Yıllık Fazla Çalışma Sınırı Olan 270 Saatin Üzerinde Fazla Çalışma Yaptırılması (Sayıştay)

BULGU: Yıllık Fazla Çalışma Sınırı Olan 270 Saatin Üzerinde Fazla Çalışma Yaptırılması

2022 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Diğer Kamu İdareleri

Spor Toto Teşkilat Başkanlığında görevli bazı çalışanlara, 4857 sayılı İş Kanunu’na aykırı olarak bir yıl içerisinde 270 saati aşacak şekilde fazla çalışma yaptırıldığı görülmüştür.
4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin Spor Toto Teşkilat Başkanlığı’nın düzenlendiği bölümün “İş mevzuatına tabi personel istihdamı” başlıklı 466’ncı maddesinde;
“Teşkilat Başkanlığında, 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 28 inci maddesine göre iş mevzuatı çerçevesinde personel istihdam edilir” denilmektedir.
4857 sayılı İş Kanunu’nun 41 inci maddesinde; “Fazla çalışma, Kanunda yazılı koşullar çerçevesinde, haftalık kırkbeş saati aşan çalışmalardır. 63 üncü madde hükmüne göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi, normal haftalık iş süresini aşmamak koşulu ile, bazı haftalarda toplam kırkbeş saati aşsa dahi bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde elli yükseltilmesi suretiyle ödenir.
Haftalık çalışma süresinin sözleşmelerle kırkbeş saatin altında belirlendiği durumlarda yukarıda belirtilen esaslar dahilinde uygulanan ortalama haftalık çalışma süresini aşan ve kırkbeş saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmalardır. Fazla sürelerle çalışmalarda, her bir saat fazla çalışma için verilecek ücret normal çalışma ücretinin saat başına düşen miktarının yüzde yirmibeş yükseltilmesiyle ödenir” denilmekte, 8 inci fıkrasında; fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı ifade edilmektedir.
İş Kanunu’na İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği’nin “Fazla Çalışmada Sınır” başlıklı 5’inci maddesinin 1’inci fıkrasında da fazla çalışma süresinin toplamının bir yılda 270 saatten fazla olamayacağı ve bu süre sınırının işyerlerine veya yürütülen işlere değil işçilerin şahıslarına ilişkin olduğu açıklanmıştır.
Spor Toto Teşkilat Başkanlığında 2022 yılında toplam 116 işçi fazla mesai yapmıştır. Bu işçilerden fazla mesai yapan 27 işçinin 270 saati aşan fazla çalışma yaptığı görülmüştür.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümlerinden de anlaşılacağı üzere; yıllık 270 saatin üzerinde fazla çalışma yaptırılması Kanun ve Yönetmeliğe aykırılık teşkil etmektedir.
Kamu idaresi cevabında, mevzuat ve yargı kararlarından alıntılar yapılarak, fazla çalışma ücretinin ödenmesinin zorunluluğundan bahsedilmekte ve personele ödenen fazla çalışma ücretinin, Teşkilat Başkanlığının bütçe gelir ve giderleri baz alındığında, bütçeye önemli bir yük teşkil etmediği ileri sürlmekte ise de; bulguda vurgulanan husus, 270 saati aşan fazla çalışmalara ödenen ücretler olmayıp, Kanunun emredici düzenlemelerine aykırı davranılmasıdır. İdarece bu konuda gereken özenin gösterileceğinin belirtilmesi de, 2022 yılında Kanunun emredici düzenlemelere aykırı olarak fazla çalışma yaptırılmış olması durumunu değiştirmemektedir.
Açıklanan nedenlerle, kurumda mevzuata aykırı çalışmaların olmaması için yıllık 270 saatin üzerinde fazla çalışmaya neden olmayacak şekilde iş planlamasının yapılması gerektiği değerlendirilmektedir.