Yevmiye Defteri İçin Mevzuatta Belirtilen Kayıt Düzeni ve Zamanına Uyulmaması (Sayıştay)

Şirketin 2019 yılı muhasebe işlemlerinin incelenmesinde; yevmiye defteri kayıt nizamına uyulmadığı ve yevmiye maddelerinin muhasebe kaidelerine uygun olmayan şekilde geriye dönük olarak düzeltildiği tespit edilmiştir.  

Şirkette 2019 yılı Kasım ayında yerinde yapılan denetimde 01.01.2019-30.09.2019 dönemine ait alınan muamele ve işlemlerin muhasebe fişlerine bilgisayar  yazılımlı muhasebe programı aracılığıyla kayıt edildiği, bu kayıtların bilgisayar  yazılımlı muhasebe programı üzerinde yevmiye defterinde tutulduğu, ancak noter onaylı yasal yevmiye defterine intikal ettirilmediği görülmüştür.

 2020 yılı Şubat ayında yerinde yapılan denetimde ise 01.01.2019-31.12.2019 

tarihlerini  kapsayan noter onaylı yasal yevmiye defterinin incelenmesinde, 2019 mali yılının ilk 9 ayına ait  yevmiye defter kayıtlarının geçmişe yönelik olarak muhasebe kaidelerine uygun olmayan şekilde değiştirildiği tespit edilmiştir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun; 

• “Yevmiye defteri” başlıklı 183’üncü maddesinde;

“Yevmiye defteri, kayda geçirilmesi icabeden muamalelerin tarih sırasiyle ve madde halinde tertipli olarak yazıldığı defterdir…”

• “Yanlış kayıtların düzeltilmesi” başlıklı 217’nci maddesinde;

“Yevmiye detferi  maddelerinde yapılan  yanlışlar  ancak  muhasebe kaidelerine göre

düzeltilebilir…”             

• “Kayıt zamanı” başlıklı 219’uncu maddesinde;

“Muameleler defterlere zamanında kaydedilir. şöyleki:               

1. Muamelelerin için hacmine ve icabına uygun olarak muhasebenin intizam ve vuzuhunu bozmayacak bir zaman zarfında kaydedilmesi şarttır. Bu gibi kayıtların on günden fazla geciktirilmesi caiz değildir.  
2. Kayıtlarını devamlı olarak muhasebe fişleri, primanota ve bordro gibi yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan mazbut vesikalara dayanarak yürüten müesseselerde, muamelelerin bunlara işlenmesi, deftere işlenmesi hükmündedir. Ancak bu kayıtlar, muamelelerin esas defterlere 45 günden daha geç intikal ettirilmesine cevap vermez…”

Hükümlerine yer verilmiştir.

Ticari Defterlere İlişkin Tebliğin “Kayıt düzeni ve zamanı başlıklı” başlıklı 21’inci maddesinde “ (1) Defterlere yazımlar ve diğer gerekli kayıtlar, eksiksiz, doğru, zamanında ve düzenli olarak yapılır.

• Kayıt edilecek işlemlerin, işin hacmine ve gereğine uygun olarak muhasebenin intizam ve vuzuhunu bozmayacak bir zaman zarfında kaydedilmesi şarttır. Kayıtlar on günden fazla geciktirilemez.
• Kayıtlarını devamlı olarak muhasebe fişleri, primanota ve bordro gibi yetkili amirlerin imza ve parafını taşıyan mazbut vesikalara dayanarak yürüten işletmelerde, işlemlerin bunlara kaydedilmesi, deftere işlenmesi hükmündedir. Ancak bu kayıtlar dahi defterlere 45 günden daha geç intikal ettirilemez.”

Aynı Tebliğin “Kayıtların düzeltilmesi ve değiştirilmesi” başlıklı 22’inci maddesinde “(1) Yevmiye defteri maddelerinde yapılan yanlışlar ancak muhasebe kaidelerine göre düzeltilebilir…”

Düzenlemelerine yer verilmiştir.

Kamu İdaresi cevabında, muhasebe kayıtlarının bilgisayar yazılım programı aracılığıyla tutularak, tutulması gereken yasal defterlerin noter tarafından mühürlendiği ve bu defterlere  yazdırıldığı, 6102 sayılı Kanuna göre yevmiye defterinin kapanış onayının izleyen faaliyet döneminin altıncı (haziran) ayının sonuna kadar yaptırıldığı, 2019 yılı içerisinde gelir ve gider kalemlerinde herhangi bir değişiklik olmadan bazı hesapların tek düzen hesap planına uyumlu hale getirilmesi için düzenlendiği, kullanılan bilgisayar yazılım programı ile yevmiye madde numaraları tekrardan verilerek kayıtlarının kesinleşerek kilitleme işlemi yapıldığı, defter bütünlüğünde ve hesap bakiyelerinde kesinlikle bir değişiklik olmadığı, kullanılan bilgisayar yazılım programı aracılığı ile kayıtların notere mühürletmiş oldukları yasal deftere yazdırıldığı, belirtilmiştir.

İdare cevabında, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ hükümleri uyarınca muhasebe fişine kaydedilen işlemlerin 45 gün içinde yevmiye defterine kaydedilmesine ilişkin amir hükümlere ilişkin bir cevap verilmemiştir. 

Diğer taraftan, mevzuatla belirlenen yasal defter sayfalarının noter tarafından mühürlenmesi 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve 6102 sayılı Kanun tarafından belirlenmiş ve her Kurumlar Vergisi mükellefinin yükümlülüğü olup, bulduga yer verilen defterlerin kayıt zamanı ile ilgisi olmadığı düşünülmektedir.

Ayrıca, 6102 sayılı Kanun’un 64’üncü  maddesine göre; yevmiye defterlerinin kapanış onayı (tasdiki)  hesap dönemini takip eden  altıncı ayın sonuna kadar yapılması gerektiği ifadesine iştirak edilmekle birlikte bu hususun bulguda işlenen ve anılan mevzuatla belirlenen kayıt zamanı düzenlemesi ile uyarlı bir cevap olarak değerlendirilmemektedir. Şöyleki, Her Kurumlar Vergisi Mükellefi tarafından yevmiye defterinin kapanış onayı (tasdiki) yaptırmak 6102 sayılı Kanun gereğince zorunludur. 6102 sayılı Kanun hükümlerine göre yevmiye defterine kapanış onayının (tasdikinin) yapılmaması halinde idari para cezası uygulanacağı ve kapanış onayı yapılmamış defterlerin ticari davalarda delil olarak kabul edilmeyeceği hüküm altına alınmıştır.         

Yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri dikkate alınarak, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu ve Ticari Defterlere İlişkin Tebliğ uyarınca muhasebe fişine kaydedilen işlemlerin 45 gün içinde yevmiye defterine kaydedilmesi, ticari muamelelerin muhasebenin intizamını bozmayacak şekilde muhasebe kaidelerine göre düzeltilmesi ve yevmiye defterinde geçmişe yönelik kayıt yapılmaması gerekmektedir.