| ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Yap-İşlet-Devret modeliyle modernize edilen 13 gümrük kapısı için gerekli olan 120.712.200,62 TL amortisman ayrılmamıştır. Bakanlık, bu hatayı 15.05.2023 tarihinde düzeltmiş olsa da, düzeltme 2022 yılı mali tablolarına yansımadığından hata devam etmektedir. Bu durum, 2022 yılı Bilanço ve Faaliyet Sonuçları Tablosunda hatalara yol açmıştır. |
BULGU: Gümrük Kapıları İçin Amortisman Ayrılmaması
2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri
Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli ile yaptırılan/modernize edilen ve işletme süresi başladığı için varlık olarak aktifleştirilen gümrük kapıları için amortisman ayrılmadığı görülmüştür.
Bakanlık, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile ilgili Şirketler arasında muhtelif tarihlerde imzalanan YİD sözleşmeleri ile modernize edilmesi/yaptırılması kararlaştırılan Bakanlığa ait 13 adet gümrük kapısı, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda gerçeğe uygun değerleri ile 256-Hizmet İmtiyaz Varlıkları Hesabında kayıtlı bulunmaktadır.
GYMY’nin “amortisman ve tükenme payı uygulaması” başlıklı 29’uncu maddesinde, Yönetmelik kapsamına dahil kamu idarelerince muhasebe sistemine dahil edilen duran varlıklardan; arazi ve arsalar, yapım aşamasındaki sabit varlıklar, varlıkların elde edilmesi için verilen avans ve krediler ile sanat eserleri dışındakilerden hangilerinin amortisman ve tükenme payına tabi tutulacağı ve bunlara ilişkin esas ve usuller ile uygulanacak amortisman ve tükenme payının süre, yöntem ve oranlarının duran varlık çeşitlerine göre Hazine ve Maliye Bakanlığınca belirleneceği düzenlenmiştir.
04.11.2015 tarihli, 29522 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 47 sıra No.lu Muhasebat Genel Müdürlüğü Genel Tebliği (Amortisman ve Tükenme Payları)’ne göre, hizmet imtiyaz varlıkları duran varlık olarak amortisman ve tükenme payına tabi olup bunlara uygulanacak amortisman oranı ve süresi Ek-1’de yer alan Amortisman ve Tükenme Payı Süre ve Oranları Listesinde belirlenmiştir. Buna göre, hizmet imtiyaz varlığı niteliğinde olan ve 2022 yılı sonu itibarıyla Bakanlık kayıtlarında bulunan gümrük kapılarına diğer yer altı ve yer üstü düzenleri için öngörülen %5 oranında amortisman ayrılması ve ayrılan amortisman tutarının da MYMY’nin 203’üncü maddesi gereğince 630-Giderler Hesabına borç, 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabına alacak kaydedilmek suretiyle muhasebeleştirilmesi gerekmektedir.
Ancak gümrük kapılarına ilişkin sözleşme, muhasebe kayıtları ve eki belgeler üzerinde yapılan incelemelerde, Bakanlık aktifinde yer alan toplam 2.414.244.012,45 TL değerindeki gümrük kapıları için ayrılması gereken 120.712.200,62 TL (2.414.244.012,45×0,05) amortismanın ayrılmadığı tespit edilmiştir.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta bulgu konusu hususa yönelik düzeltme işlemlerinin yapılarak 15.05.2023 tarihinde muhasebeleştirildiği belirtilmiş olsa da, düzeltme işlemleri 2023 yılı mali tablolarına yansıyacağından 2022 yılı mali tablolarındaki hata devam etmektedir.
Sonuç olarak, Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli ile yaptırılan/modernize edilen ve işletme süresi başladığı için varlık olarak aktifleştirilen 13 adet gümrük kapısı için dönem sonunda amortisman ayırma işlemlerinin yapılmaması sebebiyle 2022 yılı Bilanço ve Faaliyet Sonuçları Tablosunda 257-Birikmiş Amortismanlar Hesabı ile 630-Giderler Hesabı itibarıyla toplam 120.712.200,62 TL hataya neden olunmuştur.