Geçmiş Yıllar Olumlu ve Olumsuz Faaliyet Sonuçlarının Beş Yıllık Faaliyet Sonuçlarını Gösterecek Şekilde İzlenmemesi (Sayıştay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

BULGU: Geçmiş Yıllar Olumlu ve Olumsuz Faaliyet Sonuçlarının Beş Yıllık Faaliyet Sonuçlarını Gösterecek Şekilde İzlenmemesi

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

Muhasebe kayıtlarında geçmiş yıllar olumlu ve olumsuz faaliyet sonuçlarının yardımcı hesaplarda en az beş yıllık geçmiş dönemi kapsayacak bir biçimde izlenmediği görülmüştür.
Türkiye Ulusal Ajansı Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 35’inci maddesinin ikinci fıkrasında, İdare’de uygulanacak hesap planının Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’nde öngörülen hesap planını esas alarak düzenleneceği hükme bağlanmıştır. Genel Yönetim Muhasebe Yönetmeliği’ne dayanılarak yardımcı hesapların yer aldığı detaylı hesap planları ise Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ayrıca yayımlanmıştır.
Türkiye Ulusal Ajansı Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’nin 33’üncü maddesinde, yardımcı hesap defterleri; hesap planını oluşturan hesaplara ait bilgilerin ayrıntı bazında kaydına mahsus tutulan defterler olarak tanımlanmıştır.
Türkiye Ulusal Ajansı Bütçesi ve Ajansın Olduğu Projelere İlişkin Mali İşlemler Yönergesi’nin eki Hesap Planı’nda yer alan açıklamalara göre; Geçmiş yıllara ait olumlu faaliyet sonuçlarının 570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabı’nda, olumsuz faaliyet sonuçlarının ise 580-Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabı’nda izlenmesi gerekmektedir. Uygulamada bu hesaplar en az beş yıllık faaliyet sonuçlarını gösterecek şekilde bölümlenmeli, yardımcı hesap defterlerinde ayrı ayrı gösterilmeli ve dönem sonunda bölümlenmiş yardımcı hesaplarda kayıtlı tutarlar sürelerin güncellenmesi amacıyla bu hesaplara borç ve alacak kaydedilmelidir.
Örneğin cari dönem olumlu faaliyet sonucu 300 TL olan bir idarenin son 5 yıla ait geçmiş yıllar olumlu faaliyet sonuçlarının aşağıdaki gibi olduğunu varsayalım:
Tablo 3: 570 Hesabının Varsayımsal Tutarları

570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabı 570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabı 570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları Hesabı Alacak Bakiyesi
570 01 N-1 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 150
570 02 N-2 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 100
570 03 N-3 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 175
570 04 N-4 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 125
570 05 N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 190

Bu durumda dönem sonu muhasebe kayıtları şu şekilde olmalıdır:
Tablo 4: 570 Hesabının Son 5 Yıllık Varsayımsal Kayıtları

Borç Alacak
570.05-N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 190
500-Net Değer 190
Borç Alacak
570.04-N-4 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 125
570.05-N-5 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 125
Borç Alacak
570.03-N-3 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 175
570.04-N-4 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 175
Borç Alacak
570.02-N-2 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 100
570.03-N-3 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 100
Borç Alacak
570.02-N-1 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 150
570.03-N-2 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 150
Borç Alacak
590-Dönem Olumlu Faaliyet Sonuçları 300
570.01-N-1 Yılına Ait Olumlu Faaliyet Sonuçları 300

580-Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesabı için de bu hesabın ilk kayıtta borçlandırılması suretiyle benzer kayıtların yapılması gerekmektedir.
Yapılan incelemelerde, 570-Geçmiş Yıllar Olumlu Faaliyet Sonuçları ve 580-Geçmiş Yıllar Olumsuz Faaliyet Sonuçları Hesaplarının en az beş yıllık faaliyet sonuçlarını gösterecek şekilde bölümlenmediği ve yardımcı hesap defterlerinde ayrı ayrı gösterilmediği görülmüştür. Bulguya konu husus ile ilgili olarak İdare tarafından gelecek mali yıl için yardımcı hesapların oluşturulacağı ve buna göre kayıtların yapılacağı belirtilmiştir.
Sonuç olarak, geçmiş yıllara ilişkin faaliyet sonuçlarının izlenebilmesi amacıyla ilgili hesaplar için yardımcı hesaplar oluşturulması ve kayıtların verilen örneğe göre yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.

ÖZET: 2022 yılı Sayıştay Denetim Raporları’na göre, Türkiye Ulusal Ajansı’nın muhasebe kayıtlarında geçmiş yıllara ait olumlu ve olumsuz faaliyet sonuçları, en az beş yıllık dönemleri kapsayacak şekilde izlenmemiştir. Türkiye Ulusal Ajansı Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği’ne uygun olarak, bu sonuçların 570 ve 580 hesaplarında ayrıntılı olarak gösterilmesi gerektiği belirtilmiştir. Yapılan incelemelerde, ilgili hesapların bölümlenmediği ve yardımcı hesap defterlerinde ayrı gösterilmediği tespit edilmiştir. İdare, gelecek mali yıl için gerekli düzenlemeleri yapacağını ifade etmiştir.