Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının Kullanımında Çeşitli Hatalar Ve Uygulama Farklılıklarının Olması (Sayıştay)

BULGU: Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının Kullanımında Çeşitli Hatalar Ve Uygulama Farklılıklarının Olması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Genel bütçe kadrosuna geçen taşeron işçiler için geçmiş yıllarda ayrılan kıdem tazminatlarının halen döner sermaye bütçesinde bulunduğu ve kıdem tazminatı karşılıklarının giderleştirme zamanı bakımından döner sermaye işletme müdürlükleri arasında uygulama birliğinin olmadığı görülmüştür.
a) Genel Bütçe Kadrosuna Geçen Taşeron İşçilerin Geçmiş Yıllarda Ayrılan Kıdem Tazminatlarının Döner Sermaye Kayıtlarında Yer Alması
Daha önceden döner sermaye işletme müdürlükleri bünyesinde çalışıyorken, 696 sayılı KHK’nın yürürlüğe girdiği tarihte genel bütçe kadrolarına geçen işçilerin, geçmiş yıllarda ayrılan kıdem tazminatı karşılıklarının genel bütçeye aktarılmadığı görülmüştür.
4857 sayılı İş Kanunu’nun “Bazı kamu kurum ve kuruluşlarında çalışanların kıdem tazminatı” başlıklı 112’nci maddesinde; 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 62’nci maddesinin birinci fıkrasının (e) bendi kapsamında alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin kıdem tazminatlarının ilgili veya son çalışılan kamu idaresi tarafından ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
Kamu idarelerinin personel çalıştırmasına dayalı hizmet alım ihalelerinde alt işverenler tarafından çalıştırılan işçilerin iş sözleşmelerinin, 1475 sayılı İş Kanunu’nun 14’üncü maddesine göre kıdem tazminatını gerektirecek şekilde sona ermesi durumunda, yukarıda belirtilen Kanun maddesi uyarınca, kıdem tazminatlarının ilgili kamu idaresi tarafından ödenmesi, idarelerin bunun için karşılık ayırması ve ayırdıkları bu karşılıkları kayıt altına almaları gerekmektedir.
Yapılan incelemede, Döner Sermaye İşletme Müdürlüklerinde daha önce taşeron işçi olarak görev yapmış olan kişilerin kıdem tazminatlarının her yılın sonunda o yıla ait kıdem tazminatı ve varsa geçmiş yıllar için ayrılmış kıdem tazminatlarının güncelleştirilmesinden kaynaklı tutarlar ile birlikte 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç ve 472.03 Taşeron İşçilerin Kıdem Tazminatı Karşılıkları hesabına alacak kaydı yapılarak muhasebeleştirilidiği,
Döner Sermaye bütçesinden yapılan personel çalıştırılmasına dayalı ihalelerin bütçesi yıllara göre değişkenlik gösterdiğinden, daha önce döner sermaye bütçesinden yapılan sözleşmeler kapsamında taşeron işçi olarak çalışanların daha sonraki yıllarda genel bütçeden yapılan sözleşmeler kapsamında taşeron işçi olarak çalıştırıldığı, dolayısıyla döner sermaye hesaplarında kıdem tazminatı bakiyesi olan personelden özellikle temizlik hizmeti kapsamında çalışanların 696 sayılı KHK’ nın yürürlüğe girdiği tarihte genel bütçe kapsamında yapılan sözleşme üzerinden ücret almaları sebebiyle genel bütçe kadrolarına geçtikleri, ancak genel bütçe kadrosuna geçen 696 sayılı KHK kapsamında çalışan işçilerin daha önce döner sermaye bütçesinden yapılan ihaleler için çalıştıkları sürelere isabet eden kısımlarının halen döner sermaye işletme müdürlüklerinin 472 No.lu hesaplarında alacak bakiyesi olarak durduğu tespit edilmiştir.
Uygulamada bu işçilerden emekli olacakların emeklilik ile ilgili yazıları döner sermaye işletme müdürlüklerine ulaştığında bu tutarlar öncelikle 372 No.lu hesaba aktarılmakta, ödeme emri belgesine istinaden de ilgili personele ödemesi gerçekleştirilmektedir. Ancak halen çalışan işçilerin cari yıl karşılıkları genel bütçeden ayrılmaktayken, geçmiş yıllar için biriken karşılıkları döner sermayede beklemektedir.
Aşağıdaki tabloda taşeron işçiler için geçmiş yıllarda ayrılan kıdem tazminatlarının döner sermaye işletme müdürlüklerine göre dağılımı yer almaktadır;
Tablo 4:Taşeron İşçiler İçin Geçmiş Yıllarda Ayrılan Kıdem Tazminatı

Döner Sermaye hesaplarında genel bütçe kapsamında görev yapan personele -hali

hazırda 336 tanesi Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı (Merkez) D.S.İ.’ de bulunan- ait olmak üzere toplam 7.941.342,82 TL tutarında alacak bakiyesi 472 No.lu Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabında kayıtlı bulunmaktadır. Mali tabloların analizinde doğru ve güvenilir bilgiye ulaşılması için söz konusu karşılık tutarlarının genel bütçeye aktarılması gerekmektedir.
Sonuç olarak, 472 No.lu Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına toplam 7.941.342,82 TL fazla kayıt yapılması nedeniyle Bakanlık bilançosunun 472 No.lu hesabının hatalı bilgi sunduğu değerlendirilmektedir.
Söz konusu hesapta biriken bakiyenin ilgili bütçeye aktarımının sağlanması gerekmektedir.
b) Kıdem Tazminatı Karşılıklarının Gidere Alınma Zamanı Bakımından Döner Sermaye İşletme Müdürlükleri Arasında Uygulama Birliğinin Olmaması
Döner Sermaye İşletme Müdürlüklerinin bir kısmında kıdem tazminatı ödemesi işlem anında yapılıyorken, bir kısmında dönem sonunda toplu olarak yapılmaktadır.
1 Mayıs 2007 tarih ve 26509 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ nin 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabının “Hesabın niteliği” başlıklı 311’inci maddesinde;
“Kıdem tazminatı karşılığı hesabı, belirlenecek esaslar çerçevesinde ayrılan ve bir yıl içinde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatları karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.” denilmekte,
Aynı Yönetmelik’in “Hesabın işleyişi” başlıklı 312’nci maddesinde;
“Kıdem tazminatı karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak: 1) Ayrılan karşılık tutarları bu hesaba alacak, ilgili gider hesaplarına borç kaydedilir.
b) Borç: 1) Ödenen tazminatlar bu hesaba borç, ödemenin şekline göre ilgili hesaplara alacak kaydedilir.” denilmekte,
“472 Kıdem tazminatı karşılığı hesabı – Hesabın niteliği” başlıklı 354’üncü maddesinde;
“Kıdem tazminatı karşılığı hesabı, belirlenecek esaslar dâhilinde ayrılan bir yıldan uzun vadeli kıdem tazminatı karşılıklarının izlenmesi için kullanılır.” denilmekte,
Son olarak “Hesabın işleyişi” başlıklı 355’inci maddesinde ise;
“Kıdem tazminatı karşılığı hesabına ilişkin alacak ve borç kayıtları aşağıda gösterilmiştir.
a) Alacak: 1) Faaliyet dönemini aşan bir süreyle ayrılan kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba alacak, 770 Genel Yönetim Giderleri Hesabına borç kaydedilir.
b) Borç: 1) Bu hesapta kayıtlı tutarlardan dönem sonunda, izleyen dönemde ödeneceği öngörülen kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 372 Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak kaydedilir.
2) Konusu kalmayan kıdem tazminatı karşılıkları bu hesaba borç, 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar Hesabına alacak kaydedilir.” denilmektedir.
Muhasebat Genel Müdürlüğünün 20.05.2016 tarih, 90192509-140.02-9430 sayı ve “Kıdem Tazminatı” konulu yazısında genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ilişkin olarak;
“….Kıdem tazminatı ile ilgili olarak uygulama birliğinin sağlanması amacıyla söz konusu işlemlerin aşağıda yer alan açıklamalar ve ekte yer alan örnek muhasebe kayıtlarına göre yapılması uygun görülmüştür. Buna göre;.
2- 2016 yılı ve sonraki yılların dönem sonlarında, kamu idarelerinden alınan kıdem tazminatı hesaplama listesinin toplam tutarı muhasebe birimlerince 630-Giderler Hesabına borç, 472-Kıdem Tazminatı Karşılığı Hesabına alacak,
…. kaydedilecektir.” denilmektedir.
Söz konusu yazıya göre, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerinde kıdem tazminatı toplam tutarları dönem sonlarında gider hesabına borç yazılacaktır.
209 adet döner sermaye işletme müdürlüğünde yapılan incelemede, kıdem tazminatı karşılığı hesabının, bazı işletmelerde işlem anında, bazı işletmelerde ise Muhasebat Genel Müdürlüğünün yukarıda yer alan yazısına istinaden yıl sonunda toplu olarak gider hesabına kaydedildiği görülmüştür.
Her ne kadar ilgili yazı genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine ilişkin düzenlenmiş olsa da uygulamada farklılığa yol açtığı görüldüğünden, mali tabloların analizinde doğru ve güvenilir bilgiye ulaşılması için söz konusu işlemin kayıtlamasında döner sermayeler adına görüş alınarak, uygulama birliğinin sağlanması gerekmektedir.