|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay denetim raporlarında, bazı maddi duran varlıkların amortisman tutarlarının gerçeği yansıtmadığı tespit edilmiştir. İncelemeler sonucunda, belirli varlıklara amortisman ayrılmadığı veya edinme değerinden daha fazla amortisman kaydedildiği ortaya çıkmıştır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne göre, maddi duran varlıkların ekonomik ömrü boyunca giderleştirilmesi ve yok edilmesi gerekmektedir. Ancak, belirli varlıkların kayıtlarda birikmiş amortismanları bulunmamaktadır ve bu durum, mali tabloların doğruluğunu olumsuz etkilemektedir.
Ayrıca, bazı maddi duran varlıkların amortismanları, edinme değerinin üzerinde kaydedilmiştir. Bu durum, ilgili hesap gruplarında eksi bakiye olarak yansımakta ve mali tabloların güvenilirliğini sorgulatmaktadır. Örneğin, toplamda 4.783.666,31 TL edinme değerine sahip varlıkların kayıtlardaki amortismanları 5.862.353,85 TL olarak belirlenmiştir. Bu da net tutarın (-) 1.078.687,54 TL olarak görünmesine neden olmaktadır. Sonuç olarak, belediyenin maddi duran varlıklarının net tutarlarını doğru bir şekilde belirlemek mümkün değildir. Bu nedenle, amortisman ayrılmayan ve fazla ayrılan tutarların düzeltilmesi, ayrıca kayıtların fiziki durumla uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir. Bu işlemler, mali tabloların sağlıklı veriler içermesi açısından büyük önem taşımaktadır. |
BULGU: Bazı Maddi Duran Varlıkların Amortisman Tutarlarının Gerçeği Yansıtmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Yapılan incelemede, maddi duran varlıklardan bir kısmına amortisman ayrılmadığı, bir kısmına ise edinme değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin “257 Birikmiş amortismanlar hesabı (-)”nın “Hesabın niteliği” başlıklı 202’inci maddesinde “(1) Bu hesap, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılır.”, “Hesabın işleyişi” başlıklı 203’üncü maddesinde “(1) Birikmiş amortismanlar hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak
1) Maddi duran varlıklar hesapları için ayrılan amortisman tutarları yılsonunda bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç
1) Amortismana tabi tutulduktan sonra her ne suretle olursa olsun kayıtlardan çıkarılan maddi duran varlık tutarlarının ayrılan amortisman tutarı bu hesaba borç, ilgili hesaplara alacak kaydedilir.” denilmektedir. Bu kapsamda maddi duran varlıkların bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesi gerekmektedir.
“25 Maddi Duran Varlıklar” hesap grubu içerisinde edinildiği günden bu yana amortisman ayrılmamış varlıklar ile edinme değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı için net tutarı (edinme değeri ile ayrılmış amortismanları arasındaki fark) eksi bakiye veren varlıklara ilişkin tespitler iki başlık altında incelenmiştir.
a) Maddi duran varlık hesaplarında yer alan bazı varlıkların birikmiş amortisman tutarlarının bulunmadığı görülmüştür.
Yapılan incelemede, amortisman tutarları bulunmayan maddi duran varlıkların olduğu tespit edilmiş olup söz konusu varlıklar aşağıda gösterilmiştir.
Tablo 8: Amortisman Tutarı Bulunmayan Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu | Hesap İsmi | Varlıkların Kayıtlı Değeri TL |
| 251.xx.06.03. | Üst Geçitler | 112.100,00 |
| 251.xx.07.00. | Yollar | 14.365.943,32 |
| 251.xx.20.02. | Parklar ve Yeşil Alanlar | 8.469.504,00 |
| 251.xx.20.06. | Pazar Yeri | 93.928,00 |
| 251.xx.99.00. | Diğer Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri | 3.504.321,84 |
| 252.xx.99.. | Diğer Binalar | 472,00 |
| 252.xx.xx.01.01 | Hizmet Binaları | 3.894.434,21 |
| 252.xx.xx.01.99 | Diğer | 28.880.454,20 |
| 252.xx.xx.02.99 | Diğer | 5.315.520,60 |
| 252.xx.xx.05.01 | Spor Sahaları | 4.290.699,53 |
| 252.xx.xx.09.05 | Dükkan ve İşyeri | 649,00 |
| 254.02.01.. | Gemiler | 19.092,97 |
| Toplam | Toplam | 68.947.119,67 |
Bilançoda “25 Maddi Duran Varlıklar” hesap grubunda yer alan ve listesi yukarıda verilen toplam 68.947.119,67 TL tutarındaki varlıkların kayıtlarda birikmiş amortismanları görülmemekte ve tamamı net tutar olarak mali tabloya yansımış bulunmaktadır.
Bu durum bilançoda, hem maddi duran varlıkların, hem de birikmiş amortisman hesaplarının dolayısıyla “25 Maddi Duran Varlıklar” hesap grubu toplamının doğruluğunu etkilemektedir.
b) Maddi duran varlık hesaplarında yer alan bazı varlıklara edinme değerinden daha fazla tutarda amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Yapılan incelemede, maddi duran varlık hesaplarında yer alan varlıklara, edinme değerinden daha fazla tutarda amortisman ayrıldığı tespit edilmiş olup söz konusu varlıklar aşağıda gösterilmiştir.
Tablo 9: Edinme Değerinden Daha Fazla Tutarda Amortisman Ayrılan Maddi Duran Varlıklar
| Hesap Kodu | Hesap İsmi | Varlıkların Kayıtlı Değeri TL | Amortisman Tutarı TL | Fark TL |
| 253.02.03.. | Atölye Makineleri ve Aletleri | 332.683,29 | 394.094,51 | -61.411,22 |
| 253.02.05.. | Güç Elektroniği ve Basınçlı Makineler | 231.814,19 | 291.624,66 | -59.810,47 |
| ile Aletleri | ile Aletleri | ile Aletleri | ile Aletleri | ile Aletleri |
| 253.02.09.. | Ayırma, Sınıflandırma Makineleri | 38.000,20 | 42.965,04 | -4.964,84 |
| 253.02.10.. | Matbaacılıkta Kullanılan Makine ve Aletler |
12.190,49 | 17.225,10 | -5.034,61 |
| 253.03.02.. | Beslenme, Gıda ve Mutfak Cihaz ve Aletleri | 436.480,11 | 441.968,78 | -5.488,67 |
| 253.03.03.. | Kurtarma Amaçlı Cihaz ve Aletler | 57.667,67 | 81.482,40 | -23.814,73 |
| 253.03.04.. | Ölçüm, Tartı, Çizim Cihazları ve Aletleri |
61.122,04 | 85.288,86 | -24.166,82 |
| 253.03.06.. | Araştırma ve Üretim Amaçlı Cihazları ve Aletleri | 148.059,55 | 148.800,16 | -740,61 |
| 253.03.08.. | Spor Amaçlı Kullanılan Cihaz ve Aletler | 19.180,90 | 22.635,79 | -3.454,89 |
| 254.01.02.. | Yolcu Taşıma Araçları | 294.838,23 | 307.700,30 | -12.862,07 |
| 254.01.07.. | Motorsuz Kara Araçları | 20.587,88 | 41.548,37 | -20.960,49 |
| 255.01.03.. | Koruyucu Giysi ve Malzemeler | 5.905,64 | 7.455,15 | -1.549,51 |
| 255.01.04.. | Seyahat, Muhafaza ve Taşıma Amaçlı Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar |
1.248,00 | 1.897,00 | -649,00 |
| 255.01.05.. | Hastanede Kullanılan Demirbaş Niteliğindeki Taşınırlar |
37.043,03 | 51.621,14 | -14.578,11 |
| 255.02.06.. | Aydınlatma Cihazları | 13.465,50 | 15.361,96 | -1.896,46 |
| 255.03.01.. | Büro Mobilyaları | 1.812.234,68 | 2.242.295,79 | -430.061,11 |
| 255.03.02.. | Misafirhane, Konaklama ve Barınma Amaçlı Mobilyalar |
123.652,11 | 139.175,06 | -15.522,95 |
| 255.03.04.. | Bebek ve Çocuk Mobilyası ve Aksesuarları |
– | 180,00 | -180,00 |
| 255.03.05.. | Seminer ve Sunum Amaçlı Ürünler | 1.238,00 | 2.359,83 | -1.121,83 |
| 255.07.01.. | Kütüphane Mobilyaları | 34.646,08 | 36.431,10 | -1.785,02 |
| 255.07.03.. | Görsel ve İşitsel Kaynaklar | – | 777,60 | -777,60 |
| 255.09.01.. | Doğa Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar |
30.694,00 | 43.186,68 | -12.492,68 |
| 255.09.02.. | Salon Sporlarında Kullanılan Demirbaşlar |
56.000,22 | 63.775,59 | -7.775,37 |
| 255.10.01.. | Güvenlik ve Korunma Amaçlı Araçlar | 109.116,04 | 122.227,62 | -13.111,58 |
| 255.10.02.. | Kontrol ve Güvenlik Sistemleri | 467.244,63 | 746.640,99 | -279.396,36 |
| 255.10.03.. | Yangın Söndürme ve Tedbir Cihaz ve Araçları | 43.583,53 | 59.967,31 | -16.383,78 |
| 255.11.01.. | Vitrinde Sergilenen Süs Eşyaları | 590,00 | 1.090,00 | -500,00 |
| 255.11.02.. | Duvarda Sergilenen Süs Eşyaları | 20.513,79 | 30.360,97 | -9.847,18 |
| 255.11.03.. | Masa ve Sehpalarda Sergilenen Süs Eşyaları | 10,00 | 3.655,00 | -3.645,00 |
| 255.12.02.. | Büro Malzemeleri | 73.364,08 | 75.154,38 | -1.790,30 |
| 255.99.01.. | Seyyar Kulübe, Kabin, Büfe ve Kafesler | 257.105,65 | 282.574,14 | -25.468,49 |
| 255.99.02.. | Seyyar Tanklar ve Tüpler | 39.209,59 | 53.073,86 | -13.864,27 |
| 255.99.03.. | Sergileme ve Tanıtım Amaçlı Taşınırlar | 4.177,19 | 7.758,71 | -3.581,52 |
| TOPLAM | TOPLAM | 4.783.666,31 | 5.862.353,85 | -1.078.687,54 |
Edinme değeri 4.783.666,31 TL olan varlıkların, hesaplarda kayıtlı amortismanları
5.862.353,85 TL’dir. Bu kapsamda edinme değerinden daha fazla amortisman ayrılan ve net tutarları toplamı (-) 1.078.687,54 TL olarak görülen varlıklar, hem hesap ayrıntısında, hem de bilançoda “25 Maddi Duran Varlıklar” hesap grubu içerisine eksi bakiye olarak yansımış ve mali tabloyu etkilemiştir.
Her iki başlık altında açıklanan hususlar nedeniyle; Belediyenin maddi duran varlıklarının (defter değerini) net tutarlarını bilmek olanaksız olup bu haliyle mali tablolar sağlıklı verileri içermemektedir.
Belediye tarafından verilen cevapta; gerekli işlemlerin yapılmakta olduğu belirtilmiştir.
Belediye tarafından gönderilen cevap değerlendirildiğinde; halihazırda herhangi bir hesap düzeltmesine yönelik kayıt yapılmadığı anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, gerek amortisman ayrılmadığı için net tutarı bilinemeyen ancak kayıtlarda net tutarları toplamı 68.947.119,67 TL görülen, gerekse fazla amortisman ayrıldığı için toplamda net tutarı (-) 1.078.687,54 TL görülen varlıkların her birine, bilanço tarihi itibariyle ne kadar amortisman ayrılması gerektiği belirlenerek hesaplar düzeltilmeli, ayrıca saymak, ölçmek, tartmak ve değerlemek suretiyle kayıtların fiziki durumla uyumu sağlanmalıdır.