Belediyeye Ait Taşınmazların İşletme Haklarının İhale Yapılmadan Belediye Şirketine Devredilmesi (Sayıştay)

BULGU: Belediyeye Ait Taşınmazların İşletme Haklarının İhale Yapılmadan Belediye Şirketine Devredilmesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Büyükşehir Belediyesi

İdare tarafından 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26’ncı maddesi kapsamına girmeyen Şehir Müzesi, Kızlar Manastırı, Atatürk Köşkü ve Çal Mağarasının işletme haklarının ihale yapılmadan Belediyenin şirketine devredildiği görülmüştür.
5393 sayılı Belediye Kanunu’nun “Diğer kuruluşlarla ilişkiler” başlıklı 75’inci maddesinde;
“Belediye, belediye meclisinin kararı üzerine yapacağı anlaşmaya uygun olarak görev ve sorumluluk alanlarına giren konularda;
(…)
d) Kendilerine ait taşınmazları, aslî görev ve hizmetlerinde kullanılmak üzere bedelli veya bedelsiz olarak mahallî idareler ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarına devredebilir veya süresi yirmibeş yılı geçmemek üzere tahsis edebilir. Bu taşınmazlar aynı kuruluşlara kiraya da verilebilir. Bu taşınmazların, tahsis amacı dışında kullanılması hâlinde, tahsis işlemi iptal edilir. Tahsis süresi sonunda, aynı esaslara göre yeniden tahsis mümkündür” denilmektedir.
Bu hükümlere göre belediye tarafından bir taşınmazın devri ya da tahsisi ancak diğer tarafın mahalli idare ya da kamu kuruluşu olması durumunda mümkündür. Mahalli idarenin tanımı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nda; “Mahallî idare: Yetkileri belirli bir coğrafi alan ve hizmetlerle sınırlı olarak kamusal faaliyet gösteren belediye, il özel idaresi ile bunlara bağlı veya bunların kurdukları veya üye oldukları birlik ve idareleri,” şeklinde yapılmış olup, bu tanıma belediye şirketlerinin dahil olmadığı açıktır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun “Şirket kurulması” başlıklı 26’ncı maddesinde ise;
“(…) Büyükşehir belediyesi, mülkiyeli veya tasarrufundaki hafriyat sahalarını, toplu ulaşım hizmetlerini, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerini işletebilir; ya da bu yerlerin belediye veya bağlı kuruluşlarının % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketler ile bu şirketlerin % 50’sinden fazlasına ortak olduğu şirketlere, 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hükümlerine tabi olmaksızın belediye meclisince belirlenecek süre ve bedelle işletilmesini devredebilir. (Ek cümle: 12/11/2012-6360/10 md.) Ancak, bu yerlerin belediye şirketlerince üçüncü kişilere devri 2886 sayılı Kanun hükümlerine tabidir” hükmü bulunmaktadır.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 26’ncı maddesinde özel bir düzenlemeye yer verilmiş ve büyükşehir belediyelerinde; hafriyat sahaları, toplu ulaşım hizmetleri, sosyal tesisler, büfe, otopark ve çay bahçelerinin ihale yapılmaksızın belediyelerin şirketlerine devredilebileceği ifade edilmiştir. 5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesinde, işletme hakkı devrinin ihale yapılmadan belediye şirketine devredilebileceği taşınmazlar tahdidi olarak sayılmış olup bunların dışındaki taşınmazların veya işletme hakkı niteliğindeki yerlerin büyükşehir belediyesinin %50’sinden fazlasına ortağı olduğu şirketlere ihalesiz olarak kiralanması veya tahsis edilmesi mümkün değildir.
Yapılan incelemede, Ortahisar İlçesi Soğuksu Mahallesi’nde bulunan Atatürk Köşkü, Ortahisar İlçesi Kahramanmaraş Caddesi’nde bulunan Şehir Müzesi, Ortahisar Mahallesi Boztepe Mahallesi’nde bulunan Kızlar Manastırı ve Düzköy İlçesi Çalköy Mahallesi’nde bulunan Çal Mağarası’nın işletme haklarının Trabzon Büyükşehir Belediyesi Meclisi’nin 2021/779 no’lu kararıyla ve aylık 23.000 TL bedelle belediye şirketi olan Trabzon Kent, Spor, Turizm ve Bilişim Organizasyon Hizmetleri Anonim Şirketine ihalesiz olarak devredildiği tespit edilmiştir.
Kamu idaresi cevabında, belirtilen alanların sosyal tesis niteliğinde olduğu değerlendirilerek işlem tesis edildiği belirtilmiştir. Ancak, gerek Kamu Sosyal Tesislerine İlişkin Tebliğ gerekse Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca İşletilen Sosyal Tesislerin Muhasebe Uygulamalarına Dair Esas ve Usuller’de sosyal tesis kavramı; kamu kurum ve kuruluşlarının tasarrufunda bulunan eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, çocuk bakımevi, spor tesisi ve benzeri sosyal ve destek amaçlı tesisler olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla belirtilen yerlerin sosyal tesis olarak değerlendirilmesi mümkün görünmemektedir.
5216 sayılı Kanun’un 26’ncı maddesi kapsamında olmayan söz konusu taşınmazların işletme haklarının Belediyenin sermayesinin %50’sinden fazlasına sahip olduğu şirketlerine ihale yapılmadan devredilmesinin mevzuata uygun olmadığı değerlendirilmektedir.