Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına Yaptırılan Yeni Bina İnşaatlarına İlişkin Harcamaların Muhasebeleştirilmesinde Eksiklikler Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıklarına Yaptırılan Yeni Bina İnşaatlarına İlişkin Harcamaların Muhasebeleştirilmesinde Eksiklikler Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Bakanlığın YİKOB’lara yaptırdığı yeni bina inşaatlarına ilişkin harcamaların mali tablolarında izlenebilmesine ve bu harcamaların muhasebeleştirilmesine ilişkin tespitler ile ilgili mevzuat düzenlemeleri doğrultusunda yapılan değerlendirmelere, alt başlıklar itibarıyla aşağıda yer verilmiştir.
Yeni bina inşası için yapılan giderlerin mali tablolarda sağlıklı izlenememesi
Yeni bina inşası için YİKOB’lara aktarılan tutarların Bakanlık mali tablolarında varlık hesaplarına kaydedilmediği, sadece gider hesapları ve nazım hesaplarda izlenerek bilanço dipnotu olarak gösterildiği görülmüştür.
Büyükşehirlerdeki kamu yatırımlarının verimli, hızlı ve etkili şekilde hayata geçmesi için il özel idareleri yerine kurulan YİKOB’lar üzerinden yapılacak yeni bina yatırım harcamalarının, gerek harcama birimi gerekse YİKOB tarafından nasıl muhasebeleştirileceğine ilişkin özel bir düzenleme bulunmamaktadır. Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 15’inci maddesinde; Başkanlıkların, muhasebe ve raporlama işlemlerini Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği ile Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin ilgili hükümlerine göre yapacakları, Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nde yer alan hesap planı ve bu hesap planına göre oluşturulan detaylı hesap planını kullanacakları, hesap planında yer almamakla birlikte Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği Çerçeve Hesap Planında yer alan herhangi bir hesabın kullanılması gerekliliği ortaya çıkarsa yönetmelikteki hesap planına hesap eklemeye veya çıkarmaya, Hazine ve Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine İçişleri Bakanlığının yetkili olduğu belirtilmiştir.
Söz konusu Yönetmeliklerde kamu kurumları adına yaptırılan bina inşaatlarının muhasebeleştirilmesine yönelik bir düzenleme olmayıp, hesap planlarında buna ilişkin özel bir hesap bulunmamaktadır ve İçişleri Bakanlığınca da eklenmemiştir.
Diğer taraftan, Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı Görev, Yetki ve Sorumlulukları ile Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik’in 14’üncü maddesinde, bakanlıklar ve diğer merkezi idare kuruluşlarının, illerde yapacakları her türlü yatırım, yapım, bakım, onarım ve yardım işlerini, İçişleri ile Hazine ve Maliye Bakanlıklarınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde, YİKOB aracılığıyla yapabilecekleri düzenlenmiştir. Bu kapsamda, Bakanlıklar ve Diğer Merkezi İdare Kuruluşlarının Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları Aracılığıyla Yapacakları İşlerin Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar, 30.12.2016 tarihinde yürürlüğe konulmuştur. Söz konusu Usul ve Esaslar’ın 6’ncı maddesinde idarelerin YİKOB’lara kaynak transferlerini, bütçelerinden bu işler için ayrılan ödeneklerden tahakkuk işlemi ile gerçekleştirecekleri, tahakkuk işlemlerinin ise hakediş raporlarına istinaden yapılacağı belirtilmiş ancak transferlerin muhasebeleştirilmesine yönelik bir düzenlemeye yer verilmemiştir.
Yapılan incelemelerde, yeni bina inşası için yapılan harcamalara ait hakediş bedelleri üzerinden hesaplanan tutarlar YİKOB’lara gönderilmekte, faaliyet ve bütçe hesaplarında giderleştirilen bu tutarlar, nazım hesaplarda “Gayrimenkul Sermaye Üretim Giderleri” olarak izlenmekte, bunlar haricinde herhangi bir varlık hesabı çalıştırılmamaktadır.
Ödenek sahibi kamu idaresince bu amaçla yapılmış olan yüksek tutarlı ödemelerin sadece gider hesapları ve nazım hesaplarda izlenmesi; varlık edinimine ilişkin yatırım harcamalarının takibini sağlamamakta, mali tablolarının tam ve doğru bilgi verecek şekilde izlenebilmesini mümkün kılmamaktadır.
Bakanlık tarafından yeni bina inşası için YİKOB’lara gönderilen tutarların kendi varlık hesaplarında izlenebilmesini sağlayacak mevzuat düzenlemelerinin yapılması gerekmektedir.
YİKOB’lara gönderilen tutarların muhasebeleştirilmesinde faaliyet giderleri ve bütçe giderleri hesapları arasında uyumsuzluk olması
Bakanlıkça yeni bina inşası için YİKOB’lara gönderilen tutarların, 630-Faaliyet Giderleri Hesabında farklı, 830-Bütçe Giderleri Hesabında farklı detay kodlar kullanılarak muhasebeleştirildiği görülmüştür.
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 51’inci maddesinde kamu gelir ve giderlerinin tahakkuk ettirildikleri malî yılın hesaplarında gösterileceği düzenlenmiş olup tahakkuk esaslı muhasebe sistemi benimsenmiştir. Bu kapsamda, genel bütçe ortak hesap planında gider hesapları faaliyet giderleri ve bütçe giderleri olarak ayrı ayrı düzenlenmiş, aynı mahiyetteki giderler için aynı detay hesap kodları ihdas edilmiştir.
Yapılan incelemelerde, yeni bina inşası için YİKOB’lara gönderilen tutarların, tahakkuk ve ödemesi aynı yevmiye maddesinde gerçekleşmesine rağmen, 630-Faaliyet Giderleri Hesabında sermaye transferleri giderleri olarak, 830-Bütçe Giderleri Hesabında ise hizmet binası yapım giderleri olarak muhasebeleştirildiği tespit edilmiştir.
Aynı mahiyetteki harcamaların aynı gider alt hesaplarında giderleştirilmesini teminen, yeni bina inşa giderlerinin hizmet binası yapım gideri olarak muhasebeleştirilmesinin gerektiği değerlendirilmektedir.
YİKOB’lara gönderilen bedellerin hesaplanmasında farklı uygulamalar bulunması
Yeni bina inşası için YİKOB’lara gönderilecek bedellerin hakediş üzerinden hesaplanmasında harcama birimleri arasında farklı uygulamalar olduğu görülmüştür.
Yukarıda ifade edildiği üzere, YİKOB’lar aracılığıyla yapılacak yeni bina yatırım harcamalarının, gerek harcama birimi gerekse YİKOB tarafından nasıl muhasebeleştirileceğine ilişkin özel bir mevzuat düzenlemesi bulunmamaktadır. Sadece, Bakanlıklar ve Diğer Merkezi İdare Kuruluşlarının Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlıkları Aracılığıyla Yapacakları İşlerin Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar’ın 6’ncı maddesinde, idarelerin YİKOB’lara kaynak transferlerini bütçelerinden bu işler için ayrılan ödeneklerden tahakkuk işlemi ile gerçekleştirecekleri, tahakkuk işlemlerinin ise hakediş raporlarına istinaden yapılacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemelerde, YİKOB’lara gönderilecek tutarların düzenlenen hakedişler üzerinden hesaplandığı, ancak bazı harcama birimlerinin brüt hakediş bedeli olan son hakediş tutarından bir önceki hakediş tutarı düşülmek suretiyle bulunan tutarın %18 KDV’li miktarını gönderdiği, bazı harcama birimlerinin ise brüt hakediş bedelinden ilgili mevzuatları kapsamında yapılan kesinti ve cezalar düşüldükten sonraki net hakediş bedeli olan miktarı gönderdiği tespit edilmiştir.
Yeni bina inşası için YİKOB’lara gönderilecek miktarın hakediş bedelleri üzerinden hesaplanmasında uygulama birliğinin sağlanması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında, bulgu konusu hususlara ilişkin olarak Hazine ve Maliye Bakanlığı Muhasebat Genel Müdürlüğü ile gerekli görüşmelerin yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak; YİKOB’lara yeni bina inşası için gönderilen tutarların varlık hesaplarında izlenebilmesini sağlayacak mevzuat düzenlemelerinin yapılması, aynı mahiyetteki harcamaların aynı gider alt hesaplarında giderleştirilmesi ve hakediş bedelleri üzerinden yapılan hesaplamaların aynı şekilde uygulanması sağlanmalıdır.