|
ÖZET: 2024 yılı açılış kaydında yapılan incelemeler, 2023 yılı kapanış kaydı ve taşınır hesabıyla uyumsuzluklar olduğunu ortaya koymuştur. Özellikle, 5 yıl öncesine ait bütçe emanetlerinin bütçeye gelir kaydedilmemesi nedeniyle açılış kaydında bu hesap detaylarının yer aldığı belirlenmiştir. Ayrıca, 2023 yılı kapanış kaydında yer alan bazı hesapların 2024 yılı açılış kaydına farklı yansıtıldığı tespit edilmiştir. Bu durum, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen dönem sonu işlemleri ile dönem başı işlemlerinin gerekliliklerine aykırıdır.
Taşınır Mal Yönetmeliği çerçevesinde yapılan incelemelerde, 2023 yılı taşınır hesabı ile 2024 yılı açılış kaydı arasındaki tutarların tutarsız olduğu görülmüştür. Ayrıca, 320 Bütçe Emanetleri hesabında 5 yıl öncesine ait tutarların gelir kaydedilmemesi nedeniyle açılış kaydının olması gerekenden yüksek bir değerle yer aldığı anlaşılmıştır. Geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonucu hesabında da benzer bir tutarsızlık yaşanmış, 4 yıl öncesine ait değerlerin aktarılması gerektiği halde 5 yıl öncesinin bakiyesi kaydedilmiştir. Sonuç olarak, muhasebe sisteminin güvenilirliği açısından açılış kayıtlarının önceki yıl kapanış kaydı ve taşınır hesabıyla uyumlu olması büyük önem taşımaktadır. Dönem sonu işlemlerinin dikkatle kontrol edilmesi ve mevzuata uygunluğunun sağlanması, bu tür hataların önlenmesi açısından kritik bir gerekliliktir. Bu bağlamda, bilişim sistemlerinin otomatik işlemleri gerçekleştirdiği göz önünde bulundurulduğunda, kontrol faaliyetlerinin önemi daha da artmaktadır. |
BULGU: 2024 Yılı Açılış Kaydında Hatalar ve Tutarsızlıklar Bulunması
2024 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi
Muhasebe kayıtları üstünde yapılan incelemeler sonucunda; 2024 yılı açılış kaydının 2023 yılı kapanış kaydı ve taşınır hesabıyla uyumlu olmadığı, 5 yıl öncesine ait bütçe emanetlerinin tamamının bütçeye gelir kaydedilmemesi sebebiyle bu hesap detayının açılış kaydında yer aldığı, geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonucu hesabının 5 yıl öncesine ait detayında yer alan tutarın net değer hesabına alınmaması sebebiyle açılış kaydında yer aldığı tespit edilmiştir.
Açılış Kaydının 2023 Yılı Kapanış Kaydıyla Uyumlu Olmaması
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin;
“Dönem sonu işlemleri” başlıklı 480’inci maddesinin üç ve dördüncü fıkralarında, her faaliyet döneminin sonunda, muhasebe yetkililerinin dönem sonu işlemlerini yaparak yeni faaliyet döneminin açılış kaydına esas alınacak kesin mizanı çıkaracakları, hazırlanan kesin mizanda borç ve alacak kalanı veren hesapların yeni faaliyet döneminin açılış kaydına esas teşkil edeceği, dönem sonunda son yevmiye olarak borç ve alacak bakiyesi veren hesapların kapatılmasını sağlamak için kesin mizanda borç bakiyesi veren hesaplar alacak kaydı yapılarak, alacak bakiyesi veren hesaplar ise borç kaydı yapılarak muhasebe döneminin kapatılacağı belirtilmiştir.
“Dönem başı işlemleri” başlıklı 481’inci maddesinin birinci fıkrasında ise, mali yılın başında muhasebe kayıtlarının açılmasını sağlamak üzere bilançoda yer alan hesapların açılış kaydı yapılarak dönemin başlatılacağı ifade edilmiştir.
Bu düzenlemelerden cari yıl açılış kayıtlarının yapılmasına esas alınacak işlemin, önceki yıl dönem sonu işlemleri sonucunda oluşturulacak kesin mizana göre yapılacak kapanış kaydı olduğu anlaşılmaktadır. Bunun doğal sonucu olarak cari yıl açılış kaydının önceki yıl kapanış kaydıyla uyumlu olması gerekir. Yapılan incelemelerde 2023 yılı kapanış kaydında yer alan 362 Fonlar veya Diğer Kamu İdareleri Adına Yapılan Tahsilat Hesabının bakiyesiyle 363 Kamu İdareleri Payları Hesabının bakiyesinin 2024 yılı açılış kaydına farklı yansıtıldığı görülmüştür.
Açılış Kaydının 2023 Yılı Taşınır Hesabıyla Uyumlu Olmaması
2023 yılında yürürlükte bulunan Taşınır Mal Yönetmeliği’nin “Taşınır yönetim hesabı” başlıklı 34’üncü maddesinde; harcama yetkilileri tarafından Sayıştaya verilecek taşınır yönetim hesabının; önceki yıldan devreden taşınırlar ile yılı içinde girenleri, yılı içinde çıkışı yapılan taşınırlar ile ertesi yıla devredilenleri ve yılsonunda yapılan sayım sonucu bulunan fazla ve noksanları göstereceği, muhasebe yetkilisinin, gönderilen cetvellerdeki kayıtları muhasebe kayıtlarıyla karşılaştırıp uygunluğunu onaylayacağı ve harcama yetkilisine geri göndereceği hüküm altına alınmıştır.
Yönetmelik düzenlemelerinden taşınır yönetim hesabının ertesi yıla devredilecek taşınırları göstereceği ve hesabı oluşturan cetvellerin de muhasebe kayıtlarıyla uygunluğunun kontrol edilmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Yapılan incelemelerde, 2023 yılı taşınır hesabını oluşturan cetvellerde yer alan tutarların 2024 yılı açılış kaydındaki taşınır hesaplarına ilişkin tutarlardan farklılık arz ettiği görülmüştür.
Açılış Kaydında 320 Bütçe Emanetleri Hesabının 5 Yıl Öncesine Ait Detayının Bakiye Vermesi
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar” başlıklı 34’üncü maddesinin birinci fıkrasında; ödeme emri belgesine bağlandığı halde ödenemeyen tutarların, bütçeye gider yazılarak emanet hesaplarına alınacağı, malın alındığı veya hizmetin yapıldığı malî yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar talep edilmeyen emanet hesaplarındaki tutarların bütçeye gelir kaydedileceği belirtilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin; 320 Bütçe Emanetleri hesabının işleyişinin düzenlendiği 249’uncu maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde de benzer bir düzenlemeye yer verilmiş, malın alındığı veya hizmetin yapıldığı malî yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar talep edilmeyen bütçe emanetlerinin bütçeye gelir kaydedileceği, gelir kaydedilen tutarların mahkeme kararı üzerine ödenebileceği ifade edilmiştir.
Yönetmelik’in “Dönem sonu işlemleri” başlıklı 480’inci maddesinde, dönem sonu işlemleri detaylı bir şekilde anlatılmış, bu kapsamda bütçe emanetleri hesabında kayıtlı olan tutarların zamanaşımı süresine göre bütçe emanetleri hesabının ilgili yardımcı hesabına aktarılması gerektiği, bu nedenle bu hesaba borç ve alacak kaydedileceği düzenlemesine yer verilmiştir.
Yukarıya alınan mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesinden, ödeme emri belgesine bağlandığı halde ödenemeyen tutarların bütçe emanetleri hesabına alınacağı, bu hesapta takip edilip malın alındığı veya hizmetin yapıldığı malî yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar talep edilmeyen emanet hesaplarındaki tutarların bütçeye gelir kaydedileceği, gelir kaydedilecek tutarın tespitinin dönem sonu işlemleri arasında sayılan yaşlandırma işlemiyle yapılacağı anlaşılmaktadır.
ABB tarafından 2023 yılı dönem sonu işlemlerinde 320 Bütçe Emanetleri hesabının 5 yıl öncesinde bu hesaba alınmış tutarları gösteren detayında bulunan ve 5’inci yılın sonunda halen istenmediği muhasebe kayıtlarından anlaşılan 6.151.700,36 TL gelir kaydedilmemiştir. Bu tutarın gelir kaydedilmemesinin sonucu olarak 320 Bütçe Emanetleri hesabının 5 yıl öncesinde bu hesaba alınan tutarları gösteren detayı 2024 yılı açılış kaydında olması gerekenden bu tutar kadar daha yüksek bir değerle yer almıştır.
Açılış Kaydında Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonucu Hesabının 5 Yıl Öncesine
Ait Detayının Bakiye Vermesi
Yönetmelik’in “Dönem sonu işlemleri” başlıklı 480’inci maddesinde, dönem sonu işlemleri detaylı bir şekilde anlatılmış, bu kapsamda geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonuçları hesabında kayıtlı tutarların bu hesapların ilgili alt bölümüne aktarılması için bu hesaba borç ve alacak kaydı yapılacağı düzenlenmiştir.
Bu düzenleme dönem sonu işlemlerinde geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonucu hesabında yer alan tutarların yaşlandırılacağı ve bu hesapta takip edilen 5 yıllık faaliyet sonuçlarının değer hareketleri hesabına aktarılacağıyla ilgilidir. Bu çerçevede yapılan incelemelerde, 2023 yılı dönem sonu işlemlerinde yapılan yaşlandırma işlemiyle 5 yıl öncesinin değil 4 yıl öncesinin faaliyet sonucunun değer hareketleri hesabına aktarıldığı ve bunun sonucunda geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonucu hesabının 5 yıl öncesine ilişkin bakiyesinin 2024 yılı açılış kayıtlarında yer aldığı tespit edilmiştir. Böylece 2024 yılı açılış kayıtlarında geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonuçları hesabı olması gerekenden 310.974.300,43 TL daha yüksek bir tutarla yer almıştır.
Kamu İdaresi cevabında; bulgunun
bendiyle ilgili olarak tespit edilen kayıt hatasının 2023 yılı kayıtlarında yapılmak istenen düzeltmenin 2024 yılı kayıtlarında yapılmasından kaynaklandığı,
bendiyle ilgili olarak muhasebe kayıtları ve taşınır envanter kayıtları karşılaştırılarak tespit edilen hataların muhasebe işlem fişi ile düzeltileceği,
bendiyle ilgili olarak hesap kodlarında yer alan alacak ve borçların yaşlandırma işlemlerinin bulguda belirtilen tespit doğrultusunda yerine getirileceği,
bendiyle ilgili olarak yapılan işlemin yazılım sistemindeki bir hatadan kaynaklandığı belirtilmiştir.
Sonuç olarak muhasebe sisteminin güvenilirliği ve tutarlılığı açısından açılış kaydının önceki yıl kapanış kaydıyla ve önceki yıl taşınır hesabıyla uyumlu olması, dönem sonu işlemlerinin kontrol edilerek yapılan işlemlerin mevzuatta belirlenen işlemlere uyumunun sağlanması gerekmektedir. Özellikle bu gibi her yıl düzenli olarak yapılan işlemlerin bilişim sistemleri tarafından otomatik olarak yapıldığı hususu da göz önüne alınırsa bu kontrol faaliyetlerinin önemi daha açık bir şekilde anlaşılacaktır.