|
ÖZET: 2024 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir Belediyesi’nin 100. Yıl Kent Parkı yapım işinde çeşitli hatalı uygulamaların tespit edildiğini ortaya koymaktadır. İhale dokümanlarının incelenmesi sonucunda, uygulama projeleri ve teknik şartnamelerdeki eksiklikler nedeniyle gerekli yaptırımların uygulanmadığı anlaşılmıştır. Kamu İdaresi, biyolojik gölet yapımındaki eksikliklerin tespiti için danışmanlık hizmeti almasına rağmen, kendi kontrol teşkilatını etkin bir şekilde kullanmamıştır. Bu durum, ihale sürecinde yaşanan iş artışları ve eksilişlerinin, projelerin fen ve sanat kurallarına uygun olarak hazırlanmadığını göstermektedir.
İhaleye katılan firmaların projeleri, sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmediği için, 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na göre yaptırımların uygulanması gerekmektedir. Ayrıca, biyolojik göletin yapımında yaşanan sorunların, yapı denetim görevlileri tarafından kontrol edilmemesi nedeniyle ortaya çıktığı anlaşılmaktadır. Kamu İdaresi, bu tür danışmanlık hizmetlerinin gelecekte tekrarlanmaması için gerekli önlemleri alacağını belirtmiştir. Sonuç olarak, yapılan incelemeler, projelerdeki hataların ve eksikliklerin, kamu kaynaklarının etkin kullanımı açısından ciddi sorunlar oluşturduğunu ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, yüklenicilerin sorumlulukları ve denetim süreçlerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. |
BULGU: 100.Yıl Kent Parkı Yapım İşinde Hatalı Uygulamaların Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
100.Yıl Kent Parkı Yapım İşine ait ihale dokümanın incelenmesi sonucunda bahse konu işe ait Uygulama Projelerinde ve Teknik Şartnamelerde hatalı hazırlanan kısımlar olmasına rağmen gerekli yaptırımların uygulanmadığı ve Kamu İdaresinin kontrol teşkilatı bulunduğu halde anılan iş kapsamındaki biyolojik gölet yapımındaki eksikliklerin tespiti için danışmanlık hizmeti alındığı görülmüştür.
A-İşin Uygulama Projelerinde ve Teknik Şartnamelerinde Hatalı Hazırlanan Kısımlar İçin Yaptırım Uygulanmaması
İhaleyle özel firmalardan temin edilen İşe ait uygulama projeleri ile teknik şartnamelerinin bazı kısımlarının, fen ve sanat kurallarının gereği İşin yapımı sırasında oluşan iş artışları ve eksilişleri ile kullanılamaz hale geldiği; ancak bu durumla ilgili herhangi bir yaptırımın uygulanmadığı anlaşılmıştır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun;
“Yasak fiil ve davranışlar” başlıklı 25’inci maddesinin (f) bendiyle; Mücbir sebepler dışında, ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak taahhüdü yerine getirmemek, sözleşmenin uygulanması sırasındaki yasak fiil ve davranışlar arasında sayılmıştır.
“İhalelere katılmaktan yasaklama” başlıklı 26’ncı maddesiyle; 25’inci maddede belirtilen fiil veya davranışlarda bulundukları tespit edilenler hakkında fiil veya davranışlarının özelliğine göre bir yıldan az olmamak üzere iki yıla kadar, 4734 sayılı Kanun’un 2’nci ve 3’üncü maddeleriyle istisna edilenler dahil bütün kamu kurum ve kuruluşlarının ihalelerine katılmaktan yasaklama kararı verilmesi, bu kararın, muhatabının sermaye şirketi olması halinde sermayenin yarısından fazlasına sahip olan gerçek veya tüzel kişi ortaklar hakkında da verilmesi hükme bağlanmış; yasaklama kararının usul ve esasları ile ilgili hususlar açıklanmıştır.
“Danışmanlık hizmeti sunucularının sorumluluğu” başlıklı 32’nci maddesiyle; Danışmanlık hizmetlerinde tasarım hatası, uygulama yanlışlığı, denetim eksikliği, hatalı yaklaşık maliyet tespiti, işlerin yürürlükteki mevzuata uygun olarak yapılmaması, meslek ahlakına uygun davranılmaması, bilgi ve deneyimin idarenin yararına kullanılmaması ve benzeri nedenlerle meydana gelen zarar ve ziyandan hizmet sunucusunun doğrudan sorumlu olacağı ve bu zarar ve ziyanın, genel hükümlere göre hizmet sunucusuna ikmal ve tazmin ettirileceği; hizmet sunucusu hakkında ayrıca Kanun’un 27’nci maddesi hükümlerinin uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
Aynı Kanun’un “Yüklenicilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 27’nci ve “Görevlilerin ceza sorumluluğu” başlıklı 28’inci maddelerinde; yüklenicinin, muayene ve kabul komisyonlarının başkan ve üyelerinin ve ihtiyacın karşılanma süreci aşamalarında görev alan diğer ilgililerin, cezai sorumlulukları belirtilmiştir.
Yapılan incelemede, 04.03.2022 tarihinde ihalesi yapılan 100.Yıl Kent Parkı Yapım İşinde;
İşe ait Yapı (Bina) Mühendislik Projeleri ve Metraj Keşif İhale Dosyası Hazırlanması İşine Ait Proje Teknik Şartnamesi Hizmet Alımı ve Uygulama Projeleri ve Metraj Keşif İhale Dosyası Hazırlanması işlerinin, (…) Mühendislik Limited Şirketi ile (…) Kentsel Tasarım Peyzaj, Mimarlık, Mühendislik, İnşaat, Turizm, Ticaret Limited Şirketinin yükleniminde bulunduğu,
Bu İşler kapsamında yapının statik, mekanik tesisat, elektrik tesisatı, altyapı, mimari ve peyzaj uygulama projeleri ile detaylarının, mahal listelerinin ve teknik şartnamelerinin hazırlandığı,
Yapının inşaası sırasında;
-Projelerde kenet çatı kaplaması olarak sehven 5 mm boyalı alüminyum gösterilmesi ve bu malzemenin, çatı sacı olarak değil alüminyum imalat levhası olarak kullanılması nedeniyle kenetli çatı kaplaması olarak 5 mm alüminyum yerine 0,7 mm alüminyum kenet çatı kaplamasının kullanılmasına, 05.09.2022 tarihli ve 97126 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
-İş kapsamında yapılacak olan ağaçlandırmada, yeşillendirmede ve gölette kullanılmak özere 2 adet 700 m3‘lük su deposu projelendirilmesi ve Park sahasında bulunan 176.000 m2 yeşil sahanın günlük sulanması, 20.000 m2 havuzun doldurulması ve gerektiğinde su ilavesi için günlük 1800 m3 suya ihtiyaç duyulması nedenleriyle 4 adet ilave sondaj kuyusu açılmasına ve kuyu açılmasına ilişkin ilave imalatlara, 05.09.2022, 02.12.2022, 27.12.2022 ve 25.07.2023 tarihli ve 97127, 113985, 118769 ve 142409 sayılı Başkanlık Makamı yazılarıyla olur verildiği,
-Park içinde yapılacak olan biyolojik gölete ait kaskat duvarlarının statiğinin yeniden hesaplanması ve projede 30 cm olarak verilen duvar kalınlığının, 40 cm olması gerekliliğinin ortaya çıkması nedenleriyle 30 cm olan kaskat duvarının 40 cm kalınlığa çıkarılmasına, 27.12.2022 tarihli ve 118769 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
-Çocuk oyun alanı içindeki 826 m2 engelli çocuk oyun grubu alanı zemininin, projesinde 20 cm kalınlığında 3 mm’lik kum olarak verilmesi, zeminin kumla kaplı olmasının, engelli çocukların hareketini kısıtlaması ve bu imalatın, ilgili yönetmeliklere uygun olmaması nedenleriyle zeminin 1,5 cm EPDM kaplama yapılmasına ilişkin imalatlara, 12.04.2023 tarihli ve 130355 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
Aynı olurla proje kapsamında yapılacak olan yürüyüş yollarında zemin kaplaması olarak öngörülen 5 cm kalınlığında bazalt kırığının, yapılan araştırmalarda uzun yürüyüş yolları için elverişli olmaması ve bakımının zor olması nedenleriyle asfalt yol imalatı ile değiştirildiği, buna ilişkin bazı imalatların da 23.08.2023 tarihli ve 147164 sayılı olurla İşe ilave edildiği,
-Projesi kapsamındaki biyolojik göletin içerisine doğru uzanan ahşap platformların, alt kısımlarında ölü noktalar oluşması, bu bölgelerde bakımın (biyolojik göletin mekanik sisteminin bozulması, alt kısımda oluşacak kör noktalarda yosun birikmesi) ve işletmenin sıkıntı arz etmesi nedenleriyle ahşap platformların gölete doğru olan kısımlarının beton perde duvarla kapatılmasına, 22.05.2023 tarihli ve 134072 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
-Projesi kapsamında Parkın içinden geçen ANT akaryakıt boru hattının emniyetinin sağlanması için boru hattına betonarme gömlekleme yapılmasına, Park inşaat sahasında geçen horata deresi mansabında Yol Bakım ve Altyapı Koordinasyon Dairesi Başkanlığınca yapılan menfez üst kotunun, proje peyzaj kotundan aşağıda kalması nedeniyle bölgenin proje kotuna göre doldurularak peyzaj çalışmalarının yapılabilmesi için menfezin açık kısımlarının betonarme çevre duvarlarının yükseltilmesine, restoran ahşap platform duvarı ile biyolojik gölet perde duvarı arasında boşluk bulunması ve bunun, bölgede aşırı eğim meydana getirmesi sonucu peyzaj çalışmasının zorlaşması nedeniyle söz konusu yerdeki iki duvar arasına betonarme perde duvar yapılmasına ve proje alanındaki bisiklet yolunu kesen horata deresinin üstüne bir adet köprü yapılmasına, 17.07.2023 tarihli ve 140711 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
-Teknik şartnamede belirtilen projektör sayıları, aydınlatma direğinin geometrik yapısı ve taban plakası ile direk taban ebatları arasında uyuşmazlık ve çelişkilerin olması nedeniyle 12 metrelik 300×200 ebatlarındaki direğin kullanılmasına, Elektrik Tesislerin Topraklama Yönetmeliği’ne göre topraklamada kullanılması gereken minimum alüminyum kesitin 35mm2 olması ve mukavemeti daha yüksek olması nedeniyle aydınlatma direklerinde topraklama amacıyla kullanılan 1×25 mm2 alüminyum kablo yerine galvanizli örgülü çelik kullanılmasına ve projede restoran binasının l. katının teras bölümünde 25 adet masa gösterilmesine rağmen aydınlatma konulmaması nedeniyle ilgili bölümün aydınlatılması için dairesel armatür ve paralel sorti eklenmesine, 25.07.2023 tarihli ve 142409 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
-Projede, iki adet giriş takının ana giriş çatılarında yağmur oluğu bulunmadığı için yağmur oluğu ve tahliye sistemi yapılmasına, 23.08.2023 tarihli ve 147165 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
-Projede yer alan biyolojik gölet fıskiye sistemine ait mekanik cihazların, söz konusu işe ait elektrik projesinde gösterilmemesi, bu sebeple besleme kablosu kesitinin değişmesi gerektiği için 4×70’lik NAYY kablonun, 3×185ş mm2, 0.6/1 Kv Alüminyum D Kablo YAVV/NAYY) (Yer altına döşenmesi) ile değiştirilmesine ve iki OG trafosu arasında çekilen toplamda yaklaşık 1800mt uzunluğundaki XLPE kablolar, yapısındaki iletkenler ve kılıftan dolayı kondansatör etkisi oluşturarak kapasitif reaktif güç tüketimine neden olduğu için bu dönemde ve ileride parkın aktif olmayacağı dönemlerde reaktif tüketimin olmaması için ilgili iş kalemlerinin yapılmasına, 06.10.2023 tarihli ve 154572 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
-Proje kapsamında üç Kademeden oluşan biyolojik göletin, kademe geçişlerindeki kot farkından dolayı şev toprağının gölet içerisine akmasının önlenmesi için kademe geçişlerinde ilave duvar yapılmasına, 13.10.2023 tarihli ve 155726 sayılı Başkanlık Makamı yazısıyla olur verildiği,
anlaşılmıştır.
Yukarıda görüldüğü üzere iş artışlarına ve eksilişlerine konu imalatlar, Parkın fen ve sanat kurallarına göre yapılması için gereken, proje ve teknik şartname eksikliklerinden ve hatalarından kaynaklanan ve ihale sürecinde yer almayan iş kalemleridir. Bu durum, uygulama ve detay projelerin ve teknik şartnamelerin, ihale dokümanı ve sözleşmeye uygun olarak hazırlanmadığını ortaya koymaktadır.
Kamu İdaresince uygulama projeleri ile teknik şartnamelerin, yürürlükteki uygulama planları çerçevesinde incelendiği, projelerin yasal, yönetsel, ekonomik ve teknik yönlerden uygulanabilir bulunduğundan dolayı onaylandığı, söz konusu olurlarla uygulama esnasında arazinin yapısı, coğrafi koşullar, çeşitli resmi kurumlar ile yapılan görüşmeler neticesinde imalatlarda değişikliğe gitme zorunluluğunun hasıl olduğu, gerçekleşen iş artışları ve azalışlarının, fen ve sanat kuralları gereği olarak ihale dokümanı eki Teknik Şartnamenin “Diğer Hususlar” başlıklı “b” bendine istinaden yapıldığı, aynı zamanda 06.02.2023 tarihli Kahramanmaraş merkezli 7,7 ve 7,6 büyüklüğündeki depremler neticesinde yaşanan olumsuzluklarla birlikte projenin uygulama aşamasında erişilebilirliğini ve sürdürülebilirliğini sağlamak ve fonksiyonelliğini artırmak amacıyla değişikliklerin yapılmasının öngörüldüğü, uygulama sürecinde toplamda 25 adet iş artışı/iş azalışı oluru alındığı, deprem tarihinden sonra alınan 18 adet iş artışı ve azalışı olurunun, depremden sonra uygulamada meydana gelebilecek riskleri minimize etmeye ve yok etmeye yönelik olarak alınan olurlar olduğu; neticede proje uygulama safhasında iş azalışının, iş artışından daha çok gerçekleştiği, projenin, sözleşme bedeli içerisinde tamamlandığı ve sözleşme bedelinin üzerinde herhangi bir iş artışı meydana gelmediği belirtilmiştir.
İdarenin tercihleri doğrultusunda gerçekleşen, proje ve teknik şartname eksikliklerinden kaynaklanmayan ve ağırlıklı olarak iş azalışına sebebiyet veren hiçbir iş değişikliği, eleştiri konusu yapılmamıştır. Yukarıda görüldüğü üzere mevcut tespitlerin tamamı, projelerde ve teknik şartnamelerde göz ardı edilen ve yapının, fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmasına engel teşkil eden hususlardır.
Ayrıca bu tespitlere konu iş artış ve eksiliş olurlarının hiçbirinde depremsel etkiler, arazi yapısı, coğrafi koşullar ve çeşitli resmi kurumların tespitleri gerekçe gösterilmemiştir.
Diğer taraftan iş artış ve eksilişlerinin, sözleşme bedeli içerisinde kalması, ihale yoluyla temin edilen proje ve teknik şartnamelerdeki fen ve sanat kurallarına aykırı eksiklikleri,
mevzuata uygun hale getirmemektedir. Zira bunlar, iki ayrı mevzuat alanını ilgilendiren konulardır. Mevzubahis iş artış ve eksilişlerinde İdarenin zarara uğrayıp uğramadığına ilişkin tespit ise iş artış ve eksilişlerinin, ihale aşaması ile uygulama aşamasında temini halinde ortaya çıkacak maliyetlerin karşılaştırılması ile ispatlanacak bir husustur. İş artış ve eksilişlerinin sözleşme bedeli içinde kalması, bu hususu kanıtlamaz.
Bir yapının inşası sırasında fen ve sanat kuralları gereği yapılan iş artış ve eksilişleri, kahir ekseriyette uygulama projeleri ile teknik şartnamelerdeki eksiklik ve hatalardan kaynaklandığından; projeleri hazırlayan yüklenicinin, proje hazırlama işini ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak ifa etmeme durumu söz konusu olmaktadır. Bu durumda yüklenici hakkında ihalelere katılmaktan yasaklama kararı uygulanması, varsa uğranılan zararının tazminine ilişkin işlemlerin tesisi; gerekli görüldüğü takdirde yüklenici ile işin kontrolünü ve kabulünü yapanlar hakkında Kanun’un cezai hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.
Dolayısıyla yukarıda belirtilen 4735 sayılı Kanun’a ilişkin yaptırımların uygulanmasının gerekli olduğu değerlendirilmektedir.
B-Biyolojik Göletin Yapımındaki Eksikliklerin Tespiti İçin Danışmanlık Hizmeti Alınması
Belediyenin yapı denetim görevlilerinin, İş kapsamındaki biyolojik gölet yapımındaki eksiklik ve hataların tespiti için kullanılmadığı ve bunun için özel bir firmadan danışmanlık hizmeti alındığı anlaşılmıştır.
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun “Yapı denetim görevlilerinin sorumluluğu” başlıklı 31’inci maddesinin “Yapı denetimini yerine getiren idare görevlileri, denetim eksikliği nedeniyle işin fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmamasından ortaya çıkan zarar ve ziyandan onbeş yıl süre ile yüklenici ile birlikte müteselsilen sorumludur” hükümleriyle yapım işinin, fen ve sanat kurallarına uygun olarak yapılmasının denetiminin Kamu İdaresi görevlilerince yapılması hükme bağlanmıştır.
Yapım İşleri Genel Şartnamesi’nin “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesinin birinci fıkrasıyla; 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na tabi idareler tarafından bu Kanun hükümlerine göre ihalesi yapılan ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’na göre sözleşmeye bağlanan yapım işleri, Şartname kapsamına dâhil edilmiştir.
Aynı Şartname’nin “Tanımlar” başlıklı 4’üncü maddesiyle; Yapı denetim görevlisi, İdare tarafından, işlerin denetimi için görevlendirilecek bir memur veya bir heyet ve/veya idare dışından bu işleri yapmak üzere görevlendirilen gerçek veya tüzel kişi veya kişiler olarak tanımlanmıştır.
Bu hükümlere göre Kamu İdaresinin, ihalesini gerçekleştirdiği bir yapım işinin kontrolünü ve denetimini, memurları arasından görevlendireceği kişi, heyete ve/veya İdare dışından görevlendireceği gerçek veya tüzel kişi veya kişiler tarafından gerçekleştirmesi gerekmektedir.
Kamu İdaresi, bu çerçevede yapı denetim görevlisi seçiminde özgür bir iradeye sahip gibi görünse de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu’nun “Hesap verme sorumluluğu” başlıklı 8’inci maddesi hükümleri uyarınca uhdesindeki kamu kaynaklarını, etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde kullanmakla mükelleftir.
Dolayısıyla Kamu İdaresi, yapı denetimi için öncelikle maaş mukabili çalıştırdığı personelini kullanması; personelin teknik bilgi ve deneyimindeki yetersizliğin somut bir şekilde ortaya konulması durumunda dış kaynaklara müracaat etmesi gerekmektedir.
Yapılan incelemede; İş kapsamında bulunan ve uygulama proje ve detayları ile teknik şartnamesi özel firmalara hazırlatılan biyolojik gölet yapımının kontrol ve denetimi için İdare bünyesinde çalışan peyzaj mimarlarının kullanılmadığı; biyolojik göletin imalat ve fonksiyon açısından özellik gerektiren bir iş olması gerekçe gösterilmek suretiyle göletin sorunsuz çalışması için yapım safhasında 09.06.2022 tarihli sözleşmeye istinaden 4734 sayılı Kanun’un 22’nci maddesinin (d) bendi uyarınca doğrudan teminle (…) Botanik Peyzaj Proje ve Uygulama Anonim Şirketinden danışmanlık hizmeti alındığı anlaşılmıştır.
Kontrol teşkilatının yetersizliği, somut bir şekilde ortaya konulmadan alınan bu hizmete rağmen ilerleyen süreçte biyolojik göletin sorunsuz çalışması, geçici kabul çalışmalarından da görüleceği üzere sağlanamamıştır.
Mühendislik ve mimarlık, eğitiminin tamamlanması ile birlikte mensuplarına, tüm yapı türlerinde yetkinliği sağlayan alanlar değildir. Eğitimle mesleğin icrası için gerekli donanımlar verilmekte; iş başındaki sorunlar ise bu donanımlar vasıtasıyla meslek mensubunun çözüm üretmesiyle ortadan kaldırılmaktadır. Dolayısıyla mevzubahis işte de beklenen, mevcut proje ve şartnamelere göre peyzaj mimarlarının kontrol ve denetimi yapmaları, mevcut bilgi birikimlerini geliştirmek suretiyle göletin işleyişindeki aksaklıkları bertaraf etmeleridir.
Kamu İdaresince mevzubahis danışmanlık hizmeti alımının, bundan sonraki benzer alım işlerinde tekrarlanmaması hususunda gerekli işlemlerin yapılacağı belirtilmiştir.
Bu itibarla, biyolojik gölet yapımının kontrol ve denetimi için yapılan hizmet alımının, 5018 sayılı Kanun’un 8’inci maddesi hükümlerine uygun olmadığı, benzer alımların tekrarlanmaması gerektiği değerlendirilmektedir.