|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, Büyükşehir İlçe Belediyesi’nin amortismana tabi maddi duran varlıklarıyla ilgili işlemlerinin mevzuata uygun olmadığını ortaya koymuştur. Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187. maddesi, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranma, aşınma veya değer kaybına uğrayan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılması gerektiğini belirtmektedir. Ayrıca, 257. maddede birikmiş amortismanların, maddi duran varlıkların ekonomik ömrü boyunca giderleştirilmesi ve yok edilmesi amacıyla kullanılacağı ifade edilmiştir.
Denetim sonuçlarına göre, 2021 ve 2022 yıllarında bazı maddi duran varlıklar için amortisman ayrılmadığı veya eksik ayrıldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, idareden çıkışı gerçekleşen varlıkların ve bunların birikmiş amortismanlarının kayıtları yapılmamış, bazı durumlarda ise varlık değerinden fazla amortisman ayrıldığı gözlemlenmiştir. Duran Varlıklar Amortisman Defteri’nin kullanılmaması nedeniyle, hatalı muhasebe kayıtlarının toplam tutarının belirlenmesi zorlaşmıştır. Sonuç olarak, idarenin taşınır ve taşınmaz varlıklarıyla ilgili envanter çalışmalarını, gerekli değerleme işlemleri de dahil olmak üzere, ilgili mevzuatlar çerçevesinde gerçekleştirmesi ve amortismana tabi varlıklar için yılsonlarında uygun şekilde amortisman ayırması gerekmektedir. |
BULGU: Birikmiş Amortismanlar Hesabının Gerçek Durumu Yansıtmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir İlçe Belediyesi
İdare tarafından amortismana tabi maddi duran varlıklara ilişkin gerçekleştirilen amortisman ayırma işlemlerinin mevzuata uygun olmadığı görülmüştür.
Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 187’nci maddesinde, bir yıldan fazla kullanılabilen ve yıpranmaya, aşınmaya veya kıymetten düşmeye maruz kalan maddi duran varlıklar için amortisman ayrılacağı, bu Yönetmelik kapsamına dâhil kamu idarelerince muhasebe sistemine dâhil edilen maddi duran varlıklardan hangilerinin amortismana tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin uygulanacak amortisman süre, yöntem ve oranları ile ilgili olarak Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirlenen esas ve usullerin uygulanacağı belirtilmiştir.
Aynı Yönetmelik’in 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabına ilişkin “Hesabın Niteliği” başlıklı 202’nci maddesinde de bu hesabın, maddi duran varlık bedellerinin ekonomik ömrü içerisinde giderleştirilmesi ve hesaben yok edilmesini izlemek için kullanılacağı; 203’üncü maddesinde ise maddi duran varlıklar hesapları için ayrılan amortisman tutarlarının yılsonunda bu hesaba alacak, 630-Giderler Hesabına borç kaydedileceği ifade edilmiştir. Bu durumda, maddi duran varlıkların her biri için ayrılan amortismanın Yönetmelik’te belirtilen şekilde muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Muhasebat Genel Müdürlüğü 47 sıra No.lu Genel Tebliği’nin “Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları” başlıklı 6’ncı maddesinde; “Amortisman ve tükenme payı süresi, duran varlıkların aktife girdiği yıldan başlar. Bu sürenin yıl olarak hesaplanması için “1” rakamı bu Tebliğ ekinde belirtilen, varlığın yararlanma süresine göre belirlenmiş orana bölünür. (Örnek: 1/0,20 = 5 yıl; 1/0,025 = 40 yıl)” denilmektedir.
Yukarıda yer alan düzenlemelere göre; maddi duran varlık hesaplarına kayıtlı tutarlara mezkur tebliğ ekinde yer alan oranlarda yılsonu itibariyle amortisman hesaplanıp 257-Birikmiş Amortismanlar hesabında muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
2021 yılı dönem sonu işlemleri ve 2022 yılına ilişkin mali tabloların incelenmesi neticesinde;
252-Binalar, 254-Taşıtlar, 255-Demirbaşlar Hesabında kayıtlı tutarlar için 2021 ve 2022 yılı dönem sonunda herhangi bir amortisman ayrılmadığı,
251-Yeraltı ve Yerüstü Düzenleri ve 253-Tesis Makine ve Cihazlar Hesabındaki tutarlar için eksik tutarda amortisman ayrıldığı,
İdareden herhangi bir nedenle çıkışı gerçekleşen maddi duran varlıkların ve bunların birikmiş amortismanlarının çıkış kayıtlarının yapılmadığı ve çıkışı yapılan duran varlıkların birikmiş amortismanlarının muhasebede izlenmeye devam edildiği,
Bazı duran varlıklar için varlık değerinden daha fazla amortisman ayrıldığı tespit edilmiştir.
Ayrıca Duran Varlıklar Amortisman Defterinin kullanılmaması sebebiyle İdarenin aktifinde bulunan duran varlık sayısının ve çeşidinin çokluğu ve her birinin aktife giriş tarihlerinin ve amortisman oranlarının farklı olması gibi nedenlerle hatalı muhasebe kayıtlarının toplam tutarı tam olarak tespit edilememiştir.
Yukarıda yer verilen denetim tespitine istinaden, İdare tarafından bulguda yer alan hususa iştirak edilmiş ve gerekli düzeltici işlemlerin tesis edileceği ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; İdare tarafından taşınır ve taşınmazlara ilişkin olarak, ilgili mevzuatları doğrultusunda envanter çalışmalarının (gereken değerleme işlemleri de dahil) yapılması, amortismana tabi olan varlıklar için amortisman tebliğleri uyarınca yılsonlarında amortisman ayrılması gerekmektedir.