|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin muhasebe sisteminde önemli eksiklikler tespit etmiştir. Duran varlıkların ayrı yardımcı hesap kodlarıyla kaydedilmemesi ve amortisman defterinin tutulmaması nedeniyle, varlıkların gerçeğe uygun amortisman ayrımı yapılamamaktadır. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187. maddesi, bir yıldan fazla kullanılabilen maddi duran varlıkların amortismanının ayrılmasını zorunlu kılmakta ve bu süreçte Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın belirlediği esasların uygulanması gerektiğini belirtmektedir.
Denetim sırasında, taşınmazların ilgili hesaplarda ayrı ayrı gösterilmediği ve kümülatif rakamlar üzerinden amortisman ayrıldığı belirlenmiştir. Duran Varlıklar Amortisman Defteri’nin tutulmaması, her bir taşınmaz için ayrılan amortisman tutarlarının bilinmemesine yol açmıştır. Kamu İdaresi, denetim bulguları doğrultusunda gerekli kayıtların güncellenerek doğru amortisman kayıtlarının yapılacağını taahhüt etmiştir. Bu durum, varlıkların edinim tarihlerinin ve amortisman sürelerinin göz ardı edilmesine neden olabilmekte, dolayısıyla kayıtlardan çıkarma işlemlerinde ne kadar amortisman ayrıldığının tespitinde zorluk yaşanmaktadır. Amortisman defterinin düzenli tutulması ve her bir duran varlık için amortisman işlemlerinin gerçekleştirilmesi, doğru ve gerçeği yansıtan amortisman tutarlarının hesaplanabilmesi açısından kritik öneme sahiptir. |
BULGU: Duran Varlıklar Amortisman Defterinin Tutulmaması ve Varlıkların Her Birinin İlgili Hesaplarda Ayrıntı Koduyla Gösterilmemesi Nedenleriyle Gerçeğe Uygun Amortisman Ayrılamaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
Kamu İdaresi’nin muhasebe sisteminde taşınmazların ayrı ayrı yardımcı hesap kodlarıyla kaydedilmediği, duran varlıklar amortisman defteri tutulmadığı ve tüm taşınmazların toplam değeri üzerinden amortisman ayrıldığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı, bu Yönetmelik kapsamına dâhil kamu idarelerince muhasebe sistemine dâhil edilen maddi duran varlıklardan hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranları ile ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen esas ve usullerin uygulanacağı belirtilmiştir.
Yönetmelik’in 257 Birikmiş Amortismanlar Hesabı’na ilişkin “Hesabın Niteliği” başlıklı 202’üncü maddesinde de, bu hesabın, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılacağı; 203’üncü maddesinde ise maddi duran varlıklar hesapları için ayrılan amortisman tutarlarının yılsonunda bu hesaba alacak, 630 Giderler Hesabı’na borç kaydedileceği ifade edilmiştir. Bu durumda, maddi duran varlıkların her biri için ayrılan amortismanın Yönetmelik’te belirtilen şekilde
muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Diğer yandan, Yönetmelik’in “Tutulacak Diğer Defterler” başlıklı 491’inci maddesinde, kamu idaresinin muhasebesinde tutulması zorunlu defterler arasında “Duran Varlıklar Amortisman Defteri” de sayılmıştır. Bu doğrultuda olmak üzere, Amortisman ve Tükenme Paylarına ilişkin (47) sıra no.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği’nin 9’uncu maddesinde amortismana tabi her bir varlığın, Ek-2’de yer alan Duran Varlıklar Amortisman Defterine kaydedileceği belirtilmiştir.
Yapılan incelemede; İdarenin yaptığı muhasebe işlemlerinde, taşınmazların ilgili duran varlık hesaplarına yardımcı hesap kodlarıyla ayrı ayrı kaydedilmediği; dolayısıyla, 251 Yer Altı ve Yerüstü Düzenleri Hesabı ile 252 Binalar Hesapları’nda kayıtlı taşınmazların her biri için ayrı ayrı değil, kümülatif rakam üzerinden amortisman ayrıldığı, Duran Varlıklar Amortisman Defterinin tutulmaması nedeniyle de her bir taşınmaz için ayrılan amortisman tutarının bilinemediği tespit edilmiştir. Ancak denetim esnasında, Kamu İdaresinin aktifinde bulunan duran varlık sayısının ve çeşidinin çokluğu, her birinin aktife giriş tarihlerinin ve amortisman oranlarının farklı olması ve “Duran Varlıklar Amortisman Defterinin” kullanılmıyor olması sebebiyle hatalı amortisman hesabının tutarı hesaplanamamıştır.
Yukarıda yer alan denetim tespiti üzerine, Kamu İdaresi tarafından, gerekli kayıtların güncellenerek gerçeğe uygun amortisman kaydı yapılacağı ifade edilmiştir.
Bu itibarla, duran varlıkların amortisman hesaplamalarında edinim tarihlerinin göz ardı edilmesi, her ne suretle olursa olsun kayıtlardan çıkarma durumunda ilgili duran varlığa ne kadar amortisman ayrıldığının bilinememesi veya duran varlığın amortisman ayırma süresinin dolmasına rağmen amortisman ayrılmaya devam edilmesi söz konusu olabilecek ve bu bağlamda, amortisman tutarları da gerçeği yansıtmayacaktır. Dolayısıyla amortisman tutarlarının gerçeğe uygun ayrılmasının temini için amortisman defterinin tutulması ve her bir duran varlık için amortisman işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekmektedir.