Yılı İçerisinde Harcanamayan Proje Ödeneklerinin Uygulayıcı Kuruluşların Açtığı Banka Hesaplarına Blokeli Olarak Aktarılması ve Bu Kaynakların Takip Eden Yıllarda Muhasebe Sistemi Dışında Yönetilmesi (Sayıştay)

BULGU: Yılı İçerisinde Harcanamayan Proje Ödeneklerinin Uygulayıcı Kuruluşların Açtığı Banka Hesaplarına Blokeli Olarak Aktarılması ve Bu Kaynakların Takip Eden Yıllarda Muhasebe Sistemi Dışında Yönetilmesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Doğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığının (DAP BKİ) 2022 Yılı Yatırım Programında yer alan projeleri için uygulayıcı kuruluşların hesabına aktarılan kaynakların ancak yüzde 22,49’u oranında iş yapılabildiği, geriye kalan tutarın Başkanlığın muhasebe sistemi dışında takip edilmek üzere uygulayıcı kuruluşların proje hesaplarına blokeli olarak aktarıldığı görülmüştür.
DAP BKİ Başkanlığı, DAP Bölgesi’nde yatırımların gerektirdiği araştırma, planlama, programlama, projelendirme, proje destekleme, izleme, değerlendirme ve koordinasyon hizmetlerinin yerine getirilmesi suretiyle DAP Bölgesi illerinin kalkınmasını hızlandırmak amacıyla kurulmuştur. Başkanlık bu amacı gerçekleştirmek için bütçesinin önemli bir bölümünü oluşturan sermaye transferleri (07.01) ekonomik kodlarını içeren bütçe tertibinde yer alan ödeneklerle, DAP Bölgesinde bulunan uygulayıcı kamu kurum ve kuruluşlarına proje destekleri sağlamaktadır.
Uygulayıcı kuruluşlar il özel idareleri, yatırım izleme ve koordinasyon başkanlıkları, belediyeler, kalkınma ajansları, araştırma kuruluşları, üniversiteler ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarından oluşmaktadır.
2022 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu E-Cetveli 18’inci sırasında bu ödeneklerin Sanayi ve Teknoloji Bakanı tarafından belirlenecek usul ve esaslar çerçevesinde kullandırılacağı ifade edilmiştir.
Bütçe Kanunu’nun belirtilen hükmü gereğince, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından 2022 yılı için hazırlanan “Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıkları Tarafından Sermaye Transferi Ödeneklerinin Kullandırılması, İzlenmesi ve Denetimine İlişkin Usul ve Esaslar” 11.02.2022 tarihli Bakan Oluruyla yürürlüğe konularak ilgili kuruluşlara duyurulmuştur.
Usul ve Esaslar’ın 9’uncu maddesinde uygulayıcı kuruluşların proje hesabına nakit aktarım yapılabilmesi için uygulayıcı kuruluşun ilgili ödemeye ilişkin protokolde belirtilen ve tabi olduğu mevzuat gereğince hazırlaması gereken ödeme evraklarını Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığına sunması yani proje faaliyetlerinin fiilen gerçekleştirilmesi gerektiği belirtilmiş; aynı maddenin onüçüncü fıkrasında uygulamaya istisna getirilerek bölge kalkınma idaresi başkanlıkları ile uygulayıcı kuruluş arasında protokolü imzalanmış ve uygulayıcı kuruluş tarafından ihale süreci başlatılmış ancak yılı içerisinde tamamlanamayacağı öngörülen projelerin ödeneğinin, yılı içerisinde uygulayıcı kuruluşun proje hesabına ertesi yıllarda kullanılmak üzere defaten blokeli olarak aktarılması imkanı sağlanmıştır. DAP BKİ Başkanlığı ile uygulayıcı kamu kurum ve kuruluşları arasında imzalanan matbu protokollerde de benzer düzenlemelere yer verilmiştir.
Yılı ödeneklerinin terkin edilmemesi amacıyla getirildiği değerlendirilen bu istisna düzenlemenin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 20’nci maddesindeki bütçe ödeneklerinin tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılacağı hükmüyle aykırılık oluşturduğu ve aşağıda ayrıntılı olarak açıklanacağı üzere uygulamada bazı sorunlara neden olduğu değerlendirilmektedir. Başkanlığın, 2022 Yılı Yatırım Programında yer alıp aynı yıl uygulamaya başlanan projeler için uygulayıcı kuruluşların hesabına gönderdiği kaynaklarla bu kaynakların kullanılma durumları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
Tablo 4: 2022 Yılında Başlanılan Projeler İçin Gönderilen Kaynakların Kullanım Durumu

Yukarıdaki tabloda görüldüğü üzere Yatırım Programına göre 2022 yılında başlayıp aynı yıl içerisinde tamamlanması öngörülen işlerin ancak yüzde 22,49’u yılı içerisinde tamamlanabilmiştir.
2022 Yılı Yatırım Programında Bölge Kalkınma İdaresinin desteklediği 2022 yılında başlayan dört ana proje yer almaktadır. Ana projeler uygulama aşamasında toplam 252 alt projeden oluşmuştur. Yatırım Programında tamamının yılı içerisinde tamamlanması öngörüldüğü halde alt projelerden 68’i tamamlanmış, 26’sı iptal edilmiş, 158’i 2023 yılına aktarılmıştır. Ana projelerden hiçbiri yılı içerisinde tamamlanamamıştır. Harcanamayan ödenekler Usul ve Esaslar’ın yukarıda belirtilen istisna düzenlemesine dayanılarak Başkanlığın mali tablolarına bütçe gideri yazılmak suretiyle uygulayıcı kamu kuruluşlarının proje hesaplarına blokeli olarak gönderilmiş, ertesi yılın ödenekleriyle ilişkilendirilmemiş, 2023 Yılı Yatırım Programına dahil edilmemiştir.
Uygulayıcı kuruluşların proje hesaplarına blokeli olarak gönderilen bu tutarlar devam eden yıllarda yapılan iş oranında gerekli kontroller yapıldıktan sonra serbest bırakılarak uygulayıcı kuruluşlara yüklenicilere ödeme yapma imkanı tanınmakta, bu işlem Başkanlığın muhasebe sisteminin dışında yürütülerek Başkanlık bünyesindeki koordinatörlükler tarafından takip edilmektedir.
Mevcut uygulama ile ertesi yıllarda yapılacak işler için Başkanlığın mali tablolarına bütçe gideri yazmak suretiyle 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 20’nci maddesindeki bütçe ödeneklerinin tahsis edildikleri amaçlar doğrultusunda yılı içinde yaptırılan iş, satın alınan mal ve hizmetler ile diğer giderlerin karşılanmasında kullanılacağı hükmüne aykırı davranılmakta ve yatırım programları Başkanlık tarafından desteklenen projeler için doğru bilgi sunmamaktadır.
Desteklenen projeler için kullanılan transfer ödeneklerinin fiilen gerçekleştirilen iş miktarı kadar giderleştirilmesi ve yatırım programlarının ilgili olduğu yılda gerçekleştirilmesi planlanan yatırım harcamalarını içermesi gerekmektedir.