|
ÖZET: Başvuruda, Zeytinburnu Belediyesi’nde temizlik görevlisi olarak çalışan bir kişinin, deprem sonrası Nurdağı’nda görevli olduğu tırda yatacak yer temin edilmediği için geceyi tır içinde geçirdiği ve çıkan yangın sonucu hayatını kaybettiği iddia edilmiştir. Başvuran vekili, bu olayla ilgili olarak sorumlular hakkında disiplin soruşturması yapılmasını talep etmiştir. Zeytinburnu Belediyesi, müteveffanın tırda kalmasının sebebinin, kendisinin ve diğer çalışanların daha sıcak bir ortamda kalmayı tercih etmesi olduğunu belirtmiş, ayrıca belediyenin çalışanlarına konaklama imkanı sunduğunu ifade etmiştir.
Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuru ve idare açıklamalarını değerlendirerek, Zeytinburnu Belediyesi’nin disiplin soruşturması yapmadan önce ceza soruşturmasının sonuçlanmasını beklemesinin hukuka aykırı olduğuna kanaat getirmiştir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince, disiplin soruşturmasının derhal başlatılması gerektiği vurgulanmıştır. Ayrıca, idarenin karar verme sürecinde şikayetçiye gerekli bilgilendirmeleri yapmadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Zeytinburnu Belediyesi’ne, disiplin soruşturması onayı alarak gerekli işlemleri başlatması hususunda tavsiyede bulunulmuş ve bu kararın 30 gün içinde ilgili idareye bildirilmesi gerektiği belirtilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/14562-S.23.23019
BAŞVURU NO : 2023/10960
KARAR TARİHİ : 13/11/2023
TAVSİYE KARARI TCKN:
Adres:
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : ZEYTİNBURNU BELEDİYE BAŞKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Disiplin soruşturması yapılması talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24/07/2023
I.BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran vekili Av. tarafından yapılmış olan başvuruda, başvuran vekili; müvekkilinin yakını ’nın Zeytinburnu Belediyesinin şirketi olan A.Ş.
nezdinde temizlik görevlisi olarak çalıştığını, deprem sonrası Nurdağına giden tır içerisinde görevlendirildiğini, yatacak yer temin edilmediği için tır içinde geceyi geçirdiğini, gece çıkan yangın sonrasında ise vefat ettiğini ifade etmek suretiyle sorumlular hakkında idari tahkikat başlatılarak yaptırım uygulanmasını talep etmektedir.
II.İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 27/07/2023 tarihli ve sayılı bilgi-belge isteme yazımıza cevaben
Zeytinburnu Belediye Başkanlığınca gönderilen 07/08/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle: “…Türkiye’nin dört bir yanından yardımlar ulaştırılmaya çalışılmış ve yerel yönetimlerin mevcut yapısı ve hazır organizasyonları sebebiyle her Belediye için belirlenmiş olan bir bölgeye koordineli olarak intikalleri sağlanmış, enkaz altında kalan vatandaşların kurtarılması öncelikli olarak, orada yaşayan depremzedelerin zorunlu/ acil ihtiyaçlarının karşılanması için olağanüstü bir mücadele verilmiştir.
Mütevefaa ’nın çalışmış olduğu AFAD ile akredite beslenme birimi, yapılan yemeklerin depremzedelere dağıtmında yer almıştır.
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
Müteveffa, , , , ile birlikte mobil tırda yapılan yemek dağıtımından sonra, ve ile birlikte sadece bu 3 çalışan havanın soğuk olması dolayısıyla, Zeytinburnu Belediyesi çalışanlarının çadırlarında kalmak yerine, kimseye bilgi vermeden, daha sıcak olduğunu düşündükleri yemek dağıtımına uygun olarak tahsis edilen tır dorsesinde kalmışlardır.
Yüze yakın çalışanına konaklama imkanı sunan işverenin müteveffaya yer sağlamadığı, tırda uyumaya mecbur bırakıldığı iddiaları gerçek dışıdır. 6331 sayılı İş sağlığı ve Güvenliği Kanunun 2. Maddesinde kapsam ve istisnalar sayılmış, afet ve acil durum birimlerinin müdahale faaliyetleri ve kişiler hakkında bu kanun hükümlerinin uygulanmayacağı düzenlemiştir. Müteveffa , 10.05.2022 yılında AFAD tarafından akredite edilen Beslenme Grubunda gönüllü olarak faaliyetlere katılacağını beyan ve kabul etmiştir. (Ek Üye katılım beyannamesi) AFAD tarafından düzenlenen eğitimlere katılmıştır.(EK.Eğitim
Sertifikası)
Başvurucular tarafından Bakırköy 14. İş Mahkemesi sayılı dosyası ile maddi ve manevi tazminat davası açılmıştır. Konuya ilişkin Nurdağı Cumhuriyet Savcılığının sayılı dosyası ile soruşturma başlatılmış olması ve belediye amirleri/çalışanlarının olaya ilişkin bir kusuru bulunmadığı kanaati ile Kurumumuzca bir idari tahkikat başlatılmamıştır. Ancak adli soruşturma sonucunda kusur tespiti durumunda yeniden değerlendirme yapılarak ilgililer hakkında idari tahkikat başlatılacaktır.” ifade edilmiştir.
III.İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler…” hükmü yer almaktadır.
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” denmektedir.
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun “Cezai kovuşturma ile disiplin kovuşturmasının bir arada yürütülmesi” başlıklı 131’inci maddesi; “Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez.
Memurun ceza kanununa göre mahkum olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.
(Ek 3. fıkra: 06.10.1983 – 2910 S.Kanun/Madde 1)160 sayılı Devlet Personel Dairesi Kurulması Hakkında
Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kuruluşlarda çalışan personel hakkında; görevden doğan veya görevi sırasında işledikleri suçlarla kişisel suçları sebebiyle Cumhuriyet savcıları veya (…) sorgu hakimlikleri veya Memurun Muhakematı Hakkında Kanun uyarınca yetkili kurullarca yapılan soruşturma sonunda düzenlenen takipsizlik, meni muhakeme, iddianame, talepname veya lüzumu muhakeme karar suretleri ile
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
ilgili mahkemelerce verilen kesinleşmiş karar suretleri bu personelin bağlı olduğu bakanlık veya kurum veya kuruluşa gönderilir.” hükmünü amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ C. ÖZLEM TUNÇAK’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde başvuru konusuna ilişkin “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V.DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A.Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran vekili Av. tarafından yapılmış olan başvuruda, başvuran vekili; müvekkilinin yakını ’nın Zeytinburnu Belediyesinin şirketi olan
A.Ş. nezdinde temizlik görevlisi olarak çalıştığını, deprem sonrası Nurdağına giden tır içerisinde görevlendirildiğini, yatacak yer temin edilmediği için tır içinde geceyi geçirdiğini, gece çıkan yangın sonrasında ise vefat ettiğini ifade etmek suretiyle sorumlular hakkında idari tahkikat başlatılarak yaptırım uygulanmasını talep etmektedir.
8. İdareden gönderilen cevabi yazıda özetle; müteveffa ’nın, ve ile birlikte mobil tırda yapılan yemek dağıtımından sonra, ve ile birlikte havanın soğuk olması dolayısıyla, Zeytinburnu Belediyesi çalışanlarının çadırlarında kalmak yerine, kimseye bilgi vermeden, daha sıcak olduğunu düşündükleri yemek dağıtımına uygun olarak tahsis edilen tır dorsesinde kaldığı, yüze yakın çalışanına konaklama imkanı sunan işverenin müteveffaya yer sağlamadığı, tırda uyumaya mecbur bırakıldığı iddialarının gerçek dışı olduğu, konuya ilişkin Nurdağı
Cumhuriyet Savcılığının sayılı dosyası ile soruşturma başlatıldığı ve belediye amirleri/çalışanlarının olaya ilişkin bir kusuru bulunmadığı kanaati ile idari tahkikat başlatılmadığı, ancak adli soruşturma sonucunda kusur tespiti durumunda yeniden değerlendirme yapılarak ilgililer hakkında idari tahkikat başlatılacağı ifade edilmiştir.
9. Kanun koyucu, kamu hizmetlerinin uyum ve düzen içinde yürütülmesini sağlamak amacıyla, bu hizmeti sunan kamu görevlileri için bazı kurallar öngörebilir ve bu kurallara uyulmasını temin etmek amacıyla çeşitli disiplin yaptırımları da belirleyebilir. Memurlara disiplin cezası verilmesindeki amaç, kamu hizmetinin yerine getirilmesinde, mevzuat ile belirlenen kuralları eksiksiz bir şekilde yerine getirmekle yükümlü ve yine mevzuat ile getirilen yasaklı davranışları yapmakla yasaklı kamu görevlilerinin hizmeti aksatan veya disiplin düzenini bozan davranışları cezalandırılarak, bozulan kamu hizmeti düzeninin sağlanması ve kamu personelini disiplini bozacak davranışlardan caydırmaktır.
9.1. Ceza muhakemesi hukuku ve disiplin hukuku farklı kural ve ilkelere tabi disiplinlerdir. Disiplin hukuku kurumun iç düzenini korumayı amaçlayan ve bunun için kamu görevlilerinin mevzuata, çalışma düzenine, hizmetin gereklerine aykırı fiillerine yönelik olarak uygulanacak yaptırımları ve bu yaptırımların uygulanmasındaki usul ve esasları düzenleyen bir hukuk alanıdır. Bazı hâllerde ise kamu görevlisinin fiili ceza hukuku kapsamında suç tanımına uymasının yanı sıra disiplin hukuku yönünden
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
de sorumluluk gerektiren bir mahiyet taşıyabilir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Anayasa
Mahkemesinin Özcan Pektaş, B. No: 2013/6879, 2/12/2015, § 25; Kürşat Eyol, § 30).
9.2. Cezai sorumluluğunun bulunmadığı tespit edilmiş veya ceza sorumluluğu ortadan kalkmış olsa dahi aynı olaylar nedeniyle -daha hafif bir ispat külfeti temelinde- kişi hakkında başka tür bir sorumluluğun tesis edilmesinin önünde bir engel bulunmamaktadır. Bu bağlamda ceza yargılamasına konu maddi olay ve olguların disiplin hukuku esasları çerçevesinde diğer kamu makamlarınca (idari/adli) ayrıca değerlendirilmesi ve bu değerlendirme sonucunda ulaşılacak kanaate göre işlem/karar tesis edilmesi mümkündür.
10. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Disiplin amiri ve disiplin cezaları” başlıklı 124.
maddesinin ikinci fıkrasında; “ Kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacı ile kanunların, tüzüklerin ve yönetmeliklerin Devlet memuru olarak emrettiği ödevleri yurt içinde veya dışında yerine getirmeyenlere, uyulmasını zorunlu kıldığı hususları yapmayanlara, yasakladığı işleri yapanlara durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre 125. maddede sıralanan disiplin cezalarından birisi verilir.” hükmüne; aynı Kanun’un “Cezai kovuşturma ile disiplin kovuşturmasının bir arada yürütülmesi” başlıklı 131. maddesinde ise, “ Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez.
Memurun ceza kanununa göre mahkum olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.” hükmüne yer verilmiş olup disiplin hükümleri, kamu düzenini bozan fiillerin takip ve soruşturulmasına ilişkin hükümlerdir. Disiplin cezaları, kamu hizmetlerinin yürütülmesini ve kamu yararının devamlılığını sağlamak amacıyla, kamu görevlilerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin olarak uygulanan idari yaptırımlardır.
11. Bu bağlamda idarenin cezai soruşturma nihayetlenmeden belediye amirleri/çalışanlarının olaya ilişkin bir kusuru bulunmadığı kanaati ile birlikte idari tahkikat başlatmamış olmakla birlikte idarenin kusuru yapılacak idari soruşturma ve cezai soruşturma nihayetinde tespit edilecek olup idarenin, disiplin soruşturması yapmadan ya da ceza kovuşturması nihayetlendirilmeden kusursuzluğu kanaatine hasıl olmasının hukuken mümkün olamayacağı dolayısıyla 657 sayılı Kanunun yukarıda yer verilen ve aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olmasının disiplin kovuşturmasını geciktiremeyeceğini hükmeden 131’inci maddesine aykırılık teşkil edeceği ve idarenin gecikmeden 657 sayılı Kanun hükümlerine göre disiplin soruşturması onayı alarak usulüne uygun olarak disiplin soruşturmasına başlaması gerektiği değerlendirilmektedir.
12. Kurumumuzca yapılan inceleme ve değerlendirme neticesinde idarenin ceza kovuşturması nihayetlenmeden idari soruşturma başlatmayacağı yönündeki irade tezahürünün 657 sayılı Kanun hükmüne aykırılık teşkil edeceği ve idarenin disiplin soruşturması onayı alarak usulüne uygun olarak disiplin soruşturmasına başlaması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13.28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu
Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı
6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarelerin Kurumumuz tarafından istenen bilgi ve belgeleri süresinde
gönderdiği ve “makul sürede karar verme” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr
uygun davrandığı, yine idare tarafından şikâyetçiye makul sürede cevapların verildiği ancak şikâyetçiye verilen cevaplarda işleme karşı hangi sürede hangi mercilere başvurulabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının ve süresinin gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı görülmüş olup, idarenin bahse konu ilkelere de uygun davranması önerilmektedir
VI.HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII.KARAR
Açıklanan gerekçelerle, BAŞVURUNUN KABULÜNE, İdarenin disiplin soruşturması onayı alarak usulüne uygun olarak disiplin soruşturmasına başlaması gerektiği yapılması gerektiği hususunda,
ZEYTİNBURNU BELEDİYE BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
ZEYTİNBURNU BELEDİYE BAŞKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın BAŞVURANA ve ZEYTİNBURNU BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
Kep Adresi: kamudenetciligikurumu@hs01 kep.tr