| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, elektrik dağıtım şirketleri, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’ndan genel aydınlatma gideri ödemelerini zamanında alırken, TEİAŞ’a olan borçlarını ödememiştir. Bu durum, TEİAŞ’ın finansman sağlamasını zorlaştırmakta ve elektrik iletim maliyetlerini artırmaktadır. TEİAŞ alacaklarının zamanında tahsili için yasal düzenleme yapılması önerilmektedir. |
BULGU: Bakanlık Bütçesinden Ödemesi Yapılan Genel Aydınlatma Gideri Alacaklısı Olan Şirketlerin Bakanlık İlgili Kuruluşu TEİAŞ’a Borçlarını Ödememesi
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Elektrik dağıtım şirketlerinin TEDAŞ’tan olan alacaklarını Bakanlık yoluyla zamanında aldıkları, Bakanlık ilgili kuruluşu olan TEİAŞ’a olan borçlarını ise zamanında ödemedikleri tespit edilmiştir.
2022 yılında Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, elektrik dağıtım şirketlerine genel aydınlatma bedeli olarak her ay ödeme yapmış iken aynı elektrik dağıtım şirketlerinin TEİAŞ’a elektrik iletiminden kaynaklanan borçlarının tamamını ödemedikleri görülmüştür.
6446 Sayılı Elektrik Piyasası Kanununun Genel aydınlatma başlıklı Geçici 6 ‘ncı maddesinde özetle; “(1) 31/12/2025 tarihine kadar, genel aydınlatma kapsamında aydınlatılan yerlerde gerçekleşen aydınlatma giderleri Bakanlık bütçesine konulacak ödenekten … karşılanır.
… (6) Aydınlatmayla ilgili ölçüme ilişkin teknik esaslar ile ödemeye, kesinti yapılmasına, uygulamaya ve denetime ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından yürürlüğe konulan yönetmelikle düzenlenir.” denilmiş olup,
6446 sayılı Elektrik Piyasası Kanunu uyarınca düzenlenerek Resmi Gazetede yayımlanan Genel Aydınlatma Tebliğinin,
Toplulaştırılan faturaların bildirimi başlıklı 9 ‘uncu maddesinde: “ (1) … TEDAŞ, dağıtım şirketleri tarafından kendisine iletilen bilgileri; tüm dağıtım şirketlerine ait cari dönem tüketim miktarı, cari dönem fatura tutarı, cari dönem hata tutarı, geçmiş dönem hataları nedeniyle düşülecek veya ilave edilecek tutarlar ile ödenecek tutarları göstermek üzere tüm dağıtım şirketlerini içerecek şekilde toplulaştırarak şekil şartları EK 4-1’de belirtilen tabloyu, … oluşturur. Dağıtım şirketlerince kendisine ıslak imzalı iki nüsha olarak iletilen belgelerin bir nüshasını ve TEDAŞ tarafından oluşturulan EK 4-1 ve EK 4-2 tablolarının ıslak imzalı iki nüshasını o döneme ait talep yazısının ekinde en geç ilgili ayın son gününe kadar Bakanlığa gönderir. … ” ,
Ödemenin yapılması başlıklı 10’uncu maddesinde: “(1) Bakanlık; TEDAŞ tarafından kendisine iletilen bedelleri esas alarak, yaptığı inceleme ve kontroller sonrası genel aydınlatma kapsamında dağıtım şirketlerine;
a) Bakanlık bütçesinden ödenecek tutarları 3 iş günü içinde TEDAŞ aracı hesabına aktarır. …
(2) TEDAŞ kendisine iletilen tutarları 3 iş günü içinde dağıtım şirketlerinin hesaplarına aktarır … ve yapılan ödemeleri her ayın sonunda Bakanlığa bildirir.” denilmiştir.
Bu çerçevede Elektrik Dağıtım Şirketleri tarafından ödeme talebiyle TEDAŞ’a gönderilen genel aydınlatma verileri TEDAŞ tarafından incelenerek ödeme tabloları oluşturulmakta, bu tutarların dağıtım şirketlerine ödenebilmesi için TEDAŞ hesaplarına havalesi Bakanlıktan istenmekte, Bakanlık tarafından gerekli incelemeler yapılmakta ve genel aydınlatma bedelleri TEDAŞ hesaplarına aktarılmaktadır.
Genel Aydınlatma Yönetmeliğinin “Yapılacak ödemeler ” başlıklı 18’inci maddesinde cc
3) Genel aydınlatma kapsamında yapılacak ödemelere ilişkin usul ve esaslar Bakanlık tarafından tebliğ ile düzenlenir. Bakanlık; gerekli durumlarda genelgeler yayımlayarak, tebliğin uygulanmasında ortaya çıkabilecek tereddütleri giderir ya da uygulamanın gerektirdiği ilave usul ve esaslar belirleyebilir.” denilmiş, genel aydınlatma kapsamında yapılacak ödeme usul ve esasları belirlemek görevi Bakanlığa verilmiştir.
TEİAŞ ve TEDAŞ Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının ilgili kuruluşlarıdır. 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 166’ncı maddesinin (ç) bendinde, “Kamu ihtiyaç, güvenlik ve yararına uygun olarak enerji ve tabii kaynaklar ile enerjinin üretim, iletim, dağıtım, tesislerinin etüt, kuruluş, işletme ve devam ettirme hizmetlerinin genel politikasını tespit için öneride bulunmak, Cumhurbaşkanının görevlendirmesi ile koordinasyonu temin etmek ve denetlemek” denilerek iletim ve dağıtım işletme hizmet politikalarını tespit etmek, önerilerde bulunmak görevi Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığına verilmiştir.
Elektrik dağıtım şirketlerinin, Sistem Kullanım Anlaşmaları kapsamındaki iletim bedeli ödeme yükümlülüklerini zamanında yerine getirmemeleri, TEİAŞ’ın ticari borçlanma yoluyla finanasman sağlamasına, dolayısıyla elektrik iletim hizmet maliyetinin artmasına yol açmaktadır.
Genel aydınlatma bedeli olarak dağıtım şirketlerine her yıl olduğu gibi 2022 yılında da Bakanlık tarafından ödeme yapıldığı, elektrik dağıtım şirketlerinin de TEİAŞ ‘a borçlu oldukları dikkate alındığında TEİAŞ alacaklarının zamanında tahsili için yasal düzenleme yapılmasının uygun olacağı değerlendirilmektedir.