Dijital Röntgen Cihazı Alımlarında Eksiklikler Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Dijital Röntgen Cihazı Alımlarında Eksiklikler Bulunması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Dijital röntgen cihazı alımlarında; teknik şartnamelerin belirlenmesinde aksaklıklar bulunduğu, birimler arası koordinasyonun tam olmadığı, yaklaşık maliyet hesaplamalarının gerçekçi yapılmadığı, ihtiyaç tespiti yapılırken hasta yoğunluğu açısından bölgesel farklılıkların dikkate alınmadığı görülmüştür.
Dijital Röntgen Cihazı alımlarına ilişkin süreçler incelendiğinde;
❖ Teknik şartnameler hazırlanırken firmalar arasındaki rekabetin sağlanması konusunda yetersiz kalınan durumlar olduğu görülmüştür. Dijital röntgen cihazı alımına ilişkin olarak farklı birimler tarafından gerçekleştirilen ihalelerde, röntgen tüpü, hasta masası, röntgen jeneratörü, kumanda konsoluna ilişkin olarak belirlenen özelliklerin rekabeti sınırlandırıcı hususlar içermesi nedeniyle ihalelere katılım sağlayan firmalar tarafından itiraz konusu yapıldığı, özellikle röntgen tüpü ve röntgen jeneratörüne ilişkin niteliklerin çok sayıda zeyilname ile ihaleyi gerçekleştiren birimler tarafından değiştirildiği tespit edilmiştir. Örneğin Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından ihalesi yapılan çift dedektörlü yerden statifli dijital röntgen cihazı ihalesinde, alımı yapılması planlanan röntgen cihazlarının jeneratör frekansının ihale sürecinin başında en az 100 kHz olması ön görülmüş ancak gelen itirazlar üzerine bu değer önce 25 kHz’a düşürülmüş sonraki süreçte ise söz konusu değer bu kez 50 kHz’a yükseltilmiştir. Benzer durumlara diğer genel müdürlüklerin ya da il müdürlüklerinin yapmış olduğu ihalelerde rastlanılmış olup, teknik şartnamelerin hazırlanması aşamasında rekabetin sağlanması hususunda aksaklıklar olduğu gibi teknik şartnameleri hazırlayan personellerin unvanlarının da farklılıklar gösterdiği görülmektedir.
❖ Alımı yapılacak cihazların özellikleri belirlenirken Sağlık Hizmet Sunucularının Basamaklandırılmasına İlişkin Yönetmelik uyarınca belirlenmiş olan daha düşük sınıfta yer alan sağlık tesisleri için kimi ihalelerde daha nitelikli cihazların alımının yapılmasına karar verildiği görülmüştür. Oysaki, söz konusu alımlar yapılırken, sağlık tesislerinin hangi sınıfta yer aldığı, alım yapılacak il/ilçedeki hasta yoğunluğu, alım yapılacak hastanenin bulunduğu il/ilçedeki diğer hastanelerde kullanılan cihazların sayısı ve niteliği gibi durumların hesaba katılması, buna göre hasta yoğunluğu, günlük çekim sayısı gibi etkenlerin dikkate alınarak bir planlama yapılması gerekmektedir. Aksi halde, daha yoğun hasta sayısı olan daha fazla sayıda çekim yapılan sağlık tesislerinde güç, performans ve çekim kalitesi bakımından daha düşük nitelikli cihazlar kullanılırken, daha düşük sınıfta yer alan sağlık tesislerinde daha maliyetli ve nitelikli cihazların kullanılması sonucu doğabilecektir. Şüphesiz ki, hasta sağlığı açısından en nitelikli cihazların sağlık tesislerinde kullanılması önem arz etmekte olup bu amaca ulaşabilmek için kaynakların etkin ve ekonomik olarak kullanabilmesi adına, bölgesel farklılıkların, hasta yoğunluklarının ve sağlık tesisi sınıflarının göz önünde bulundurulması da önem teşkil etmektedir.
❖ İhale süreçlerinin yürütülmesinde ve sonlandırılmasında aksaklıklar olduğu görülmüştür. Bakanlığın farklı birimleri tarafından gerçekleştirilen bazı ihalelerde, ihale süreçleri sonlandırılamamıştır. Örneğin, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından Türkiye Tıbbi Acil Müdahale Projesi kapsamında alımı yapılması planlanan dijital röntgen cihazı alımı ihalesinin, Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü tarafından ise Covid 19 Sağlıkta Acil Durum Projesi kapsamında alımı yapılması planlanan dijital röntgen cihazı alımı ihalesinin sonuçlandırılamadığı görülmektedir. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından gerçekleştirilen ihalede ihaleye katılım sağlayan firmalar tarafından yapılan itirazlar sonucunda, cihazların niteliğine, garanti koşullarına, yeterlilik kriterlerine, teslim sürelerine ilişkin çok sayıda zeyilname ile değişiklikler yapılmış olup, gelinen süreçte herhangi bir karar alınamamıştır. Her ne kadar zeyilname düzenlemek suretiyle rekabetin sağlanması konusunda adım atılmış olsa da diğer taraftan bu kadar çok değişikliğe gidilmiş olması, sürecin başında ihtiyaçların doğru tespit edilmesi ve rekabetin sağlanması konusunda aksaklıkların bulunduğunun da bir göstergesidir. Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü tarafından alımı yapılması planlanan cihazlara ilişkin gerçekleştirilen ihale ise gelen tekliflerin piyasa fiyatlarının üzerinde olması gerekçesi ile iptal edilmiştir. Söz konusu alımlar yapılırken, piyasadaki firmalar arasında rekabet koşullarının tam olarak sağlanabilmesine yönelik şartnamelerin hazırlanması, yaklaşık maliyet hesaplamalarının daha gerçekçi belirlenmesine yönelik çalışmaların yapılması, birimler arasında koordinasyonun sağlanmasına dikkat edilerek, ihale süreçlerinin koordineli şekilde yürütülmesi gerekmektedir.
❖ Alımı yapılması planlanan benzer nitelikli cihazlar için garanti koşullarının çok farklı belirlendiği görülmüştür. Dijital röntgen cihazları, sağlık tesislerinde en fazla kullanılan cihazlar arasında yer almaktadır. Dolayısı ile zaman içerisinde tamir ve bakım ihtiyacı yoğun ve yüksek tutarlı olarak gündeme gelmektedir. Bu cihazların alımı yapılırken garanti koşullarının çok iyi belirlenmesi gerekmektedir. Aksi halde hangi maliyetle temin edildiğinden bağımsız olarak, kısa vadede yüksek tutarda bakım onarım giderlerinin gerçekleşmesi ihtimali oluşabilmekte ve bütçeye ekstra yük getirebilmektedir. Bakanlığın farklı birimleri tarafından gerçekleştirilen ihalelerde garanti sürelerinin 2 ila 10 yıl arasında değişen zamanlarda belirlendiği, yedek parça dahil ya da yedek parça hariç garanti koşullarının düzenlendiği, yedek parça içerisine, söz konusu cihazların en önemli aksamları olan röntgen tüpleri ile röntgen jeneratörlerinin dahil edilmesi konusunda farklılıklar bulunduğu tespit edilmiştir. Özellikle Devlet Malzeme Ofisi (DMO) üzerinden gerçekleştirilen alımlarda firmalar tarafından sunulan garanti koşullarının en düşük seviyede belirlenmesi nedeniyle her ne kadar daha düşük maliyetlerin ortaya çıkması durumu söz konusu olsa da garanti süresinin sona ermesinden sonra ya da garanti süresi içerisinde söz konusu cihazlar için katlanılan bakım onarım giderleri sebebiyle orta vadede bütçeye daha fazla yük gelmesi ve toplamda daha yüksek maliyetlere katlanılması durumu söz konusu olabilmektedir. Dolayısıyla dijital röntgen cihazlarının alımı yapılırken garanti koşullarının, bu cihazların faaliyete gireceği il/ilçelerdeki hasta yoğunluğu dikkate alınarak belirlenmesi, uzun vadede daha yüksek maliyetlere katlanmak zorunda kalacak durumlara sebep olunmamasına dikkat edilmesi gerekmektedir.
Bu itibarla, Bakanlığın farklı birimleri tarafından gerçekleştirilen dijital röntgen cihazı alımlarında birimler arası koordinasyonun tam olarak sağlanarak, bölgesel farklılıkların dikkate alınması, firmalar arasındaki rekabet koşullarının tam olarak sağlanmasına imkan sunacak teknik şartnamelerin ve yeterlilik kriterlerinin belirlenmesi, yaklaşık maliyet hesaplamalarının gerçekçi yapılmasına önem verilmesi, uzun vadede yüksek maliyetlere sebep olabilecek bakım ve onarım giderlerinin önüne geçebilmek için garanti koşullarının ayrıntılı olarak belirlenmesi gerekmektedir.