|
ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları, il belediyesinin gelir kalemlerinde tahsilat ve tahakkuk oranlarının düşük olduğunu ortaya koymuştur. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 38. maddesi, belediye başkanına gelir ve alacakların takibi ile tahsilatını sağlama sorumluluğu yüklemekte; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ise mali hizmetler birimine bu işlemleri yürütme görevini vermektedir. Ancak, mevcut veriler incelendiğinde, tahsilat oranlarının beklenen seviyelerin altında kaldığı görülmektedir.
Özellikle bina, arsa, arazi ve ilan-reklam vergileri gibi önemli gelir kalemlerinde tahsilat oranları oldukça düşüktür. Örneğin, bina vergisi için tahsilat oranı %31,66, arsa vergisi için ise %22,50 olarak belirlenmiştir. Diğer yandan, kira gelirleri ve su gelirleri gibi bazı kalemlerde daha yüksek tahsilat oranları gözlemlenmiştir. Ancak genel olarak, gelirlerin toplanması konusunda belediyenin daha etkin bir takip ve tahsilat süreci yürütmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Sonuç olarak, belediyenin gelir kalemlerinin tahsilat oranlarının artırılması amacıyla, mevzuata uygun bir şekilde takip ve tahsilat işlemlerinin gerçekleştirilmesi önem arz etmektedir. Bu durum, belediyenin mali sürdürülebilirliği açısından kritik bir öneme sahiptir. |
BULGU: Gelir Kalemlerinde Tahsilat/Tahakkuk Oranlarının Düşük Olması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Belediyesi
Belediyenin tahakkuku yapılan gelir kalemlerinde tahsilat oranlarının düşük olduğu görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun, belediye başkanının görev ve yetkileri başlıklı 38’inci maddesi; Belediye Başkanına, belediye teşkilâtının en üst amiri olarak belediye teşkilâtını sevk ve idare etmek, belediyenin hak ve menfaatlerini korumak, belediyenin gelir ve alacaklarını takip ve tahsil etmek gibi görevler vermiş ve bu hususlarda belediye başkanına sorumluluk yüklemiştir.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun; “Mali hizmetler birimi” başlıklı 60’ıncı maddesi ile ilgili mevzuatı çerçevesinde idare gelirlerini tahakkuk ettirmek, gelir ve alacaklarının takip ve tahsil işlemlerini yürütmek görevi, Mali Hizmetler Birimine verilmiş; “Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları” başlıklı 61’inci maddesinde, gelirlerin ve alacakların tahsili, giderlerin hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerini muhasebe yetkilisinin yürüteceği, muhasebe yetkilisinin, bu hizmetlerin yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından sorumlu tutulacağı, aynı Kanun’un 38’inci maddesinde de kamu gelirlerinin tarh, tahakkuk, tahsiliyle yetkili ve görevli olanların, ilgili kanunlarda öngörülen tarh, tahakkuk ve tahsil işlemlerinin zamanında ve eksiksiz olarak yapılmasından sorumlu oldukları, belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan Kanun hükümleri birlikte değerlendirildiğinde, üst yönetici vemuhasebe yetkilisine gelirlerin toplanması konusunda bir takım sorumluluklar yüklenmiş olmasına rağmen, belediyenin önceki yıldan devir, cari yıl tahakkuk ve tahsilat oranları incelendiğinde, aşağıdaki tabloda gösterilen gelir kalemlerinin net tahsilatının düşük bir oranda gerçekleştiği tespit edilmiştir.
Tablo 10:Tahsilat/Tahakkuk Oranları Düşük Olan Gelir Kalemleri (TL)
| Gelir | 2022 Yılı Öncesinden Devreden Tahakkuk (A) |
2022 Yılı Tahakkuku (B) |
Toplam Tahakkuk (A+B) |
2022 Yılı Tahsilat (C) | Gelecek Yıla Devredilen Tahakkuk (A+B) – C | Tahsilat Oranı C : (A+B) |
| Gelir | TL | TL | TL | TL | TL | % |
| Bina Vergisi |
4.498.084,00 | 3.832.802,65 | 8.330.886,65 | 2.637.493,75 | 5.693.392,90 | 31,66 |
| Arsa Vergisi |
941.260,13 | 361.036,96 | 1.302.297,09 | 293.071,35 | 1.009.225,74 | 22,50 |
| Arazi Vergisi |
388.064,19 | 170.111,92 | 558.176,11 | 19.832,06 | 538.344,05 | 3,55 |
| İlan ve Reklam Vergisi |
1.816.211,40 | 765.262,00 | 2.581.473,40 | 511.904,27 | 2.069.569,13 | 19,83 |
| Çevre Temizlik Vergisi |
1.996.912,63 | 1.582.626,83 | 3.579.539,46 | 1.039.556,43 | 2.539.983,03 | 29 |
| İşyeri Açma İzni Harcı |
542,00 | 361.495,78 | 362.037,78 | 361.495,78 | 542,00 | 99,85 |
| Kira Gelirleri | 2.358.996,20 | 5.556.534,95 | 7.915.531,15 | 4.241.330,37 | 3.674.200,78 | 53,58 |
| Su Gelirleri |
9.449.157,53 | 14.620.079,92 | 24.069.237,45 | 10.748.119,73 | 13.321.117,72 | 44,66 |
| Genel Tahakkuk |
1.336.144,17 | 64.575.362,88 | 65.911.507,05 | 44.768.223,47 | 21.143.283,58 | 67 |
Sonuç olarak gelirlerin toplanması sorumluluğu kapsamında tahsilat/ tahakkuk oranları düşük seviyede kalan gelir kalemleri için belediye tarafından takip ve tahsil işlemlerinin mevzuata uygun şekilde yapılması gerekmektedir.