3N İmtiyaz Sözleşmeleri Uyarınca Kurumca Yapılması Gereken Kapsama Alanı Yükümlülüklerine İlişkin İmtiyaz Sözleşmelerinde Öngörülen Takip Süreçlerinin Sonuçlandırılmaması (Sayıştay)

BULGU: 3N İmtiyaz Sözleşmeleri Uyarınca Kurumca Yapılması Gereken Kapsama Alanı Yükümlülüklerine İlişkin İmtiyaz Sözleşmelerinde Öngörülen Takip Süreçlerinin Sonuçlandırılmaması

2021 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Düzenleyici ve Denetleyici Kurum

3N işletmecileri (3G standartlarında mobil elektronik haberleşme hizmeti sunmak üzere yetkilendirilmiş cep telefonu operatörleri) ile imzalanmış olan imtiyaz sözleşmelerinde yer alan kapsama alanı yükümlülüklerinin, büyükşehir belediye sınırları haricindeki yerleşim yerlerinin bir kısmında sözleşmede öngörülen sürelerde yerine getirilmemiş olduğu işletmeciler tarafından yapılan bildirimlerle sabit olmasına karşın, Kurum tarafından imtiyaz sözleşmelerinde öngörülen takip sürecinin sonuçlandırılmadığı görülmüştür.
Kurum ile işletmeciler arasında imzalanan IMT-2000/UMTS Altyapılarının Kurulması ve İşletilmesi ile Hizmetlerinin Sunulmasına İlişkin İmtiyaz Sözleşmelerinin “Kapsama Alanı Yükümlülüğü” başlıklı 6’ncı maddesinin ilk paragrafı;
“İşletmeci, Sözleşmenin imzalanmasını müteakip; üç yıl içerisinde büyükşehir belediyeleri sınırları içinde kalan nüfusu, altı yıl içinde tüm il ve ilçe belediye sınırları içinde kalan nüfusu, sekiz yıl içinde nüfusu 5000’in üzerinde olan tüm yerleşim alanları içinde kalan nüfusu, on yıl içinde nüfusu 1000’in üzerinde olan tüm yerleşim alanları içinde kalan nüfusu kapsama alanı içine alacaktır. Bu alanlar, işletmecinin tek başına kapsaması gereken alanlar olup dolaşım (roaming) ile sağlanmayacaktır”
Şeklindedir.
3N imtiyaz sözleşmelerinin imzalanma tarihinin 30.04.2009 olduğu dikkate alındığında; sözleşmenin yukarıda yer verilen kapsama alanı yükümlülüklerinin,
Büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan nüfus için 30.04.2012 tarihinde,
Tüm il ve ilçe belediye sınırları içinde kalan nüfus için 30.04.2015 tarihinde,
Nüfusu 5000’in üzerinde olan tüm yerleşim alanları içinde kalan nüfus için 30.04.2017 tarihinde,
Nüfusu 1000’in üzerinde olan tüm yerleşim alanları içinde kalan nüfus için ise 30.04.2019 tarihi itibarıyla,
Yerine getirilmiş olması gerekmektedir.
Diğer taraftan, sözleşmelerin yukarıda yer verilen maddesinde belirtilen yükümlülüğün, hangi sinyal seviyesinde ve yüzde kaç kapsama olasılığıyla yerine getirilmesi gerektiğine yönelik teknik belirlemeye 3N İhale Şartnamesi ve ihale dokümanlarında veya imtiyaz sözleşmelerinde yer verilmemiş olması nedeniyle bu konudaki düzenleme Kurum tarafından 25.04.2012 tarihli Kurul Kararıyla yapılmıştır.
Ancak, Kurum tarafından imtiyaz sözleşmelerinde yer verilen söz konusu yükümlülüğün takibinin, 06.12.2012 tarih ve 28489 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 6360 sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında yeni büyükşehir belediyeleri kurulması ve büyükşehir belediyesi sınırlarında değişikliğe gidilmesi sonucu ortaya çıkan yeni durumun sözleşmeye nasıl uygulanması gerektiğine yönelik Kurul Kararı alınması ve akabinde söz konusu Kurul Kararının yargıya intikal etmesi üzerine yaşanan hukuksal süreç nedeniyle yapılmadığı görülmüştür.
6360 sayılı Kanun’un 1’inci maddesi ile sınırları il mülki sınırları olmak üzere on dört yeni büyükşehir belediyesi kurulmuş ve İstanbul ve Kocaeli Büyükşehir Belediyeleri hariç olmak üzere (bu büyükşehirlerin sınırları Kanun değişikliğinden önce de il mülki sınırları idi), büyükşehir belediyelerinin sınırları il mülki sınırları olarak genişletilmiştir.
Anılan Kanun değişikliği üzerine, Kurum tarafından alınan bahse konu 21.07.2014 tarihli Kurul Kararında aynen;
“1. Kapsama yükümlülüğünün söz konusu Sözleşmelerde yer aldığı üzere, yükümlülüğün bulunduğu yerleşim alanlarında %100 oranında nüfus kapsaması sağlanacak şekilde uygulanması,
2. IMT-2000/UMTS İmtiyaz Sözleşmelerinde Büyükşehir Belediyeleri sınırları içinde kalan nüfusun kapsanması için işletmecilere sözleşmenin imza tarihinden itibaren 3 yıl süre verildiği ve 5216 Sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 5’inci maddesinde değişiklik yapan 6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi Ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması İle Bazı Kanun Ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 06/12/2012 tarihinde Resmi Gazete’de yayımlandığı dikkate alınarak, söz konusu Kanun ile;
a) Sınırları il mülki sınırlarına genişletilen Büyükşehir Belediyelerinde sınırlara ilave olan yerleşim alanlarında kapsama yükümlülüğünün IMT-2000/UMTS İşletmecileri tarafından 06/12/2012 tarihinden başlamak üzere 3 (üç) yıllık süre içinde yerine getirilmesi gerektiği,
b) Büyükşehir Belediyesi statüsünü kazanan illerde ise; IMT-2000/UMTS İmtiyaz Sözleşmelerine göre sözleşmenin imza tarihinden itibaren altı yıl içinde il ve ilçe belediye sınırları içinde kalan nüfusun kapsanması gerektiği göz önünde bulundurularak;
Söz konusu Büyükşehirlerde, 6360 Sayılı Kanunun yayımından önce il ve ilçe belediyesi sınırlarına karşılık gelen alan içinde kalan nüfusun İmtiyaz Sözleşmelerinin imza tarihi olan 30/04/2009 tarihinden itibaren 6 (altı) yıl içinde kapsanması,
Büyükşehir Belediyesi sınırları dâhilindeki diğer yerleşim yerlerinde kalan nüfusun ise 06/12/2012 tarihinden itibaren üzere 3 (üç) yıl içinde kapsanması gerektiği,
hususlarına karar verilmiştir.”
Denilmektedir.
Yukarıda yer verilen Karar ile, 6360 sayılı Kanun ile yapılan değişiklik sonrasında büyükşehir belediyesi sınırlarında meydana gelen genişlemenin getirdiği ilave nüfusun tamamı kapsama yükümlülüğüne dâhil edilmiştir.
İşletmeciler tarafından bahse konu Kararın iptali ve yürütmesinin durdurulması talebiyle Danıştay 13’üncü Dairesi nezdinde iptal davası açılmış, belirtilen yargı mercii tarafından önce 12.03.2015 tarihinde dava konusu idari kararın yürütmesinin durdurulmasına; ardından 27.11.2018 tarihinde de söz konusu kararın iptaline karar verilmiştir. Kararın İdare tarafından temyiz edilmesi üzerine, Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından söz konusu idari karar hakkında verilen iptal kararının onanmasına ise 21.10.2020 tarihinde karar verilmiştir.
Ne var ki, bahse konu hukuki süreçte ihtilaf konusu olan durum, büyükşehir belediyeleri sınırları içerisinde kalan nüfus için kapsama yükümlülüğünün ne şekilde uygulanması gerektiği hususunda yaşanmış olmasına ve yargılamanın devam ettiği söz konusu zaman zarfında sözleşme kapsamındaki diğer tüm yerleşim yerlerinde kapsama yükümlülüğü peyderpey başlamış olmasına rağmen; söz konusu hukuki süreç Kurum tarafından diğer yerleşim yerleri için de bekletici sebep olarak kabul edilerek, belirtilen 6 yıl boyunca işletmeciler tarafından sunulan bildirimlerle kapsama yükümlülüğünün ihlal edildiği sabit olan yerleşim yerleri hakkında sözleşmede öngörülen takip süreçleri tamamlanmamıştır.
3N imtiyaz sözleşmelerinin “Denetim” başlıklı 41’inci maddesi ve yine 5809 sayılı Kanun’un aynı başlıklı 59’uncu maddesi hükümleri kapsamında Kurum tarafından 3N işletmecilerine imtiyaz sözleşmeleri ile getirilmiş kapsama yükümlülüklerinin adı geçen işletmecilerce yerine getirilip getirilmediğinin tespitine yönelik Kurum tarafından 2020 yılında başlatılan denetim faaliyetleri 2021 yılı içerisinde tamamlanarak icra dairesince hazırlanan takrir Kurula sunulmuştur.
2020 yılı Sayıştay Denetim Raporunda da yer alan bulgu hakkında Kamu İdaresi tarafından iletilen cevapta sürecin devam ettiği ifade edilmiştir.
Sonuç itibarıyla; kapsama yükümlülüklerinin sözleşmede yer verilen tüm yerleşim yerleri itibarıyla işletmeciler tarafından ne derece yerine getirilip getirilmediğine yönelik yürütülen denetim faaliyetleri kapsamında yapılan tespitler doğrultusunda imtiyaz sözleşmelerinde öngörülen takip süreçlerinin sonuçlandırılması gerektiği değerlendirilmektedir.