilgilendiren yasa ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere bunlara aykırı olmamak şartıyla, her zaman yönetmelik, tebliğ, genelge çıkarabilme ve bu düzenlemelerle, değişen koşullar dikkate alınarak, mevcut hukuki durumları ileriye yönelik olarak yürürlükten kaldırma yetkisine sahip oldukları kabul edilmekle beraber, yapılan düzenlemelerin anayasa, yasa gibi üst hukuk normlarına veya alt düzenleyici işlemlere karşı aykırı olamayacağı, yine söz konusu üst hukuk normlarını dar yorumlayarak hakkın kullanımını sınırlandıran veya kısıtlayan düzenlemelere de yer verilemeyeceği (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2018/12503 sayılı Kararı),
25. Yükseköğrenim kurumlarında eğitim hayatına devam eden öğrencilerin barınma hizmetinden yararlandırılması konusunda yönerge hükmü ile yaş sınırı konularak sınırlamaya gidilmesinin eğitim ve öğrenim hakkını ve eşitlik ilkesini ihlal ettiği, işleyişe yönelik ikincil mevzuatların kişinin öğrencilik durumu ile birlikte ihtiyaç ve yeterliğinin tespitine yönelik olması gerektiği ve uygulamada getirilen kısıtlamalar ile öğrencilik tanımının kısıtlandığı (Kamu Denetçiliği Kurumunun 2021/2500, 2021/14054 ve 2023/1118 sayılı kararları),
26. İlgili idarenin yurtlarda barınma usul ve esaslarını düzenleme yetkisini ve öğrencileri yaş gruplarına göre barındırma ve yurt sığalarını artırma yetkisini elinde bulundurduğu, işleyişte buna yönelik başkaca tedbirler alınabilecekken yönerge marifetiyle getirilen sınırlamanın ölçülülük ilkesini ihlal ederek hukuki dayanaktan yoksun olduğu, ayrımcılık yasağı ile çok yakın konumda bulunan fırsat eşitsizliğine yol açtığı,
27. Eşitlik ilkesi gereğince yaş sebebiyle bu kişiler arasında ayrım yapılamayacağı (Kamu Denetçiliği
Kurumunun 2017/8349 ve 2023/14427 sayılı ve 27/02/2024 tarihli kararları),
28. Yükseköğretim Kurulu tarafından 34 yaş üstü kadınlara devlet üniversitelerinde özel kontenjan uygulaması başlatılması üzerine pozitif ayrımcılık kapsamında ilgili üniversitenin yönetim organları tarafından uygun görülmesi halinde bu konuyla ilgili düzenleme yapılabileceğinin belirtildiği,
29. Eğitim hakkından ziyade nitelikli eğitim hakkının kabul edildiği günümüzde benzer hak ihlallerinin doğmasının önüne geçilmesi ve kamu yararı amacının her daim gözetilmesi gerektiği hususları dikkate alındığında başvuranın barınma hizmeti verilmesi talebinin idarece reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 30. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin
“İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
/
31. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın yurtta barınma talebinin değerlendirmeye alınması ve yaş sınırına yönelik sınırlamanın kaldırılması hususunda HACETTEPE ÜNİVERSİTESİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve HACETTEPE ÜNİVERSİTESİNE tebliğ edilmesine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İdarece bu karar üzerine tesis
edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi