|
ÖZET: 3465 Sayılı Kanun çerçevesinde uygulanan yap-işlet-devret modeli ile gerçekleştirilen otoyol hizmet tesisleri projelerinde, hizmet imtiyaz varlıkları ve işletmecilerin elde edeceği muhtemel gelirlerin mali tablolarda yer almadığı tespit edilmiştir. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde belirtilen belgelendirme ve tam açıklama ilkeleri doğrultusunda, muhasebe kayıtlarının gerçek durumu yansıtacak şekilde düzenlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Ayrıca, 256-Hizmet İmtiyaz Varlıkları Hesabı’nın, hizmet imtiyaz sözleşmesine konu olan maddi duran varlıkların izlenmesi amacıyla kullanılması gerektiği ifade edilmiştir.
Denetim raporları, 57 adet otoyol hizmet tesisine dair 27 yap-işlet-devret sözleşmesinin imzalandığını, bunlardan 3’ünün yapım aşamasında olduğunu, kalan 24 sözleşmenin ise işletme döneminin devam ettiğini göstermektedir. Bu bağlamda, işletmecilerin elde edeceği muhtemel gelirlerin muhasebeleştirilmesi gerektiği, aksi takdirde mali tabloların doğruluğunun tehlikeye gireceği belirtilmiştir. Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndan gelecek cevaba göre düzeltme kayıtlarının yapılacağı ifade edilse de, 2021 yılı bilançosundaki hata devam etmektedir. Sonuç olarak, otoyol hizmet tesisleri projeleri kapsamında hizmet imtiyaz varlıklarının ve işletmecilerin muhtemel gelirlerinin doğru bir şekilde muhasebeleştirilmesi, mali tabloların güvenilirliği açısından büyük önem taşımaktadır. Gelecek dönemlere ait gelirlerin doğru bir şekilde kaydedilmesi, mali raporların güvenilirliğini artıracaktır. |
BULGU: 3465 Sayılı Kanun Kapsamında Yap-İşlet-Devret Modeli ile Gerçekleştirilen Otoyol Hizmet Tesisleri Projelerine Dair Hizmet İmtiyaz Varlıklarının ve İşletmecilerce İşletme Süresi Boyunca Elde Edilecek Muhtemel Gelirlerin Mali Tablolarda Yer Almaması
2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare
3465 Sayılı Karayolları Genel Müdürlüğü Dışındaki Kuruluşların Erişme Kontrollü Karayolu (Otoyol) Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi ile Görevlendirilmesi Hakkında Kanun kapsamında yap-işlet-devret modeli ile gerçekleştirilen otoyol hizmet tesisleri (OHT) projelerinde hizmet imtiyaz varlığı ve işletmecilerce işletme süresi boyunca elde edilecek muhtemel gelirlere ilişkin muhasebe kayıtlarının mali tablolarda yer almadığı tespit edilmiştir.
Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin “Temel kavramlar” başlıklı 5’inci maddesinde; muhasebenin temel ilkelerinden olan “belgelendirme” kavramı, “Muhasebe kayıtları, gerçek durumu yansıtan ve usulüne uygun olarak düzenlenmiş belgelere dayandırılır.” ifadesiyle, “tam açıklama” kavramı ise “Mali tablolar, bu tablolardan yararlanacak olanların doğru karar vermelerine yardımcı olacak ölçüde yeterli, açık ve anlaşılır şekilde düzenlenir.” ifadesiyle tanımlanmıştır.
Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin 256-Hizmet İmtiyaz Varlıkları Hesabına dair düzenlenen “Hesabın niteliği” başlıklı 183’üncü maddesinde, hizmet imtiyaz varlıkları hesabının, hizmet imtiyaz sözleşmesine konu maddi duran varlıkların izlenmesi için kullanılacağı hüküm altına alınmıştır. Mezkûr Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 184’üncü maddesinde ise; işletmeciye ait olan maddi duran varlıklardan hizmet imtiyaz sözleşmesine konu edilenlerin işletme süresinin başladığı tarihte bu hesaba borç olarak, sonraki aylarda tahakkuk ettirilmesi gereken kısmının 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabına alacak olarak, içinde bulunulan faaliyet dönemini takip eden dönemlerde tahakkuk ettirilmesi gerekenlerin ise 480-Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına alacak olarak kaydedilmesi gerektiği düzenlenmiştir.
Yapılan incelemelerde, İdarece 57 adet OHT için 27 adet yap-işlet-devret sözleşmesi imzalandığı söz konusu sözleşmelerden 3 adedinde henüz yapım aşamasında olunduğu için işletme döneminin başlamadığı kalan 24 adet sözleşme kapsamında ise görevli şirketlerin işletme döneminin devam ettiği görülmüştür.
Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, işletme dönemi devam eden OHT projeleri kapsamında hizmet imtiyaz varlıklarının genel yönetim muhasebe ilkelerinden “belgelendirme” ve “tam açıklama” ilkeleri doğrultusunda gerçek durumlarını yansıtacak ve mali tabloların doğru anlaşılmasını sağlayacak şekilde işletmecilerin işletme dönemi boyunca elde edeceği muhtemel gelirler toplamı hesaplanarak muhasebeleştirilmesi gerektiği açıktır.
Kamu İdaresince, Hazine ve Maliye Bakanlığından gelecek cevaba göre bulgu konusu hususa dair düzeltme kayıtlarının yapılıp yapılmayacağına karar verileceği belirtilmiştir. Ancak, denetim görüşü verilen 2021 yılı bilançosunda yer alan hata mevcudiyetini korumaktadır.
Sonuç olarak, OHT projeleri için hizmet imtiyaz varlıklarının işletme dönemi boyunca işletmecilerin elde edeceği gelirler esas alınarak 256-Hizmet İmtiyaz Varlıkları Hesabına kaydedilmemesi, karşılıklı hesap olarak çalışan 380-Gelecek Aylara Ait Gelirler Hesabı ve 480- Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabının işletmecilerin elde edeceği muhtemel geliri yansıtmamasına ve tutarsızlığa yol açmaktadır. Zira, 380 ve 480 nolu hesapların tanımı uyarınca, söz konusu hesaplara gelecek dönemlere ait gelirlerin kaydedilmesi gerekmektedir. Bu itibarla, gelecek dönemlere ilişkin mali tabloların doğruluğunu ve güvenilirliğini sağlamak bakımından OHT projelerinden kaynaklı hizmet imtiyaz varlıklarına ilişkin muhasebe kayıtlarının işletmecilerce işletme süresi boyunca elde edilecek muhtemel gelir esas alınarak düzenlenmesi gerekmektedir.