Kesin Teminatların Güncellenmeden Gelir Kaydedilmesi (Sayıştay)

BULGU: Kesin Teminatların Güncellenmeden Gelir Kaydedilmesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Özel Bütçeli İdare

Sözleşmelerin feshi nedeniyle yapılan kesin teminat gelir kaydında mevzuatın öngördüğü güncelleme işlemi sonucu bulunan tutarın esas alınmadığı tespit edilmiştir.
04.01.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre yapılan ihalelere ilişkin sözleşmeleri kapsayan 05.01.2002 tarihli ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu’nun;
19’uncu maddesinde; “Sözleşme yapıldıktan sonra mücbir sebep halleri dışında yüklenicinin mali acz içinde bulunması nedeniyle taahhüdünü yerine getiremeyeceğini gerekçeleri ile birlikte yazılı olarak bildirmesi halinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.”
20’nci maddesinde; “Aşağıda belirtilen hallerde idare sözleşmeyi fesheder:
a) Yüklenicinin taahhüdünü ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirmemesi veya işi süresinde bitirmemesi üzerine, ihale dokümanında belirlenen oranda gecikme cezası uygulanmak üzere, idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi,
b) Sözleşmenin uygulanması sırasında yüklenicinin 25 inci maddede sayılan yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun tespit edilmesi,
Hallerinde, ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.”
21’inci maddesinin birinci fıkrasında; “Yüklenicinin, ihale sürecinde Kamu İhale Kanununa göre yasak fiil veya davranışlarda bulunduğunun sözleşme yapıldıktan sonra tespit edilmesi halinde, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.”
hükümlerine yer verilmiş olup,
Aynı Kanun’un 22’nci maddesinde de; yukarıda bahsedilen 19, 20 ve 21’inci maddelere göre sözleşmenin feshedilmesi halinde, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların alındığı tarihten gelir kaydedileceği tarihe kadar Devlet İstatistik Enstitüsünce (18.11.2005 tarihinden itibaren yeni adıyla Türkiye İstatistik Kurumunca) yayımlanan aylık toptan eşya fiyat endeksine göre güncelleneceği ve güncellenen tutar ile kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların tutarı arasındaki farkın yükleniciden tahsil edileceği, hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle teminat alınan hallerde, alıkonulan tutarın gelir kaydedileceği, sözleşmenin feshedildiği tarihten sonra yapılmayan iş miktarına isabet eden teminat tutarının da güncellenerek yükleniciden tahsil edileceği ve gelir kaydedilen teminatların yüklenicinin borcuna mahsup edilmeyeceği belirtilmiştir.
Ayrıca, gerek 10.09.2008 tarihli ve 26993 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Vakıf Kültür Varlıkları İhale Yönetmeliği’nin 70 ve 71’inci maddelerinde gerekse söz konusu Yönetmeliği yürürlükten kaldıran ve Vakıf Kültür Varlıklarının Onarımları ve Restorasyonları ile Çevre Düzenlemesine İlişkin Mal ve Hizmet Alımlarına Dair Usul ve Esaslar’ı yürürlüğe koyan 30.10.2018 tarihli ve 263 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı’na ekli anılan Usul ve Esaslar’ın 69 ve 70’inci maddelerinde; 4735 sayılı Kanun’un sırasıyla 20 ve 21’inci maddelerine paralel düzenlemeler yapılmış olup, anılan Yönetmeliğin 72’nci maddesi ile Usul Esaslar’ın 71’inci maddesinde de; yine 4735 sayılı Kanun’un 22’nci maddesine paralel bir hükme yer verilmiştir.
Dolayısıyla, gerek 4735 sayılı Kanun gerekse Vakıf Kültür Varlıkları İhale Yönetmeliği veya Vakıf Kültür Varlıklarının Onarımları ve Restorasyonları ile Çevre Düzenlemesine İlişkin Mal ve Hizmet Alımlarına Dair Usul ve Esaslar kapsamında düzenlenen sözleşmelerin, yukarıda belirtilen nedenlerle feshi halinde, kesin teminatların ve varsa ek kesin teminatların güncellenerek gelir kaydedilmesi ve güncelleme işleminden sonra oluşacak farkın yükleniciden tahsil edilmesi veya tahsil edilmek üzere ilgili hesaba alacak kaydedilerek takibi gerekmektedir.
10.12.2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun “Kayıt zamanı” başlıklı 50’nci maddesinde; “Bir ekonomik değer yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilir. Bütün malî işlemlerin muhasebeleştirilmesi ve her muhasebe kaydının belgeye dayanması şarttır.”, “Kamu gelir ve giderlerinin yılı ve mahsup dönemi” başlıklı 51’inci maddesinin birinci fıkrasında da; “Kamu gelir ve giderleri tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterilir.” hükümlerine yer verilmiş olup, 27.12.2014 tarihli ve 29218 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Merkezi Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nin;
4’üncü maddesindeki birinci fıkranın (ü) bendinde; tahakkuk esası: bir ekonomik değerin; yaratıldığında, başka bir şekle dönüştürüldüğünde, mübadeleye konu edildiğinde, el değiştirdiğinde veya yok olduğunda muhasebeleştirilmesi olarak tanımlanmış,
120-Gelirlerden Alacaklar Hesabına ilişkin işlemleri düzenleyen 52’nci maddesindeki birinci fıkranın (a) bendinde; ilgili servislerce tahakkuk bordroları ile ya da tahakkuk fişleri ile muhasebe servisine bildirilen gelirlerden alacak tutarlarının, düzenlenecek muhasebe işlem fişiyle ilgili hesaplara alınarak tahakkuk kayıtlarının yapılacağı, (b) bendinde; gelirlerden alacaklara ait tahakkukların aynı gün sonuna kadar muhasebe servisine bildirileceği,
Anılan Hesabın işleyişini düzenleyen 53’üncü maddesindeki birinci fıkranın (a) bendinde yer alan (1) nolu alt bentte; vergi dairelerinde vergilendirme bölümünden, diğer muhasebe birimlerinde ise ilgili servislerinden verilen gelir tahakkuku tutarlarının bu hesaba borç, 600-Gelirler Hesabına alacak kaydedileceği,
belirtilmiştir.
Ancak, yapılan incelemede; 4735 sayılı Kanun veya Vakıf Kültür Varlıkları İhale Yönetmeliği kapsamında düzenlenmiş olan sözleşmeleri, anılan mevzuatta öngörülen sebeplerle feshedilen ve aşağıda ayrıntıları belirtilen bazı işlere ait kesin teminatların güncellenmemiş tutar üzerinden 600-Gelirler Hesabına kaydedildiği, güncellemeden kaynaklı farkların ise hesaplanmış olmakla birlikte Yüklenicilerin İdareden olan alacaklarından mahsuben tahsil edildiğinde kayıtlara alınmak üzere (düzenlenen ancak yüklenicisine henüz ödenmeyip muhasebe kaydı yapılmayan son hakedişte kesinti olarak gösterilmek suretiyle) bekletilerek Muhasebe Birimine bildirilmediği, dolayısıyla da güncelleme farkından kaynaklı gelirlere ilişkin tahakkuk kayıtlarının 2022 yılında yapılmadığı görülmüştür.
Kamu İdaresi tarafından Bulguya konu iki sözleşmenin feshi nedeniyle yapılan kesin teminat gelir kaydında güncelleme yapılmamış tutarların esas alındığı kabul edilmiş, ancak hesaplanan güncellenmiş tutarlar ile gelir kaydedilen bu tutarlar arasındaki farkların ilgili yükleniciler tarafından hakedişler imzalanmadığı için tahsil edilemediği belirtilmiştir.
Ancak, Bulguda konu edilen husus bu fark tutarların tahsil edilmemiş olması değil yukarıda da açıklandığı üzere kesin teminatlara ilişkin gelir kaydının güncelenmemiş tutar üzerinden yapılması, diğer bir ifadeyle gelirin tahakkuk kaydında eksiklik bulunmasıdır.
Bu itibarla, hesaplanan kesin teminat güncelleme farklarının yılı içinde gelir kaydedilmemesi, mevzuatta öngörülen tahakkuk esaslı muhasebe sistemine aykırı olup, Bilançodaki 120-Gelirlerden Alacaklar Hesabı ile Faaliyet Sonuçları Tablosundaki 600- Gelirler Hesabının güncelleme farkı kadar eksik görünmesine sebebiyet vermektedir.
Tablo 6: Kesin Teminatı Güncellenmemiş Tutar Üzerinden Gelir Kaydedilen Bazı İşler