Zabıtaların yetki aşımı ve engelli bireylere karşı fiziki müdahale iddiasının hukuki değerlendirilmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/3615-S.22.5441

BAŞVURU NO : 2021/15834

KARAR TARİHİ : 15/03/2022

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : BAYRAMPAŞA BELEDİYE BAŞKANLIĞI

İlgililer hakkında ceza verilmesi talebi hakkındadır

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 16/09/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran ; Engelli olduğunu, 12 Eylül 2021 Pazar günü saat 13 : 00 – 14 : 30 civarında İstanbul Otogarı metro girişinde bir zabıtanın “Başvuranın elinde bulunan kişisel kullanımı için aldığı suları satmasını istediği, suları satmayınca diğer zabıtalarla birlikte kendisini darp ettiğini, vücudunun çeşitli yerlerinde morluklar oluştuğu”, bunun üzerine başvuranın darp raporu aldığını, karakolda görevli polisin kendisine “özür dilesinler barışın” dediği, zabıtanın ise kendisine “şikayetçi olmaması yönünde telkinlerde bulunduğunu”, 5 Mayıs günü covid dolayısıyla sokağa çıkma yasağı olduğu halde görevli zabıtaların görevini yerine getiremediğini ifade ederek olayın incelenmesini, ilgililerin görev yerinin değiştirilmesi ve sorumluların cezalandırılmasını talep etmektedir.

1.1. Dilekçe ekinde başvurana ait 13.09.2021 tarihli Genel Adli Muayene Raporu’nun yer aldığı, mezkur raporda “başvuranın boynunda kızarıklık ve sağ el parmağında hassasiyet” olduğunun belirtildiği görülmüştür.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanlığı’nın 02.11.2021 / 17.12.2021 / 10.12.2021 tarihli cevabi yazıları

ve ekindeki bilgi – belgelerde:

2.1. 15.09.2021 tarihinde mezkur başvuru hakkında muhakkik görevlendirildiği, 2.2. Başvuran olduğu tahmin edilen bir şahıs ve zabıta görevlileri arasında “zabıtanın başvuranın elindeki su şişeleri olduğu düşünülen ürünleri Kapalı Çarşı yakınında bir merdiven kenarında incelemesini” içeren fotoğraflar,

2.3. 22.11.2021 tarihli Araştırma Raporu:

2.3.1. Araştırma Raporu kapsamında alınan başvuran ifadesinde: “Başvuranın otogar içinde su satmadığı ancak su sattığı düşünülerek darp edildiği akabinde polis karakolunda kendisine davacı olmaması hususunda telkinde bulunulduğu”, 2.3.2. Tanık Güvenlik Görevlileri . . ve . : “Bir vatandaşın zabıtaya mukavemet ettiği ihbarı üzerine olay yerine geldikleri, vatandaşın zabıtalara ağıza alınmayacak küfürler ederek mukavemet gösterdiği, vatandaşın mezkur davranışları sürmesi neticesinde polis çağrıldığı ve topluca karakola gidildiği”, 2.3.3. Bilgisi alınan Zabıta Memuru . .: “Başvuranın mukavemet ettiği bilgisi üzerine olay yerine gittiğini, sonra da topluca karakola gidildiği, karakolda karşılıklı şikayetçi olunmadığı, başvuranın sürekli olarak otogarda seyyar satıcılık için yer talep ettiği ancak seyyar satıcılık’ın yasak olması nedeniyle kendisine izin verilmediği, son olarak ise başvuranın mısır arabasına el konulduğu”, 2.3.4. Bilgisi alınan Zabıta Memuru . , . . ile aynı doğrultuda ifade verdiği, 2.3.5. Hakkında araştırma yapılan zabıta memuru . .: “Olayın otogarın doğu kısmında gerçekleştiği, o gün başvuranın elinde su poşetleri olduğu, başvurana suyun kaç lira olduğunu sorduğunu başvuranın ise ‘3 lira’ diye cevap verdiği, akabinde . . .’nin olay yerine geldiği, işlem yapmaya çalıştıklarında karşı tarafın mukavemet edip kendilerine ve amirlerine hakaret ettiği ve iftira attığı”nı ifade ettiği, 2.3.6. Hakkında araştırma yapılan zabıta memuru . . .. ifadesinde . . ile aynı doğrultuda ifade verdiği, 2.3.7. Muhakkik yaptığı araştırmada; Başvuranın elinde su poşetlerinin olması ve üzerindeki satıcı önlüğü başvuranın seyyar satıcılık yaptığına işaret ettiği, güvelik görüntülerinin incelenmesinde ‘Sivil kıyafetli zabıta memurları ile personel arasında su şişelerinin alınması esnasında çekiştirme olduğu”, vatandaşın ise karakolda şikayetçi olmadığı ve tarafların uzlaşı ile karakoldan ayrıldığı, başvuranın otogar içinde satış yapmak için birçok dilekçe verdiği ayrıca pek çok şikayette bulunduğu, mezkur dilekçelerle haklılık algısı oluşturmaya çalıştığı, ilgili genel muayene raporunda ‘darp edildiğine dair’ bir bilgi yer almadığı, darp olması durumunda ‘diz ile basılan boyun bölgesinde morarma, kızarma vs.. unsurların yer alması gerektiği”, daha önceden başvuranın seyyar satıcı arabasına el konulması otogar içinde seyyar satıcılık yaptığına delil olduğu, vatandaşın art niyetli olduğu hususları göz önünde alındığında inceleme ve soruşturma açılmasına gerek olmadığı, sonuç olarak ifade edilmiştir.

2.4. Başvurana hitaben yazılan 29.11.2017 ve tarihli cevabi yazılarda; “Başvuranın %40 engelli olduğu, Bayrampaşa Otogarında mısır/kestane satmak için başvuranın talepte bulunduğu, ancak kabul edilmediği” görülmüştür.

2.5. Cevabi yazı ekinde, başvurana ait yüzde 40 engelli olduğuna dair engelli kimlik kartı bulunduğu görülmüştür.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. “18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 11.04.2007 tarih ve 26490 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin; 5.1. Görevleri başlık 10 uncu Maddesinde; Belediye zabıtasının görevleri şunlardır:… 3) 5393 sayılı

Kanunun 15/m maddesi doğrultusunda, cadde, sokak, park, meydanlar, kaldırımlar, deniz, göl, nehir ve benzeri yerlerde mevzuata ve sağlık şartlarına aykırı olarak satış yapan seyyar satıcıları men etmek, satışa sunulan emtiaları emanete almak, emanete alınan gıda maddelerinden bozulabileceklerin cezası ödenmeyerek iki gün içinde alınmaması halinde gıda bankasına, gıda bankası bulunmayan yerlerde devlete ait sosyal hizmet ve yardım kuruluşlarına teslim etmek, cezası ödenmeyerek otuz gün içinde teslim alınmayan gıda dışı malları kanunla belirlenen yerlere tutanak karşılığı teslim etmek ve ilgilileri hakkında işlem yapmak.”, 5.2. “Yekileri” başlıklı 11 nci Maddesinde: “Belediye zabıtasının; ilgili mevzuatın ve yetkili belediye organlarının yüklediği görevleri yerine getirebilmek için belediye sınırları içindeki yetkileri şunlardır …b)

Mevzuatla kendilerine verilen görevleri yapmaya mani olanlar ile görev sırasında mukavemet gösterenleri, görevi yaptırmamak için direnen, küfür, hakaret, tehdit edenler ile sözlü veya fiili saldırıda bulunanları kolluğa bildirmek, kovuşturma yapmak üzere tutanak düzenlemek…” hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın taleplerine ilişkin

Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Karar Önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

7. Başvuran; 12 Eylül 2021 Pazar günü su sattığı iddiasına istinaden İstanbul Otogarı’nda Belediye zabıtaları tarafından darp edildiğini ifade ederek olayın incelenmesini, ilgililerin görev yerinin değiştirilmesi ve sorumluların cezalandırılmasını talep etmektedir.

8. Mevzu bahis olay başvuranın otogar alanı içerisinde su satması eylemini ifa ettiği iddiasına ilişkin oluştuğu, başvuranın su satmadığı hususunda ifadesi olduğu ancak müteaddit sefer İdare’ye otogar içinde seyyar satıcılık yapmak için başvuruda bulunduğu ve olay anında elinde 1 koli şişesinin bulunduğu, 8.1. Başvuranın kamu görevlilerine karşı “hakaret ve ağıza alınmayacak sözler sarf ettiği” ilgili ifadelerde belirtilmiş olsa da, olayla ilgili kamera kayıtlarında, olay yeri video kayıtlarında ses olmamasına da bağlı olarak, bu hususta bir tespit yapılamadığı, 8.2. Cevabi yazı ekinde gönderilen 09.12.2021 tarihli video kaydında; 8.2.1. 13.02.16 saatinde başvuran olduğu düşünülen ve elinde pet su şişeleri olan bir kişi ve 1’i sivil kıyafetli

2 zabıtanın beraber yürüdüğü,

8.2.2. 13.02.59’da başvuranın merdivende kolundan çekildiği ve elindeki su şişelerinin alınmak istendiği, 8.2.3. 13.03.24’e kadar başvuranın kamu görevlileri ile beraber gitmemek için direndiği ve bir arbede yaşandığı, 8.2.4. 13.03.30’da arbedenin devam ettiği başvuranın boynunun kavranarak merdivenlerde yere yatırıldığı,

8.2.5. 13.12.50’ye kadar taraflar arasında konuşmanın devam ettiği, 8.2.6. 13.13.09’da gelen polisle olay yerinden ayrıldıkları, Görülmüştür.

9. Belediye Zabıta Yönetmeliği’nin ilgili maddelerine göre, Belediye zabıtasının görevleri arasında

“mevzuata ve sağlık şartlarına aykırı olarak satış yapan seyyar satıcıları men etmek, satışa sunulan emtiaları emanete almak” ve “mevzuatla kendilerine verilen görevleri yapmaya mani olanlar ile görev sırasında mukavemet gösterenleri, görevi yaptırmamak için direnen, küfür, hakaret, tehdit edenler ile sözlü veya fiili saldırıda bulunanları kolluğa bildirmek, kovuşturma yapmak üzere tutanak düzenlemek…” bulunduğu, 9.1. Diğer taraftan, ilgili video kayıtlarının incelenmesi neticesinde, zabıta görevlilerinin başvurana fiziki müdahelede bulunduğu hususunda kanaat oluştuğu, ancak yukarıda belirtildiği üzere ilgili mevzuat gereğince, zabıtanın fiziki olarak müdahele etme yetkisinin bulunmadığı, bu gibi durumlarda, olayı yetkili kolluk kuvvetlerine bildirmek zorunda olduğu, kaldı ki, başvuranın engelli olduğu ve engel durumu göz önünde bulundurulması gerektiği, 9.2. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın ilgili personelin görev yeri değiştirilmesi talebinin gerçekleştirilme imkanının olmadığı ancak konunun tekrardan Belediye müfettişleri tarafından incelenmesi ve gerek görüldüğü halde ilgililer hakkında disiplin cezası verilmesi gerektiği,

sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

10. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde

“kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

11. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa)

dava açma süresinden arta kalan sürede İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Başvuranın, ilgili personelin görev yeri değiştirilmesi talebinin REDDİNE;

Fiziki müdahale içeren görüntüler de dikkate alınarak konunun Belediye Müfettişleri tarafından incelenmesi ve gerekmesi halinde ilgililer hakkında ceza verilmesi hususunda İSTANBUL

BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İSTANBUL

BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın BAŞVURANA ve İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi