|
ÖZET: Başvuran vekili, müvekkilinin oğlunun 01/08/2012 tarihinde terörle mücadele kapsamında meydana gelen bir olayda hayatını kaybettiğini belirterek, 5233 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi uyarınca aylık bağlanmasını talep etmiştir. Şırnak Valiliği, başvurunun Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından değerlendirilmesi gerektiğini, Valilik bünyesindeki Zarar Tespit Komisyonu’nun yalnızca olayın 5233 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığını belirleyeceğini ifade etmiştir. Sosyal Güvenlik Kurumu ise, başvuruya ilişkin belgeler arasında Zarar Tespit Komisyonu kararı bulunmadığı için aylık bağlanması talebinin reddedileceğini belirtmiştir.
Uyuşmazlık, başvuranın oğlunun ölüm olayının 5233 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği üzerinedir. Danıştay, Zarar Tespit Komisyonu kararı olmaksızın başvuranın aylık bağlama talebinin reddedilmesinin hukuka aykırı olduğuna karar vermiştir. Bu bağlamda, başvuranın talebinin değerlendirilmesi için Şırnak Valiliği tarafından olayın 5233 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığını belirlemesi gerektiği sonucuna varılmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/9459-S.23.15279
BAŞVURU NO : 2023/2350
KARAR TARİHİ : 28/07/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ŞIRNAK VALİLİĞİ
SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuran vekilinin müvekkiline oğlunun ölüm olayı nedeniyle 5233 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanması talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 15/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran vekili özetle; başvuranın oğlu (T.C.
No: 01/08/2012 tarihinde Şırnak İli Uludere İlçesi Yemişli Köyünde çobanlık yaptığı sırada bulduğu terörist saldırılar nedeniyle çıkan çatışmalarda kullanılıp patlamamış havan mermisinin infilak etmesi sonucu hayatını kaybettiğini belirterek 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların
Karşılanması Hakkında Kanun’un Ek 1’inci maddesi ile Geçici 5’inci maddesi uyarınca müvekkiline aylık bağlanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Şırnak Valiliği Hukuk İşleri Şube Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 06/04/2023 tarihli ve
E- – – sayılı yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 5233 sayılı Kanun uyarınca yapılan aylık bağlanma başvurularını karara bağlamada Sosyal Güvenlik
Kurumunun yetkili kılındığı,
2.2. Valiliklerin yapılan aylık bağlama müracaatlarını SGK’ya iletmekte olup karar verme yetkisine sahip olmadığı, Valilikler bünyesinde bulunan zarar tespit komisyonlarının yapılan başvurular üzerine olayların
5233 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığına karar verdiği,
2.3. Başvuran vekili tarafından Valiliğe yapılan başvurunun 04/01/2023 tarihli yazı ile SGK’ya gönderildiği, SGK’nın 17/01/2023 tarihli cevabi yazısında Valilikten ilgilinin vefat olayının 5233 sayılı
Kanun kapsamına girdiğine dair komisyon kararının gönderilmesinin istendiği, buna istinaden Zarar Tespit
Komisyonunun söz konusu olaya ilişkin Komisyona herhangi bir başvurunun yapılmadığına dair 23/01/2023 tarihli yazısının SGK’ya bildirildiği, 3. Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) Emeklilik Hizmetleri Genel Müdürlüğünün başvuru konusuna ilişkin 12/05/2023 tarihli ve E- – – sayılı yazısında özetle; 3.1. 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun’un terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin maddi zararlarının sulhen karşılanması hakkında esas ve usulleri düzenlediği, 3.2. Bu Kanun’un 4 ve 5’inci maddelerinde düzenleme altına alınan zarar tespit komisyonlarının zararın meydana geldiği illerde zarar görenler tarafından yapılacak başvurular üzerine meydana gelen olayın 5233 sayılı Kanun kapsamında yer alıp almadığına karar verdiği, 3.3. Yine aynı Kanun’un 6’ncı maddesi uyarınca zararın gerçekleştiği veya zarar konusu olayın meydana geldiği il valiliğine başvurulması durumunda gerekli işlemlerin başlatılacağı, 3.4. Öte yandan yine bahsi geçen Kanun’un Ek 1’inci maddesinde aylık bağlamaya ilişkin esas ve usuller ile bu madde kapsamına girenlerin ilgili valiliğe müracaatı üzerine valilik tarafından düzenlenecek belgelerin Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderileceği hükmünün yer aldığı, 3.5. Kanun koyucu tarafından bir olayın terör veya terörle mücadeleden kaynaklanıp kaynaklanmadığının tespitine ilişkin yetkinin zarar tespit komisyonlarına verildiği, bu nedenden dolayı komisyon kararı olmaksızın aylık bağlanmasına dair Kurumlarınca herhangi bir işlem yapılamayacağı, 3.6. Başvuru konusu olay incelendiğinde ise müteveffanın annesi olan başvuranın vekili tarafından 04/09/2020 tarihli dilekçeyle söz konusu olay kapsamında adı geçene aylık bağlanması talebiyle Kuruma başvuruda bulunulduğu, 03/11/2020 tarihli cevabi yazıda 5233 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi kapsamındaki aylık taleplerinin olayın gerçekleştiği il valilikleri aracılığıyla yapılması gerektiğinin bildirildiği, 3.7. Bu kapsamda başvuran vekili tarafından 13/12/2022 tarihli dilekçeyle Şırnak Valiliğine başvuru yapıldığı, bunun üzerine Valilikçe 04/01/2023 tarihli yazıyla aylık bağlamaya ilişkin belgelerin Kuruma gönderildiği, ancak belgeler arasında olayın 5233 sayılı Kanun kapsamında yer aldığına dair Zarar Tespit
Komisyonu kararının bulunmadığı, sonrasında 17/01/2023 tarihli yazı ile Valilikten komisyon kararının talep edildiği, 10/02/2023 tarihinde alınan cevabi yazıda şahsın ölüm olayıyla ilgili herhangi bir başvurusunun bulunmadığı bilgisinin verildiği, bu durumdan ötürü başvuran vekiline 22/02/2023 tarihli yazı ile olayın 5233 sayılı Kanun kapsamında yer aldığına dair komisyon kararının bulunmaması nedeniyle
Kurumlarınca yapılacak bir işlem bulunmadığının söylendiği, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 6. 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun’un; 6.1. “Zarar tespit komisyonları” başlıklı 4’üncü maddesinin birinci fıkrasında; “Zarar tespit komisyonları illerde; bu Kanun kapsamında yapılacak başvurular üzerine on gün içinde kurulur.”,
6.2. “Komisyonun görevleri” başlıklı 5’inci maddesinde; “Komisyonun görevleri şunlardır:
a) Zarar görenin veya mirasçılarının başvurusu hâlinde bu Kanun kapsamına giren bir zararın bulunup bulunmadığını tespit etmek.
b) Kamu kurum ve kuruluşları veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınca uygulanmış projelerin, zararın giderilmesine katkıları; zarar görenin değerlendirebileceği enkaz ve diğer yararlar; sigorta şirketlerince veya ilgili mevzuata göre kamu kurum ve kuruluşları ile sosyal güvenlik kuruluşlarınca ödenen tazminatlar, tedavi ve cenaze giderlerinin zarar miktarından mahsup edilmesi suretiyle belirlenen ve 9 uncu veya 10 uncu maddelere göre yapılan nakdî veya aynî ödeme miktarını içeren sulhname tasarılarını hazırlamak.
c) Sulhname tasarısının kabul edilmemesi veya 12 nci maddenin ikinci fıkrasına göre kabul edilmemiş sayılması hâllerinde bir uyuşmazlık tutanağı düzenleyerek bir örneğini ilgiliye tebliğ etmek.
d) Başvuranın, bu Kanun kapsamına giren bir zararının bulunmadığının tespit edilmesi hâlinde, buna ilişkin karar tutanağı düzenleyerek bir örneğini ilgiliye tebliğ etmek.”, 6.3. “Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde yapılacak ödemeler” başlıklı 9’uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Yaralanma, engelli hâle gelme ve ölüm hâllerinde (7000) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucunda bulunan miktarın; a) Yaralananlara altı katı tutarını geçmemek üzere yaralanma derecesine göre, b) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından üçüncü derece olarak tespit edilenlere dört katından yirmidört katı tutarına kadar, c) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından ikinci derece olarak tespit edilenlere yirmibeş katından kırksekiz katı tutarına kadar, d) Çalışma gücü kaybı, yetkili sağlık kuruluşları tarafından birinci derece olarak tespit edilenlere kırkdokuz katından yetmişiki katı tutarına kadar, e) Ölenlerin mirasçılarına elli katı tutarında, /
Nakdî ödeme yapılır.”, 6.4. Ek 1’inci maddesinde; “(9.500) gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak tutarın, çalışma gücü kaybı; a) Yüzde kırktan daha aşağı olanlar hariç olmak kaydıyla, 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde belirtilen malullerin kendilerine yüzde altmışı tutarında, b) 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (c) bendinde belirtilen malullerin kendilerine yüzde sekseni tutarında, c) 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen malullerin kendilerine tamamı tutarında, ç) 9 uncu maddenin birinci fıkrasının (e) bendinde belirtilenlerin 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal
Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 34 üncü maddesi uyarınca belirlenecek hak sahiplerine ise tamamı üzerinden yapılacak paylaştırma tutarında, aylık bağlanır.
Sosyal Güvenlik Kurumunca ödenen bu aylıklar her yıl sonunda faturası karşılığında Maliye Bakanlığından tahsil edilir.
Ancak, ölenlerin anne ve babasına aylık bağlanmasında, 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde belirtilen her türlü kazanç ve irattan elde etmiş olduğu gelirinin asgari ücretin net tutarından daha az olması ve diğer çocuklarından hak kazanılan gelir ve aylıklar hariç olmak üzere gelir ve/veya aylık bağlanmamış olması şartları aranmaz. Çalışma gücü kayıpları nedeniyle bu maddeye göre aylık bağlanmasına hak kazanmakla birlikte aylık bağlanmamış olanlardan veya bu maddeye göre aylık almakta iken vefat edenlerin önceden tespit edilmiş malullük oranlarına göre hak kazanabilecekleri ya da almakta oldukları aylıklar, 5510 sayılı Kanunun 34 üncü maddesi uyarınca belirlenecek hak sahiplerine birinci fıkranın (ç) bendine göre intikal ettirilir.
Bu madde kapsamına girenlerin ilgili valiliğe müracaatı üzerine valilik tarafından tanzim edilecek aylık bağlanmaya ilişkin belgeler Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderilir.
(…)”, 6.5. Geçici 5’inci maddesinde; “(Ek: 4/7/2012-6353/81 md.) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce meydana gelen terör olayları sebebiyle malul olanların kendilerinin, hayatını kaybedenlerin ise hak sahibi yakınlarının müracaatları halinde; ek 1 inci maddede belirtilen koşulları taşımaları kaydıyla aynı maddede belirtilen usul ve esaslar ile aylık miktarları üzerinden ve bu maddenin yayımı tarihini takip eden ay başından itibaren 5510 sayılı Kanunda belirtilen usul ve esaslara göre aylığa hak kazanırlar. Ancak bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önceki dönem için herhangi bir ödeme yapılmaz.”, hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ CELİLE ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran vekili özetle; müvekkilinin oğlunun 01/08/2012 tarihinde yaşanan olayda hayatını kaybettiğini belirterek 5233 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi ile Geçici 5’inci maddesi uyarınca müvekkiline aylık bağlanmasını talep etmektedir.
9. Şırnak Valiliği tarafından özetle; 5233 sayılı Kanun uyarınca yapılan aylık bağlanma başvurularını karara bağlamada Sosyal Güvenlik Kurumunun yetkili olup Valilik bünyesindeki zarar tespit komisyonlarının yalnızca olayların 5233 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığına karar verdiği, bu kapsamda başvuranın söz konusu olaya ilişkin komisyona herhangi bir başvurusunun bulunmadığı belirtilmiştir.
10. Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından özetle; 5233 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi uyarınca aylık bağlanabilmesi için başvuranların ilgili valiliğe müracaatı üzerine valilik tarafından düzenlenecek belgelerin Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderileceği, Zarar Tespit Komisyonu kararı olmaksızın aylık bağlanmasına dair herhangi bir işlem yapılamayacağı, başvuru konusu olayda ise Şırnak Valiliği tarafından
Kuruma gönderilen belgelerin arasında yaşanan olayın 5233 sayılı Kanun kapsamında olduğuna dair bir komisyon kararının bulunmadığı, bundan dolayı başvuran vekilinin anılan Kanun kapsamında müvekkiline aylık bağlanması talebine yönelik yapılacak bir işlem bulunmadığı beyan edilmiştir.
11. Bu çerçevede başvuru konusu uyuşmazlığın; başvuranın oğlu olan müteveffanın hayatını kaybettiği olayın 5233 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi kapsamında yer alıp almadığına dair tespitin Sosyal
Güvenlik Kurumunca mı yoksa Şırnak Valiliği bünyesinde bulunan Zarar Tespit Komisyonu tarafından mı yapılacağı hususunda ortaya çıktığı anlaşılmaktadır. Öyleyse söz konusu olaya ilişkin anılan Kanun’da yer alan koşulların oluşup oluşmadığının tespiti ve böylece başvuran vekilinin ilgili aylığın müvekkiline bağlanması yönündeki talebinin karşılanıp karşılanmayacağının açıklığa kavuşması meselesi ortada durmaktadır. Haliyle öncelikle uyuşmazlığın doğması sürecinde gerçekleşen olayların ele alınıp sonrasında ilgili mevzuat hükümleri ışığında somut olaydaki işlemin hukuka ve hakkaniyete uygunluğunun değerlendirilmesi gerekecektir.
12. Kurumumuza iletilen bilgi ve belgelerin incelenmesinden anlaşıldığı kadarıyla başvuru konusu olay ve olguların gerçekleşme sürecine bakıldığında; 12.1. Başvuran oğlu arazide bulduğu havan mermisi ile uğraşırken gerçekleşen patlama sonucu 01/08/2012 tarihinde hayatını kaybettiği, 12.2. Başvuran vekili tarafından söz konusu olaya ilişkin 5233 sayılı Kanun kapsamında müvekkiline aylık bağlanması talebini içeren 04/09/2020 tarihli dilekçe ile Sosyal Güvenlik Kurumuna başvuruda bulunulduğu, Kurumun 03/11/2020 tarihli cevabında 5233 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi kapsamındaki aylık taleplerinin olayın meydana geldiği il valilikleri aracılığıyla yapılması gerektiğinin belirtildiği, 12.3. Bunun üzerine başvuran vekili tarafından 13/12/2022 tarihinde Şırnak Valiliğine başvuru yapıldığı, Valiliğin 04/01/2023 tarihli yazısı ile aylık bağlanması işlemine esas belgelerin Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderildiği, ancak anılan belgeler arasında gerçekleşen vefat olayının 5233 sayılı Kanun kapsamında yer aldığına dair Zarar Tespit Komisyonu kararının bulunmadığı, 12.4. Bahsedilen durum dolayısıyla Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından yapılacak aylık bağlama işlemine esas olmak üzere yaşanan vefat olayının anılan Kanun kapsamına girdiğine dair Zarar Tespit Komisyonu kararının 17/01/2023 tarihinde Valilikten talep edildiği,
12.5. Şırnak Valiliğince 10/02/2023 tarihinde Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderilen cevabi yazıda 23/01/2023 tarihi itibariyle ilgili şahsın ölüm olayı ile ilgili herhangi bir başvuru kaydının bulunmadığından bahsedildiği, 12.6. Bu itibarla Sosyal Güvenlik Kurumunca 22/02/2023 tarihinde başvuran vekiline gönderilen yazıda
5233 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesine göre yapılacak aylık tahsis işlemlerinde olayın anılan Kanun
kapsamında bulunduğuna dair zarar tespit komisyonlarınca karar alınmasının yasal bir zorunluk olduğu, söz konusu vefat olayının 5233 sayılı Kanun kapsamına girdiğine dair düzenlenmiş bir Zarar Tespit
Komisyonu kararı bulunmadığından aylık bağlanması talebine yönelik yapılacak herhangi bir işlem bulunmadığının bildirildiği görülmektedir.
13. 5233 sayılı Kanun’un 1’inci maddesinde kanunun amacının; terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddi zarara uğrayan kişilerin bu zararlarının karşılanması olduğu düzenlenmiştir. Bu kapsamda belirtilen durumlar nedeniyle zarara uğrayıp yaralanan veya engelli hale gelenlerin veyahut da ölüm hallerinde bu kişilerin yakınlarının zararları anılan Kanun’un ilgili hükümlerine göre karşılanmaktadır. Bunun yanında yalnızca ortaya çıkan zararlar karşılanmakla kalmayıp aynı zamanda 5233 sayılı Kanun’un 9’uncu maddesinde belirtilen usule göre ilgililere belirli miktarlarda nakdi ödeme yapılması da söz konusudur. Bahsedilen zararların karşılanacağı tutar ile nakdi ödeme tutarlarını belirlemeye ise ilgili valilik bünyesinde oluşturulan zarar tespit komisyonu yetkili kılınmıştır.
14. 5233 sayılı Kanun kapsamında gerçekleşen olaylardan doğan maddi zararların karşılanması ve ilgililere nakdi ödeme yapılmasının dışında anılan Kanun’a 04/07/2012 tarihli ve 6353 sayılı Kanun ile eklenen “Ek
Madde-1” düzenlemesinde ilgililere aylık bağlanması imkânı da getirilmiştir. Şu durumda Kanun’un ilk halinde yer almayıp 6353 sayılı Kanun’la getirilen ek madde hükmünce bağlanması öngörülen aylıklara ilişkin işlemlerde Sosyal Güvenlik Kurumu yetkili makam olarak belirlenmiş olup söz konusu ek maddenin dördüncü fıkrasında yer alan düzenlemeye göre ise “bu madde kapsamına girenlerin ilgili valiliğe müracaatı üzerine valilik tarafından tanzim edilecek aylık bağlanmaya ilişkin belgeler”in Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderileceği ifade edilmiştir.
15. Ek maddede bahsi geçen aylık bağlama hususunun 5233 sayılı Kanun’un sistematiğinden ayrı bir yanı olduğu görülmekle beraber anılan Kanun’un diğer hükümlerinde karşılanması öngörülen zararlar ile yapılacak nakdi ödemelerin tabi olduğu birtakım şekil şartları ve kurallarının aylık bağlama işlemi için geçerli olmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla diğer ödeme kalemlerinde yer aldığı üzere zarar tespit komisyonlarınca yapılması gereken işlemlerin ek madde uyarınca bağlanacak aylıklar açısından uygulanmasına gerek görülmediği, ek madde kapsamında belirtilen usulün ise hak sahiplerinin ilgili valiliğe başvurup valiliğin de aylık bağlanmaya ilişkin belgeleri Sosyal Güvenlik Kurumuna göndermesinden ibaret olduğuna anılan hükmün yorumlanması yoluyla ulaşılabilmektedir.
16. Başvuruya konu somut olaydaki uyuşmazlıkta; aylık bağlanması talebiyle ilk olarak Sosyal
Güvenlik Kurumuna başvuruda bulunulduğu, Kurumun 5233 sayılı Kanun’un Ek 1’inci maddesi gereğince ilgili valilik aracılığıyla başvuru yapılması yönünde verdiği cevap üzerine başvuran vekilinin Şırnak
Valiliğine başvuru yaptığı, Valilikçe başvuruya konu olayın 5233 sayılı Kanun kapsamında olup olmadığına yönelik bir değerlendirme yapılmaksızın aylık bağlanmaya ilişkin belgelerin Sosyal Güvenlik
Kurumuna gönderildiği görülmektedir. Ancak bundan sonraki süreçte Sosyal Güvenlik Kurumu, Valilikten gelen belgeler içerisinde söz konusu vefat olayının 5233 sayılı Kanun kapsamında bulunduğuna dair Zarar
Tespit Komisyonu kararının bulunmadığından bahisle Valilikten komisyon kararını talep etmiştir. Hâlbuki yukarıda bahsedildiği üzere 5233 sayılı Kanunda aylık bağlanması talebine konu başvurularda gerçekleşen
olayın Kanun kapsamında olup olmadığının tespiti için zarar tespit komisyonu kararı aranacağına yönelik herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
17. Kaldı ki başvuran vekilinin müvekkiline 5233 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanması talebiyle
Şırnak Valiliğine başvurması üzerine Valilik tarafından aylık bağlanmaya esas belgelerin düzenlenip
Sosyal Güvenlik Kurumuna gönderilmesi durumunda eğer yasal zorunluluk olarak bu belgeler arasında
Zarar Tespit Komisyonu kararının da yer alması gerekliyse aylık bağlanmasına ilişkin ileri sürülen açık ve belirli bir talep söz konusuyken Valiliğin bu durumu göz ardı edip anılan talebi bu kapsamda değerlendirmemiş olması, idarenin hizmet kusurunu doğuracaktır. Dolayısıyla Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bahsi geçen belgeler arasında Zarar Tespit Komisyonu kararının bulunmadığının ifade edilmesi üzerine Valiliğin buna cevap olarak ilgili şahsın ölüm olayı ile ilgili olarak zarar tespit komisyonuna yapılmış herhangi bir başvuru kaydının bulunmadığını belirtmesi, aylık bağlanmasına yönelik talebin sürüncemede bırakılmasına ve başvuran açısından hak kaybına ve mağduriyete yol açabilecektir. Bu anlamda Sosyal Güvenlik Kurumunca aylık bağlama işlemlerinin yapabilmesi için ilgili valiliğe başvuruda bulunulmasının üzerine başvuranın oğlunun ölüm olayının hangi işlem adı altında olursa olsun 5233 sayılı
Kanun kapsamına girip girmediğinin değerlendirilmesinin yeterli olduğu açıktır.
18. Nitekim başvuran vekili tarafından Kurumumuza sunulan ve başvuru konusu uyuşmazlığa benzer nitelik gösteren davalar üzerine verilmiş yargı kararlarında; 18.1. Danıştay 15. Dairesince verilen 29/03/2017 tarihli ve E. 2016/8952, K. 2017/1416 sayılı kararda; “…
İdare Mahkemesi’nce; 5233 sayılı Kanun uyarınca zararlarının hesaplanarak tazminat ödenmesi talebinde bulunmayan davacıların, 2012 yılında 5233 sayılı Kanun’a eklenen Ek-1. madde uyarınca gerekli şartları taşıması durumunda aylık bağlanmasına dair imkandan faydalanamayacağının kabulüne olanak bulunmadığı, davacıların başvurusunun 5233 sayılı Kanun kapsamında Kanunda öngörülen sürelerde söz konusu olay nedeniyle zararlarının karşılanması istemiyle yapılmış bir başvuru olmayıp, Kanuna eklenen
Ek-1. madde kapsamındaki aylık bağlanmasına ilişkin bir başvuru olduğu, bu nedenle 5233 sayılı Kanun’un
Ek-1. maddesi kapsamında davacıların başvurularının değerlendirilmesine imkan verecek şekilde dava konusu olayın 5233 sayılı Kanun kapsamına girip girmediği hususunun ‘nce değerlendirilmesi gerekirken, davacıların 5233 sayılı Kanun kapsamında daha önce yaptıkları bir başvuru bulunmadığından bahisle başvurunun reddedilmesine ilişkin işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemlerin iptali yolunda verilen kararın hukuka uygun olmadığı ileri sürülerek temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
…
Açıklanan nedenlerle; temyiz isteminin reddine, … İdare Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ONANMASINA…”, 18.2. Aynı Dairenin 29/03/2017 tarihli ve E.2016/6913, K.2017/1415 sayılı kararında; “… İdare
Mahkemesi’nce; davalı idarece, davacının terör olayı nedeniyle yaralanıp yaralanmadığı hususunda bir değerlendirme yapılarak, terör olayı nedeniyle yaralandığının tespit edilmesi halinde 5233 sayılı Kanun’un
Ek-1. maddesinden yararlandırılmak üzere ilgili bilgi ve belgelerin Sosyal Güvenlik Kurumu Primsiz
Aylıklar Daire Başkanlığı’na gönderilmesi gerekirken, 5233 sayılı Kanun kapsamında tazminat başvurusu olmadığından bahisle başvurusunun reddine ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptali yolunda verilen kararın, hukuka uygun olmadığı ileri sürülerek temyizen incelenerek bozulması istenilmektedir.
/
…
Açıklanan nedenlerle; temyiz isteminin reddine, … İdare Mahkemesi’nin … tarih ve E:…, K:… sayılı kararının ONANMASINA…” şeklinde kararlar verildiği görülmüştür.
18.3. Bunlardan başka güncel idare mahkemesi kararlarında; mahkeme tarafından yargılamaya konu gerçekleşen olayların 5233 sayılı Kanun kapsamında yer aldığına yönelik yapılan tespitle birlikte anılan
Kanun’da terör olayları nedeniyle hayatını kaybedenlerin hak sahibi yakınlarına aylık bağlanmasının zarar tespit komisyonu kararı bulunması şartına bağlanmadığı belirtilerek Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından aylık bağlanmasına ilişkin taleplerin zarar tespit komisyonu kararı bulunmadığından bahisle reddedilmesi şeklinde uygulanan işlemlerin iptaline hükmedildiği anlaşılmaktadır (Ankara 16. İdare Mahkemesi, E.
2022/1730, Y.D.; Ankara 15. İdare Mahkemesi, E. 2020/730, K. 2021/85; Ankara 11. İdare Mahkemesi, E.
2021/467, K. 2022/315).
18.4. Bu çerçevede, 5233 sayılı Kanun kapsamında aylık talebinde bulunanların durumunun anılan Kanun kapsamına girip girmediğine yönelik idarece bir değerlendirme yapılmasının zorunlu olduğu açık olmakla birlikte, söz konusu değerlendirmenin bizzat Zarar Tespit Komisyonu marifetiyle yapılmasının veya ilgililere aylık bağlanabilmesi için bir şekil şartı olarak Zarar Tespit Komisyonu kararı aranmasının zorunlu olduğundan bahsedilemeyeceği anlaşılmaktadır. Bu durumda, somut olayda başvuranın Şırnak Valiliğine yapılan müracaatı sonrasında, hangi işlem adı altında olduğundan bağımsız olarak Valilikçe başvuranın oğlunun ölüm olayının 5233 sayılı Kanun kapsamına girip girmediğine yönelik değerlendirmenin yapılması ve aylık bağlama işlemleri yönünden değerlendirilmek üzere diğer belgelerle birlikte Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığına gönderilmesi gerekmektedir.
19. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarelerin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde; başvuran müteveffa oğlu dolayı tarafına 5233 sayılı Kanun kapsamında aylık bağlanması talebinin salt Zarar Tespit
Komisyonu kararı bulunmadığından reddedilmesi yönündeki işlemde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkelerine Uygunluk Yönünden Değerlendirme 20. İyi yönetim ilkelerine Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; Kurumumuzca istenen bilgi ve belgelerin idareler tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak gönderildiği, bu yönüyle “kanunlara uygunluk” ve “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun davranıldığı; diğer taraftan idarelerce başvurana verilen cevabi yazılarda ilgili işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmediği, bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı anlaşılmış olup idarelerin söz konusu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA HÜRRİYETİNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanun’un 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararı’nın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle; Başvurunun KABULÜNE, Başvuranın oğlunun vefat olayının 5233 sayılı Kanun kapsamına girip girmediğine yönelik bir değerlendirme yapılarak sonucunun Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına iletilmesi hususunda ŞIRNAK
VALİLİĞİNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Başvuranın vefat eden oğlundan dolayı tarafına aylık bağlanması talebinin Zarar Tespit Komisyonu kararı aranmaksızın, Şırnak Valiliğince yapılacak değerlendirmenin sonucu ve iletilen bilgi ve belgeler çerçevesinde değerlendirmeye alınması hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, bu karar
üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğunun idarelere hatırlatılmasına, Kararın BAŞVURAN VEKİLİ ile ŞIRNAK VALİLİĞİ ve SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi