| ÖZET: 2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, İl Özel İdaresi ile sendika arasında imzalanan sosyal denge tazminatı sözleşmesine, mevzuata aykırı ve konusu dışında hükümler eklenmiştir. 4688 sayılı Kanun’un ilgili maddeleri, sosyal denge tazminatının belirlenmesi dışında ek düzenlemelere izin vermemekte, bu nedenle sözleşmeye eklenen diğer hükümlerin yasal dayanağı bulunmamaktadır. |
BULGU: Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesine Konusu Dışında Hükümler Konulması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – İl Özel İdaresi
İdare ile sendika arasında imzalanan sosyal denge tazminatı sözleşmesine konusu dışında ve mevzuata aykırı hükümlerin konulduğu görülmüştür.
Mahalli idarelerde düzenlenen sosyal denge tazminatı sözleşmelerinin yasal dayanaklarını oluşturan 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname’nin Ek 15’nci maddesi ile 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 32’nci maddesinde; il özel idarelerinin kadro ve pozisyonlarında istihdam edilen kamu görevlilerine hangi usul ve esaslarda sosyal denge tazminatı ödenebileceği, ödenecek tazminatın aylık tavan tutarının nasıl belirleneceği ile ilgili hükümlere yer verilmiş ve bu sözleşmenin toplu sözleşme sayılamayacağı belirtilmiştir.
Ayrıca, 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu’nun 28’nci maddesine göre toplu sözleşmelerle; kamu görevlilerinin mali ve sosyal haklarını düzenleyen mevcut mevzuat hükümleri dikkate alınarak kamu görevlilerine uygulanacak katsayı ve göstergeler, aylık ve ücretler, her türlü zam ve tazminatlar, ek ödeme, toplu sözleşme ikramiyesi, fazla çalışma ücreti, harcırah, ikramiye, doğum, ölüm ve aile yardımı ödenekleri, cenaze giderleri, yiyecek ve giyecek yardımları ve diğer mali ve sosyal hakları ile ilgili düzenleme yapılmasına izin verilmişken, sosyal denge sözleşmesine ilişkin 32’nci madde düzenlemesi 28’nci madde de sayılan unsurlar da dahil olmak üzere herhangi bir mali ve sosyal hak ile ilgili düzenleme yapılmasına veya tutar belirleme yetkisi vermemekte olup yalnızca; belirlenmiş olan tavan tutarı aşmamak kaydıyla ödenebilecek tazminatın aylık tutarının, görev yapılan birim ve iş hacmi, görevin önem ve güçlüğü, görev yerinin özelliği, çalışma süresi, kadro veya görev unvanı ile derecesi gibi kriterlere göre farklı olarak belirlenebilmesine imkan sağlanmıştır.
Valinin teklifi üzerine il genel meclisince sosyal denge tazminatı verilmesi yönünde alınan karara istinaden yapılacak sözleşmede vali ile sendika temsilcisi sadece ödenecek olan sosyal denge tazminat tutarını kanuni sınırlar içinde tespit etmekle yetkilidir. 4688 sayılı Kanun’un 32’nci maddesinde bu sözleşmenin Kanun’un uygulanması bakımından toplu sözleşme sayılmayacağı açıkça belirtilmişken, sosyal denge tazminatı sözleşmesini, toplu sözleşme gibi değerlendirmek ve sözleşme metnine yetkilendirilen husus dışında hükümler koymak mümkün değildir.
Sosyal denge sözleşmelerine, sözleşmeyi imzalayan sendikanın üyesi olmayan ve olamayacak kamu görevlilerinden sözleşme aidatı veya başka adlar altında farklı oranlar üzerinden aidat alınmasına ilişkin hükümler konulması, aynı kadro veya pozisyonlarda bulunan kamu görevlileri arasında ayrıma ve eşitsizliğe neden olabileceğinden, aidat alınmasına yönelik bir şarta sosyal denge sözleşmelerinde yer verilmemesi gerekmektedir.
İl Özel İdaresi ile Türk Yerel Hizmet-Sen arasında imzalanan ve 01.04.2021 – 31.03.2023 tarihleri arasında geçerli olan sosyal denge tazminatı sözleşmesinde yapılan incelemede; “yararlanma şartları”, “sosyal haklar” ve “sözleşme tazminatı aidatları” başlıkları altında hükümlere yer verildiği ve bu hükümlerde taban aylığın %1’i oranında sözleşme aidatı ödenmesi, sendikaya oda tahsisi, üyelerin tesislerden ücretsiz/indirimli yararlanması, sendika üyelik aidatından hariç olmak üzere taban aylığın %1’i oranında sözleşme tazminatından yapılacak kesintinin sendikaya aktarılması ve spor kulübüne kendi istekleri ile bağış kesintisi yapılması gibi maddelerin olduğu görülmüştür.
Sosyal Denge Tazminatı Sözleşmesi’ne, tazminat tutarının belirlenmesi dışında herhangi bir hüküm konulmasının yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.