SGK Primlerinin ve Vergilerin Cezalı Ödenmesi (Sayıştay)

Şirket, 2018 yılı ve 2019 yılının bazı aylarına ilişkin sigorta primi ve vergi ödeme yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemesi nedeniyle gecikme cezasına muhatap kalmış ve zarara uğramıştır.   

A) SGK Prim Ödeme Yükümlülüklerinin Zamanında Yerine Getirilmemesi Nedeniyle Gecikme Cezası Ödenmesi

Şirket, 2018 yılı 7, 8, 9, 10 ve 11’nci ayları ile 2019 yılı 1, 2, 3, 4, 5 ve 6’ncı aylarına ilişkin SGK primlerinin 2019 yılı içerisinde ancak, zamanından daha geç ödenmesi nedeniyle toplamda 1.595.457,97 TL gecikme cezasına muhatap kalmıştır.

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Prim borçlarına halef olma, gecikme cezası ve gecikme zammı ile iadesi gereken primler” başlıklı 89’uncu maddesinde;

“…Kurumun prim ve diğer alacakları süresi içinde ve tam olarak ödenmezse, ödenmeyen kısmı sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için % 3 (01.03.2010 tarih ve 2010/260 sayılı BKK ile % 2 olarak belirlenmiştir) oranında gecikme cezası uygulanarak artırılır. Ayrıca, her ay için bulunan tutarlara ödeme süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı Hazine Müsteşarlığınca açıklanacak bir önceki aya ait Yeni Türk Lirası cinsinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır. Ancak, ödemenin yapıldığı ay için gecikme zammı günlük hesaplanır. Cumhurbaşkanı, ilk üç ay için uygulanan gecikme cezası oranını iki katına kadar artırmaya veya bu oranı % 1 oranına kadar indirmeye, yeniden kanunî oranına getirmeye ve uygulama tarihini belirlemeye yetkilidir….” denilmektedir.

Bahsi geçen hüküm kapsamında zamanında ödenmeyen SGK primlerine ilk üç ay için aylık bazda %2 oranında gecikme cezası ve ayrıca her ay için bulunan tutarlara borç ödeninceye kadar devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi dikkate alınarak gecikme cezası uygulanmaktadır. 

Şirketin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde, Şehir Hatları AŞ tarafından 2018 yılının 7, 8, 9, 10 ve 11’inci ayları ile 2019 yılının ilk 6 ayına ait sigorta primlerinin zamanında ödenmediği, bunlara ilişkin ödemenin 2019 yılının muhtelif ayları içerisinde gerçekleştiği ve bu nedenle zamanında ödenmeyen tutarlar için toplamda 1.595.457,97 TL gecikme cezasına muhatap kalındığı anlaşılmıştır.

B) Vergi Ödeme Yükümlülüklerinin Zamanında Yerine Getirilmemesi Nedeniyle Gecikme Cezası Ödenmesi

Şirket, 2019 yılı 3, 4, 5 ve 9’uncu aylarına ilişkin vergi ödemelerinin zamanından daha geç yapılması nedeniyle toplamda 283.329,59 TL gecikme cezasına muhatap kalmıştır. 

6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil ve Usulü Hakkında Kanun’un “Ödeme zamanı ve önce ödeme” başlıklı 37’nci maddesinde;

“Amme alacakları hususi kanunlarında belli edilen zamanlarda ödenir. Hususi kanunlarında ödeme zamanı tespit edilmemiş amme alacakları Maliye Vekaletince belirtilecek usule göre yapılacak tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir. Bu ödeme müddetinin son günü amme alacağının vadesi günüdür. Amme borçlusu isterse borcunu belli zamanlardan önce ödeyebilir.”

Aynı Kanun’un “Gecikme Zammı, Nispet ve Hesabı” başlıklı 51’inci maddesinde ise;

“…

(2) Amme alacağının ödeme müddeti içinde ödenmeyen kısmına vadenin bitim tarihinden itibaren her ay için ayrı ayrı % 4 oranında gecikme zammı tatbik olunur. Ay kesirlerine isabet eden gecikme zammı günlük olarak hesap edilir….

Cumhurbaşkanı, gecikme zammı oranlarını aylar itibarıyla topluca veya her ay için ayrı ayrı, yüzde onuna kadar indirmeye, gecikme zammı oranı ile gecikme zammı asgari tutarını iki katına kadar artırmaya, ayrıca gecikme zammı oranını aylar itibarıyla farklı olarak belirlemeye ve gecikme zammını bileşik faiz usulüyle aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık olarak hesaplatmaya yetkilidir.”  denilmektedir. 

Buna göre amme alacaklarından olan vergilerin ilgili kanunlarında belirtilen vadesinde ödenmesi gerekmekte olup, vadesinde ödenmeyen vergiler için her ay için ayrı ayrı gecikme zammı oranında ceza uygulanmaktadır. Bahsi geçen oran 2019 yılında üç defa değişmiş olup, 01.07.2019 tarihine kadar %2 olarak uygulanan oran, bu tarihten itibaren 1266 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile %2,5; 1592 sayılı karar ile 02.10.2019 tarihinden itibaren %2 ve 1947 sayılı karar ile %1,6 olarak belirlenmiştir.

Şirketin hesap ve işlemlerinin incelenmesi neticesinde, Şehir Hatları AŞ’nin 2019 yılı 3, 4, 5 ve 9’uncu aylarına ilişkin vergilerini, Kanun’da belirlenen vadesinde ödemediği ve bu nedenle toplamda 283.329,59 TL gecikme cezasına muhatap kaldığı görülmüştür. 

Söz konusu tespite binaen, kamu idaresi cevabında; ilgili dönemdeki genel ekonomik şartlar, tahsilatlardaki güçlükler ve öncelikli olarak satıcılara ödeme yapılması sebebiyle SGK primleri ile vergilerin gecikmeli olarak ödendiğini, ancak bundan sonraki dönemlerde, ilgili SGK primlerinin ve vergilerinin sürelerinde ödenmesi için gerekli özenin gösterileceği ifade edilmiştir. 

Bilindiği üzere 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 18’inci maddesinin (2) numaralı fıkrasında; “Her tacirin, ticaretine ait bütün işlerinde basiretli bir iş adamı gibi hareket etmesi gerekir.” hükmü bulunmaktadır.

Bu hükme göre, tacirin öngörülü, konusunu bilen, hukuki ve fiili durumları kavrayabilme özelliklerine sahip olması gerekmektedir. Basiretli iş adamı kavramı iyi niyeti de içine almakla birlikte, iyi niyetten de öte tedbirli bir hareketi, vasat bir şahıstan daha fazla özen gösterme gereğini, ticari hayatın gereklerini ve teamüllerini iyi bilmeyi ve gelecekteki şartları tahmini de ifade etmektedir. 

Şirketin ilgili dönemde gerek SGK primi ödemeleri ve gerekse vergi ödemelerini vadesinde yapmadığı ve dolayısıyla şirket bütçesinden gecikme cezası ödemesine sebebiyet verdiği anlaşıldığından, Şirketin mali idaresi açısından ilgili dönemde gerekli özenin gösterilmediği ve dolayısıyla gerek profesyonel yönetim anlayışına gerekse 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun basiretli bir tüccar gibi hareket edilmesi hükmüne aykırı davranıldığı değerlendirilmektedir.