|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin mal ve hizmet alımlarında doğrudan temin yönteminin kullanıldığını ortaya koymaktadır. 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen parasal limitlerin aşılması durumunda, bu alımların ihale usulleriyle gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Ancak, belediyenin bu alımları kısımlara bölerek doğrudan temin yoluyla gerçekleştirmesi, yasal düzenlemelere aykırılık teşkil etmektedir. Kamu idareleri ve özel bütçeli idareler, mal ve hizmet alımlarını bu kanun çerçevesinde yürütmekle yükümlüdür.
Kanun, ihale süreçlerinde saydamlık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanımı gibi temel ilkeleri öngörmektedir. Eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal ve hizmet alımlarının kısımlara bölünmesi yasaklanmıştır. Doğrudan temin, istisnai bir alım yöntemi olarak tanımlanmakta olup, bu yöntemle yapılan alımlarda ihale komisyonu kurma zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak, bu yöntemin sık kullanılması, yasal çerçeveye uygun bir uygulama değildir. Sonuç olarak, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin doğrudan temin yöntemiyle gerçekleştirdiği alımlar, ilgili mevzuat hükümlerine aykırı bir şekilde kısımlara bölünerek yapılmaktadır. Bu durum, hem yasal düzenlemelere hem de kamu kaynaklarının etkin kullanımına zarar vermektedir. İdarelerin, mümkün olan en kısa sürede kanun çerçevesinde ihale usullerine dönmeleri gerekmektedir. |
BULGU: Mal ve Hizmet Alımlarının Kısımlara Bölünerek, Doğrudan Temin Yoluyla Yapılmış Olması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen parasal limitlerin üzerinde olması nedeniyle Kanunda öngörülen ihale usulleriyle yapılması gereken ve aynı ihale konusu içinde yer alabilecek olan mal ve hizmet alımları, kısımlara bölünerek doğrudan temin usulü ile yapılmıştır.
Genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri ile özel bütçeli idareler, il özel idareleri ve belediyelerin kullanımında bulunan her türlü kaynaktan karşılanan mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin ihaleleri 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Kapsam” başlıklı 2’nci maddesi hükümleri gereği bu Kanun hükümlerine göre yürütülmektedir.
Kanun’un uygulanmasında uyulması gereken temel ilkeler 5’nci maddesinde açıklanmıştır. Buna göre; yapılacak ihalelerde saydamlığın, rekabetin, eşit muamele ve güvenirliğin, gizliliğin, kamuoyu denetiminin, ihtiyaçların uygun şartlarla ve zamanında karşılanmasının ve kaynakların verimli kullanılmasının sağlanması esas olup, aralarında kabul edilebilir doğal bir bağlantı olmadığı sürece mal alımı, hizmet alımı ve yapım işleri bir arada ihale edilemeyecek, eşik değerlerin altında kalmak amacıyla mal veya hizmet alımları ile yapım işleri kısımlara bölünemeyecektir. Bu Kanuna göre yapılacak ihalelerde açık ihale usulü ve belli istekliler arasında ihale usulü temel usullerdir. Ancak belli şartların oluşması durumunda diğer usullere başvurmak mümkün bulunmaktadır.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun “Uygulanacak İhale Usulleri” başlıklı 18’nci maddesinde; açık ihale, belli istekliler arasında ihale, pazarlık usulü, ihale usulleri olarak sayılmış ancak, doğrudan temin suretiyle satın alma bir ihale usulü olarak sayılmamıştır.
4734 sayılı Kanunun “Doğrudan Temin” başlıklı 22’nci maddesine göre idarelerin her yıl belirlenen tutar dahilindeki mal ve hizmet alımları ile yapım işleri, ilân yapılmaksızın ve teminat alınmaksızın ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak karşılanabilmektedir. (2022 yılında büyükşehir belediyesi sınırında olan idareler için belirlenen tutar 218.395 TL )
Doğrudan temin yöntemi, Kanunda ihale usulleri için öngörülen kuralların uygulanma zorunluluğunun bulunmadığı, istisnai bir alım yöntemidir. Bu yöntemle, ihale komisyonu kurma ve kanunun 10’uncu maddesinde sayılan yeterlik kurallarını arama zorunluluğu bulunmaksızın, ihale yetkilisince görevlendirilecek kişi veya kişiler tarafından piyasada fiyat araştırması yapılarak ihtiyaçlar temin edilebilmektedir.
Ancak, eşik değerlerin altında kalmak amacı ile mal veya hizmet alımları ile yapım işlerinin kısımlara bölünmesi, yukarda açıklanan Kanun hükümlerine göre mümkün bulunmamktadır.
Doğrudan temin bir alım yöntemidir, ancak Kanunun 4’üncü maddesindeki “ihale” tanımına uygun katılıma ve rekabete açık bir ihale usulü değildir. Bu nedenle idareler bu yola ancak istisnai durumlarda başvurmalı, mümkün olduğu ölçüde kanundaki ihale usulleri uygulanmalıdır.
Bu hükümlere rağmen, kurumda bu usule sık başvurulmakta, parasal limitleri aşan mal ve hizmet alımları ile küçük bakım, onarım yapım işleri genellikle, kısımlara bölünerek, 4734 Sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 22/d maddesi uyarınca doğrudan temin usulü ile karşılanmaktadır.
Söz konusu alımların parçalara bölünerek doğrudan temin yolu ile yapılmış olması, aynı ihale konusu içinde yer alabilecek nitelikte olmasından dolayı açıklanan mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil etmektedir.