Zorunlu nedenlerle nakil sırasında hükümlü eşyalarının taşınması için tahsil edilen kargo bedelinin iadesi talebi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/15463-S.23.24377

BAŞVURU NO : 2023/8787

KARAR TARİHİ : 05.12.2023

RET KARARI ,TCKN:

BAŞVURUYA KONU İDARE : ADALET BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, zorunlu nedenlerle nakli esnasında yürürlükte olmayan

Yönetmelik düzenlemesine esas, eşyalarının taşınması için kendisinden tahsil edilen kargo bedelinin tarafına iadesi talebine ilişkindir.

BAŞVURU TARİHİ : 19.06.2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran Söke Kapalı Cezaevi İnfaz Kurumunda barındırılmakta iken 09.11.2022 tarihinde zorunlu nedenlerle Batman Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna nakledildiğini, idare tarafından, eşyalarının kargo ile nakledildiği kuruma gönderilmesi için kendisinden kargo bedeli talep edildiğini, zorunlu nedenlerle nakil işleminde, hükümlünün eşyalarının nakledildiği kuruma taşınmasına ilişkin kargo bedelinin kendisi tarafından ödeneceğine ilişkin bir mevzuat düzenlemesi bulunmadığı hususunu şerh düşerek 793 TL ödemeyi gerçekleştirdiğini, 31.03.2023 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik düzenlemesi ile, hükümlünün kendi isteğiyle nakli dışındaki diğer nakillerde, Yönetmelikte belirlenen eşyaların hükümlünün yanında gönderileceği, bunun mümkün olmaması 50 kilogramı geçmeyen eşyanın gönderilme ücretinin idare tarafından, bu miktarı aşan kısmın ise hükümlü tarafından karşılanacağının belirlendiğini, Kanunların geriye yürümezliği ilkesi uyarınca Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarih öncesinde kendisinden tahsil edilen kargo ücretinin iadesini talep ettiğini ancak talebinin olumlu ya da olumsuz olarak neticelendirilmediğini ifade ederek, nakledildiği tarihte bu yönde yasal bir düzenleme bulunmamasına karşın eşyalarının nakledildiği kuruma kargo ile taşınması için kendisinden tahsil edilen 793 TL’nin tarafına iadesini ve hükümlü ve tutukluların maddi durumlarının yetersiz olduğu, çoğunlukla yakınlarının desteği ile ihtiyaçlarını karşıladığı dikkate alınarak, zorunlu nedenlerle nakil işlemlerinde 50 kilogramı geçen eşyanın gönderilme ücretinin hükümlü tarafından karşılanacağı şeklinde düzenlemenin kaldırılması ile eşyaların tamamının taşıma bedelinin idarece karşılanması, bunun mümkün olmaması halinde sınırın 100 kg olarak güncellenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

/

2. Şikâyet başvurusunun çözüme kavuşturulması amacıyla Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri

Genel Müdürlüğü’nden, 24/07/2023 tarih ve S. sayılı yazımız ile bilgi ve belge talep edilmiş, Genel Müdürlüğün 06/10/2023 tarihli cevabi yazısında; 2.1. Başvuranın naklinin 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 56 ncı maddesi ve 05.06.2015 tarihli ve 167 No.lu Genelgenin ikinci bölümünün 17 nci maddesinin birinci fıkrası gereğince Genel Müdürlüğün 27.10.2022 tarihli ve E- – – / sayılı yazısıyla

Batman Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna uygun görüldüğü, söz konusu naklin uçak ile 09.11.2022 tarihinde gerçekleştirildiği, nakil giderken üzerine kayıtlı ve adına emanet eşya deposunda muhafaza altında bulunan (yaklaşık 50 kg) eşyasının anılan Kurum genel bütçe hesabından karşılanarak gönderildiği, kurumda kalan diğer eşyasının ise PTT kargo ile gönderildiği, bilgisi verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36’ncı maddesi; “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesi; “(1)

Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” , 5. 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un; “Nakiller” başlıklı 53’üncü maddesi; “(1) Hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler…” 5.1. “Zorunlu nedenlerle nakil” başlıklı 56’ncı maddesi; “ (1) Kurumların elverişsiz ve yetersiz kalması, kapsama gücünün aşılması, kullanılamaz hâle gelmesi, asayiş, güvenlik, doğal afet, yangın ve büyük onarım gibi zorunlu nedenlerle başka kurumlara nakledilmeleri gerekli görülen hükümlüler, yargı çevresi dışında

Adalet Bakanlığınca belirlenen ve konumlarına uygun olan diğer kurumlara nakledilebilirler.” 6. Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelik’in

“Eşyaların nakilleri” başlıklı 17’nci maddesi; “Hükümlüyü başka bir ceza infaz kurumuna nakleden ceza infaz kurumu, hükümlünün eşyalarını, eşya teslim tutanağına ayrıntılı bir şekilde kaydeder ve bu eşyalardan hangilerinin hükümlünün koğuş veya odasında bulundurulmasına izin verildiğini belirtir.

Hükümlünün naklen geldiği ceza infaz kurumunun koğuş veya odasında bulundurulması mümkün olmayan eşyaları kuruma kabul edilmez ve ailesine iade edilmek üzere tutanakla muhafaza altına alınır.

(Ek üçüncü fıkra:RG-31/1/2023-32090) Hükümlünün kendi isteğiyle nakli dışındaki diğer nakillerde, bu

Yönetmelikte sayılan eşya ile 15 inci maddenin birinci fıkrasında sayılan evcil hayvanların yanında gönderilmesi sağlanır. Bunun mümkün olmaması halinde kitap, kıyafet gibi şahsi kullanıma özgülenmiş eşya ile 50 kilogramı geçmeyen diğer eşyanın gönderilme ücreti kurum bütçesinden, bu miktarı aşan kısmına ait ücret ise hükümlü tarafından karşılanır.

(Ek dördüncü fıkra:RG-31/1/2023-32090) Hükümlünün kendi isteğiyle naklinde, nakil sırasında gönderilemeyen ve daha sonra kargo yoluyla gönderilmek zorunda kalınan eşyaya ait masraflar hükümlü tarafından karşılanır.

(Ek beşinci fıkra:RG-31/1/2023-32090) Çocuk hükümlüler ile 28/3/2020 tarihli ve 2324 sayılı

Cumhurbaşkanı Kararı ile yürürlüğe konulan Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik

Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmeliğin 127 nci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca maddi durumunun yetersiz olduğu tespit edilen hükümlülerin eşya gönderim giderleri kurum bütçesinden karşılanır.

(Ek altıncı fıkra:RG-31/1/2023-32090) Sevk ve nakiller sırasında hükümlünün yazılı talebi olması durumunda kurum idaresinde kayıt altında bulunan ruhsatlı silah ve mermiler hükümlünün gittiği kuruma teslim edilmek üzere jandarma tarafından teslim alınır.

(Ek yedinci fıkra:RG-31/1/2023-32090) Hükümlünün, hekim raporu doğrultusunda düzenli olarak kullanması gereken ilaçların kullanımının sevk ve nakil sırasında aksamaması konusunda gerekli tedbirler alınır.” Düzenlemelerini içermektedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin “Ret Karar

Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 8. Söke Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda barındırılmakta iken zorunlu nedenlerle Batman Kapalı Ceza İnfaz

Kurumuna nakledilen başvuran işlem esnasında yürürlükte olmayan Yönetmelik düzenlemesine esas, eşyalarının nakledildiği kuruma taşınması için kendisinden tahsil edilen kargo taşıma bedelinin tarafına iadesini talep etmektedir.

9. 5275 sayılı “Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunu” 56’ncı maddesi ile zorunlu nedenlerin bulunması halinde hükümlülerin nakillerinin mümkün olduğu hükme bağlanmıştır. Kanunun 56’ncı maddesi, kurumların elverişsiz ve yetersiz kalması, kapsama gücünün aşılması, kullanılamaz hâle gelmesi, asayiş, güvenlik, doğal afet, yangın ve büyük onarım gibi zorunlu nedenlerle başka kurumlara nakledilmeleri gerekli görülen hükümlüler, yargı çevresi dışında Adalet Bakanlığı tarafından belirlenen ve konumlarına uygun olan diğer kurumlara nakledilebilirler, hükmüne yer verilmiştir.

10. İdare aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelere göre başvuran, 09.11.2022 tarihinde, 5275 sayılı Ceza ve

Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un “Zorunlu Nedenlerle Nakil” başlıklı 56’ncı maddesi ile kapsama gücünün aşılması sebebiyle Söke Kapalı ceza İnfaz Kurumundan Batman Kapalı Ceza İnfaz

Kurumuna nakledilmiş, Başvuranın adına kayıtlı ve emanet eşya deposunda muhafaza altında bulunan yaklaşık 50 kg eşyası Kurum genel bütçe hesabından karşılanarak, kurumda kalan diğer eşyası ise bedeli kendisinden tahsil edilmek suretiyle, kargo yoluyla nakledildiği kuruma gönderilmiştir.

11. Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelik’in “Eşyaların nakilleri” başlıklı 17 nci maddesi uyarınca hükümlünün kendi isteğiyle nakli dışındaki diğer nakillerde, bu

Yönetmelikte sayılan eşya ile 15’ inci maddenin birinci fıkrasında sayılan evcil hayvanların yanında gönderilmesinin sağlanacağı, bunun mümkün olmaması halinde kitap, kıyafet gibi şahsi kullanıma özgülenmiş eşya ile 50 kilogramı geçmeyen diğer eşyanın gönderilme ücretinin kurum bütçesinden, bu miktarı aşan kısmına ait ücretin ise hükümlü tarafından karşılanacağı belirlenmiştir. Çocuk hükümlüler ile maddi durumunun yetersiz olduğu tespit edilen hükümlülerin eşya gönderim giderleri ise kurum bütçesinden karşılanacaktır.

12. Somut olayda başvuran, zorunlu nedenlerle nakil işleminin gerçekleştirildiği 09.11.2022 tarihinde, nakledildiği kuruma taşınan 50 kg üzerinde kalan eşyasına ait kargo ücretinin kendisinden tahsil edileceğini belirleyen bir düzenlemenin yürürlükte olmadığını belirtmektedir.

13. Anılan tarihte hükümlülerin nakline ilişkin esasların düzenlendiği 5275 sayılı Kanun’un 53 ila 58 maddeleri ve Yönetmeliğin 17. maddesinde zorunlu nedenlerle nakledilen hükümlünün eşyalarının taşınma usulüne ilişkin herhangi bir düzenlemeye yer verilmemiş, anılan düzenleme 31/1/2023 tarihli Resmi

Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiş ise de Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel

Müdürlüğünün Ceza İnfaz Kurumlarına hitaben yazdığı 04.03.2016 tarih ve – / sayılı yazısı ile hükümlünün kendi isteğiyle nakli dışındaki diğer nakillerde, Yönetmelikte sayılan eşya ile 15 inci maddenin birinci fıkrasında sayılan eşyaların mutlaka yanında gönderilmesinin sağlanacağı, bunun mümkün olmaması halinde kitap, kıyafet gibi şahsi kullanıma özgülenmiş eşya ile 50 kilogramı geçmeyen diğer eşyanın gönderilme ücretinin kurum bütçesinden, bu miktarı aşan kısmına ait ücretin ise hükümlü tarafından karşılanacağının belirlendiği, şikayet konusu işlemin de bu yazışma ilgi tutularak tesis edildiği ve gereği için adı geçen İnfaz Kurumuna gönderildiği anlaşılmaktadır.

14. İdari teşkilat yapısı içinde yer alan Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının, görev alanlarına ilişkin olarak ve yönetmelik, yönerge, tebliğ, genelge ve talimat gibi çeşitli adlar altında düzenleme yapabilme yetkisi bulunmaktadır. Hükümlülerin nakil işlemleriyle ilgili esas ve usulleri belirleme yetkisi

Adalet Bakanlığına bırakılmıştır. Dolayısıyla, zorunlu nedenlerle nakli uygun görülen hükümlülerin hangi şartlarla eşyalarının taşınacağı konusunda takdir yetkisi Bakanlığa aittir. İlgili Kanun ve Yönetmelikte zorunlu nedenlerle gerçekleştirilen nakil masraflarının devlete ait olacağına ilişkin bir hükme yer verilmediği gibi çocuk hükümlüler ile maddi durumunun yetersiz olduğunu belgelendiren hükümlülerden nakil gideri alınmayacağı da ayrıca düzenlenmiştir. Son olarak, mahpusların zorunlu nedenle nakil masrafları ile nakil esnasında hükümlünün yanında gönderilemeyen 50 kilogramı aşmayan eşyasının gönderim ücreti ilgili cezaevi idaresi bütçesi tarafından karşılanmak suretiyle ve hepsine eşit koşullar uygulanacak şekilde gerçekleştirilmektedir. Dolayısıyla zorunlu nedenlerle nakli uygun görülen başvuranın, 50 kg aşan eşyasının taşıma bedelinin kendisinden tahsil edilmesine olanak sağlayan genel yazı niteliğindeki şikâyet konusu alt düzenleyici işlemde hukuka aykırılık görülmediğinden, başvuranın taleplerinin reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği anlaşılmıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

16. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesi nezdinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle,

BAŞVURUNUN REDDİNE,

Kararın Başvurana ve Adalet Bakanlığı’na tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/