Zabıta personelinin zabıta hizmetleri dışında görevlendirilmesi 5393 sayılı Belediye Kanunu’na aykırılık teşkil eder mi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/3912-S.23.6478

BAŞVURU NO : 2022/16557

KARAR TARİHİ : 28/03/2023

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SİMAV BELEDİYE BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Zabıta hizmetlerinde görevlendirilme talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 09/11/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 21/09/2022 tarihinde Mali Hizmetler

Müdürlüğü emrinde zabıta olarak görevlendirilmekle birlikte tarafına zabıta kadrosu ile ilgili olmayan görevler verildiğini, zabıta hizmetlerinde çalıştırılmaması nedeniyle maddi ve manevi zarara uğradığını belirterek, norm kadroya uygun olarak zabıta biriminde görevlendirilmeyi talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddia hakkında bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Simav Belediye Başkanlığı

İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğünün 09/12/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle; 2.1. Belediye bünyesinde 5393 Sayılı Belediye Kanunu ve Belediye Bağlı Kuruluşları İle Mahalli İdare

Birlikleri Norm Kadro Yönetmeliği gereği norm kadroda zorunlu bulunması gereken Yazı İşleri

Müdürlüğü, Mali Hizmetler Müdürlüğü, Fen İşleri Müdürlüğü, İmar ve Şehircilik Müdürlüğü, İtfaiye

Müdürlüğü, Zabıta Müdürlüğünün bulunduğu, Belediyede toplam 41 memurun görev yaptığı, birimlerin ihtiyaç durumları ve personelin unvan ve çalışma alanlarına göre memurun unvanlarına da uygun olan görevlerin birimlerde yürütüldüğü, 2.2. İlçe içerisinde haftada bir gün hayvan pazarı haftada iki gün halk pazarının kurulduğu, periyodik olarak yapılan ilan reklam tabela ölçüm işlemleri işgaliye tahsilat işlemleri ve abonelere verilen hizmetlerin kesilmesi işlemlerinin Mali Hizmetler Müdürlüğü emrine bağlı olarak yürütüldüğü, bu sebeple Mali

Hizmetler Müdürlüğü emrine Zabıta Memuru görevlendirilmesi yapıldığı,

2.3. Seyyar esnaftan işgaliye toplayan personelin yanında, ilan reklam tabela ölçümü yapan görevli personelin yanında kesme işlemi yapan görevlinin yanında zabıt düzenleme yetkisi olan resmi kıyafetli

Zabıta Memurunun bulunması ve pazarcı esnafı kart kontrolü esnaflara belirlenmiş olan sınırları kontrol etmesi işyerlerinin açma çalışma ruhsatı kontrolü v.b. görevleri Zabıta Yönetmeliğinde zabıta memurunun yapması gerektiği, Zabıta Yönetmeliği kapsamında olmayan bir görevin başvurandan istenilmediği, 2.4. Belediye emrinde toplam 4 dört adet zabıta memurunun bulunduğu, Kanun gereği zabıt ya da tutanak tutma yetkisinin dört zabıta memurunda bulunduğu, başvuranın maddi manevi herhangi bir zararının bulunmadığı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Kanuna bağlı yönetmelik ve toplu iş sözleşmeleri ile belirlen ek ödeme zam ve tazminatlarının ek göstergesi sosyal ek göstergesi sosyal denge tazminatı vb.

zabıta memuru unvanı üzerinden mevcut derece kademesine göre ödendiği, mesaili bir çalışma yaptırılmaması nedeniyle fazla çalışma maktu mesai ödemesi yapılmadığı, 2.5. Görevde yükselme işlemlerinin Belediye ve Bağlı Kuruluşları İle Mahalli İdare Birlikleri Personelinin

Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Esaslarına Dair Yönetmelik ile Belediye Zabıta Yönetmeliği kapsamında gerçekleştiği, görevde yükselmeye tabi tutulması gereken uygun kadro unvanı olur ise şartları taşıyan herkes eşit sınava girebilme hakkına sahip olduğu, başvuranın yükselme ile ilgili bir kaybı ya da zararını bulunmadığı, Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun; 4.1. “Belediye teşkilâtı” başlıklı 48 inci maddesinde, “Belediye teşkilâtı, norm kadroya uygun olarak yazı işleri, malî hizmetler, fen işleri ve zabıta birimlerinden oluşur. Beldenin nüfusu, fizikî ve coğrafî yapısı, ekonomik, sosyal ve kültürel özellikleri ile gelişme potansiyeli dikkate alınarak, norm kadro ilke ve standartlarına uygun olarak gerektiğinde sağlık, itfaiye, imar, insan kaynakları, hukuk işleri ve ihtiyaca göre diğer birimler oluşturulabilir. Bu birimlerin kurulması, kaldırılması veya birleştirilmesi belediye meclisinin kararıyla olur.” 4.2. “Zabıtanın görev ve yetkileri” başlıklı 51 inci maddesinde, “Belediye zabıtası, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olup bu amaçla, belediye meclisi tarafından alınan ve belediye zabıtası tarafından yerine getirilmesi gereken emir ve yasaklarla bunlara uymayanlar hakkında mevzuatta öngörülen ceza ve diğer yaptırımları uygular… Belediye zabıta teşkilâtının çalışma usûl ve esasları, çalışanların görev ve yetkileri, memurluğa alınması için taşımaları gereken nitelikler, alacakları

meslek içi eğitim, görevde yükselme, (İptal ibare: Anayasa Mahkemesinin 17/10/2018 tarihli ve E.:

2018/110; K.: 2018/99 sayılı Kararı ile) giyecekleri kıyafet ve savunma amaçlı olarak kullanacakları aletler ile zabıta teşkilâtında hizmet gereklerine göre oluşturulacak birimler, İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. Belediye, bu yönetmeliğe aykırı olmamak üzere ek düzenlemeler yapabilir. Zabıta hizmetleri kesintisiz olarak yürütülür. Zabıta

personelinin çalışma süresi ve saatleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda belirtilen çalışma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın, hizmetin aksatılmadan yürütülmesini sağlayacak şekilde düzenlenir. Belediye zabıta ve özel güvenlik hizmetlerinde fiilen çalışanlara, fazla mesai ücreti olarak yılı bütçe kanununda belirlenen üst sınırı aşmamak kaydıyla belediye meclisi kararı ile tespit edilen maktu tutar ödenir.”, 5. Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin; 5.1. “Dayanak” başlıklı 3 üncü maddesinde, “(1) Bu Yönetmelik, 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye

Kanununun 51 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.”, 5.2. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde, “(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında; … b) Belediye zabıtası: Beldenin düzenini muhafaza eden, belde halkının esenlik, sağlık ve huzurunu koruyan, yetkili organların bu amaçla alacakları kararları uygulayan özel zabıta kuvvetini, c) (Değişik: RG-18/12/2021-

31693) Belediye zabıta personeli: Belediye zabıta teşkilatındaki daire başkanı, müdür, şube müdürü, amir,

komiser ve memurları, … f) (Değişik: RG-18/12/2021-31693) Zabıta teşkilatı: Belediye bünyesinde zabıta görev ve hizmetlerini yürütmek üzere, 22/2/2007 tarihli ve 26442 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan

Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair

Yönetmelik hükümleri çerçevesinde oluşturulan birimi… ifade eder.”, 5.3. “Görevleri” başlıklı 10 uncu maddesinde, “(1) Belediye zabıtasının görevleri şunlardır: … 14)

26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanununa göre, izin verilmeyen yerlerin işgaline engel olmak, işgaller ile ilgili tahsilat görevlilerine yardımcı olmak. … 24) Mülki idare amiri, belediye başkanı veya yetkili kıldığı amirlerin hizmetle ilgili emirlerini yerine getirmek.” 5.4. “Belediye zabıta görevlilerine başka hizmet verilmesi” başlıklı 42 inci maddesinde, “(1) Belediye zabıta görevlilerine rızası dışında zabıta hizmetleri haricinde bir görev verilemez. Ancak, olağanüstü hallerde mülki amir veya belediye başkanının emri ile geçici olarak hizmetin gerektirdiği başka görevler de verilebilir.” 6. Simav Belediye Başkanlığı Mali Hizmetler Müdürlüğü Görev, Yetki, Sorumluluk ve Çalışma

Esaslarına İlişkin Yönetmeliğin “MALİ HİZMETLER MÜDÜRLÜĞÜNÜN GÖREVLERİ” başlıklı

4 üncü maddesinde,“4- Aşağıda sayılan görevler, mali hizmetler müdürlüğü tarafından yürütülür: … d)

İlgili mevzuatı çerçevesinde belediye gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek. …”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ile tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran; Mali Hizmetler Müdürlüğü emrinde zabıta olarak görevlendirilmekle birlikte tarafına zabıta kadrosu ile ilgili olmayan görevler verildiğini, zabıta hizmetlerinde çalıştırılmaması nedeniyle maddi ve

manevi zarara uğradığını belirterek, norm kadroya uygun olarak zabıta biriminde görevlendirilmeyi talep etmektedir.

9. Konuyla ilgili mevzuat hükümleri incelendiğinde, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 48 inci maddesinde; Belediye teşkilâtının, norm kadroya uygun olarak yazı işleri, malî hizmetler, fen işleri ve zabıta birimlerinden oluşacağı hüküm altına alınmış ve yine Belediye Kanunu’nun “Zabıtanın görev ve yetkileri” başlıklı 51 inci maddesinde; belediye zabıtasının, beldede esenlik, huzur, sağlık ve düzenin sağlanmasıyla görevli olduğu vurgulanmış, belediye zabıta teşkilatının çalışma usul ve esasları, çalışanların görev ve yetkileri, giyecekleri kıyafet ve savunma amaçlı olarak kullanacakları aletler ile zabıta teşkilatında hizmet gereklerine göre oluşturulacak birimlerin İçişleri Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenleneceği hüküm altına alınmıştır.

10. Belediye Kanunu’nun 51 inci maddesine dayanılarak belediye zabıta teşkilatının kuruluş, görev, yetki ve sorumluluklarını, zabıta memurlarının nitelikleri ile çalışma usul ve esaslarını düzenlemek üzere

Belediye Zabıta Yönetmeliği yürürlüğe konulmuştur. Yönetmelik’in, zabıta teşkilatının kuruluşunu düzenleyen 5 inci maddesinde; beldenin nüfusu, fiziki ve coğrafi yapısı ile gelişme potansiyeli dikkate alınarak, zabıta teşkilatı için; ihtiyaç duyulacak norm kadroya uygun olarak birimler kurulabileceği ve hizmetin gereğine ve yoğunluğuna göre, imar, çevre, sağlık, trafik ve turizm gibi kısımlara ayrılabileceği ifade edilmiştir. Mezkür Yönetmelik’in 42 inci maddesinde ise zabıta personeline, zabıta hizmeti dışında başka bir görev verilemeyeceği düzenlenmekte olup ancak olağanüstü hallerde mülki amir veya belediye başkanının emri ile geçici olarak hizmetin gerektirdiği başka görevlerin verilebileceği hüküm altına alınmıştır.

11. T.C. Sayıştay Başkanlığı Balıkesir Gönen Belediyesi 2017 Yılı Sayıştay Düzenlilik Denetim

Raporunda “Mezkûr Yönetmelik’in 42’nci maddesinde ise zabıta personeline, zabıta hizmeti dışında başka bir görev verilemeyeceği düzenlenmekte olup ancak olağanüstü hallerde mülki amir veya belediye başkanının emri ile geçici olarak hizmetin gerektirdiği başka görevlerin verilebileceği hüküm altına alınmıştır. Kanun ve Yönetmelik hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; zabıta personeline başka görev yasağı getirildiği, başka hizmetlerde ancak olağanüstü hallerde mülki amirin veya belediye başkanının emri ile görev alabilecekleri açık şekilde anlaşılmaktadır. Ancak; yapılan incelemede, kurumun zabıta kadrosunda yer alan iki zabıta personelinin mevzuat hükümlerine aykırı olarak zabıta hizmeti dışında müdürlük kadrosunda görevlendirildiği tespit edilmiştir.” denilmektedir.

12. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuruya konu İdarece başvuranın seyyar esnaftan işgaliye toplayan, ilan reklam tabela ölçümü yapan ve abonelere verilen hizmetlerin kesilmesi işlemini yapan görevlinin yanında zabıt düzenleme yetkisi olan resmi kıyafetli zabıta memurunun bulunması ihtiyacı nedeniyle ve Zabıta Yönetmeliği çerçevesinde pazarcı esnafı ve işyerlerinin açma çalışma ruhsatı kontrolü vb. görevleri yapması için Mali Hizmetler Müdürlüğüne görevlendirilmesinin yapıldığının belirtildiği, bununla birlikte başvuranın 2l/09/2022 tarihli görevlendirme yazısında, “Belediye Zabıta Yönetmeliği 10.

Mad. 24 fıkrası gereği Mali Hizmetler Müdürlüğü emrinde hayvan pazarı giriş çıkış, tahsilat işlemleri, halk pazarı işgaliye ve tahsilat işlemleri, işyerlerinin ilan reklam ölçüm, tahakkuk ve tahsilat işlemleri, ödeme emri tebligat ve dağıtım işlemlerinde” görevlendirildiğinin ifade edildiği, bu kapsamda başvuranın görev tanımının zabıta hizmetleriyle sınırlı tutulduğunun söz konusu görevlendirmeden

anlaşılamadığı, zira Belediye gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek görevinin Mali Hizmetler Müdürlüğünde görevli memurlarca yerine getirilmesi gerektiği, zabıta görevlisine ise ancak gerektiğinde tahsilat görevlilerine yardımcı olmak için görev verilebileceği, hal böyleyken yukarda yer verilen Sayıştay Raporunda da belirtildiği üzere, Belediyenin zabıta kadrosunda yer alan başvuranın mevzuat hükümlerine aykırı olarak zabıta hizmeti dışında başka bir müdürlükte görevlendirilemeyeceği, Belediye ve Bağlı Kuruluşları ile Mahalli İdare Birlikleri Norm Kadro İlke ve

Standartlarına Dair Yönetmelik hükümleri çerçevesinde oluşturulan zabıta teşkilatı bünyesinde görev yapması ve görev tanımının zabıta hizmetleriyle sınırlı tutulduğunun açıkça belirtilmesi gerektiği anlaşıldığından başvuranın Mali Hizmetler Müdürlüğü emrinde gönendirilmesinde hukuka uygunluk bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde

“kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak

İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Kütahya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuranın Mali Hizmetler Müdürlüğüne görevlendirilmesine ilişkin işlemin iptal edilmesi ve zabıta teşkilatı bünyesinde çalıştırılması hususunda TAVSİYEDE BULUNULMASINA, Kararın BAŞVURANA ve SİMAV BELEDİYE BAŞKANLIĞI’NA tebliğine,

6328 sayılı Kanun’un 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Simav Belediye Başkanlığı’nca bu karar

üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi