Spor Hizmet ve Faaliyetlerinde Üstün Başarı Gösterenlerin Ödüllendirilmesine İlişkin Verilecek Ödül Miktar ve Tutarlarında Belirsizlik Olması (Sayıştay)

BULGU: Spor Hizmet ve Faaliyetlerinde Üstün Başarı Gösterenlerin Ödüllendirilmesine İlişkin Verilecek Ödül Miktar ve Tutarlarında Belirsizlik Olması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Spor hizmet ve faaliyetlerinde üstün başarı gösterenlerin ödüllendirilmesine ilişkin mevzuatta, ödül kriteri olarak belirlenen cumhuriyet altını tanımının net olmadığı ve ödüllerin de net olmayan bu tanım üzerinden verildiği, diğer taraftan verilecek ödül tutarının hesabına yönelik yapılan işlemlerde belirsizlik olduğu görülmüştür.
Ulusal ve uluslararası spor hizmet ve faaliyetlerinde üstün başarı gösteren sporculara, spor kulüplerine, teknik direktör ve antrenörlere ödül verilmesi ile nakdi yardım yapılmasına dair usul ve esaslar, Spor Hizmet ve Faaliyetlerinde Üstün Başarı Gösterenlerin Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiştir.
İlgili Yönetmeliğin 4’üncü maddesinde ödül; “Spor hizmet ve faaliyetlerinde üstün başarı gösteren sporcu, spor kulübü, teknik direktör ve antrenörlere verilecek ayni yardım veya Cumhuriyet Altını karşılığı Türk Lirası” olarak tanımlanmış ve böylece verilecek ödül miktarlarının belirlenmesinde kriter olarak cumhuriyet altını kullanılmıştır.
Yine Yönetmelik’te; müsabakanın olimpiyat oyunlarda, dünya şampiyonasında veya Avrupa şampiyonasında yapılıp yapılmadığı, müsabakanın kaç yılda bir yapıldığı, müsabakaya kaç sporcunun katıldığı, katılım sağlanan müsabakanın stil, sıklet ve branşının ne olduğu gibi birçok kriterin birlikte değerlendirilmesi sonucu ödül miktarlarının belirleneceğine dair detaylı düzenlemelere yer verilmiştir. Örneğin; Yönetmeliğin 5’inci maddesinde, olimpiyat ve paralimpik oyunlarının ferdi müsabakalarında; birinci olan sporcuya en fazla 1000 adet, ikinci olan sporcuya en fazla 600 adet, üçüncü olan sporcuya en fazla 300 adet Cumhuriyet Altını karşılığı Türk Lirası ödül verilebileceği ifade edilmiştir.
Yönetmeliğin “Ödüllerin veriliş şekli” başlıklı 22’inci maddesinin üçüncü fıkrasında ise; ödüllerin ödenmesinde, ödüllerin hak edildiği müsabakanın yapıldığı yılın ilk iş günü İstanbul Altın Borsasında oluşan günlük ağırlıklı ortalama altın fiyatının esas alınacağı belirtilmiştir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri çerçevesinde, ödül alacak kişiye hak kazandığı cumhuriyet altını adedinin Türk lirası karşılığı üzerinden ödeme yapılacaktır. Bunun için de ödüllerin hak edildiği müsabakanın yapıldığı yılın ilk iş günü İstanbul Altın Borsasında oluşan günlük ağırlıklı ortalama altın fiyatı esas alınarak cumhuriyet altını fiyatı belirlenecek ve belirlenen bu miktar hak edilen adet ile çarpılarak ödeme miktarına ulaşılacaktır.
Cumhuriyet altınlarına ilişkin düzenlemeler 4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve 1738 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararı’nda yapılmıştır.
4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 106’ncı maddesi ile Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü, Cumhuriyet altın sikkeleri ile Cumhuriyet ziynet altınlarını basmak ve satmak ile yetkili ve görevli kılınmıştır. Dolayısıyla cumhuriyet altınları sadece Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü tarafından üretilebilen altınlar olup Cumhuriyet altınlarına ilişkin standartlar ise 01.08.1951 tarih ve 1738 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararı ile belirlenmiştir.
Mezkûr Karar’a göre; Cumhuriyet altınları, sikke ve ziynet olmak üzere iki grupta, beşlik, ikibuçukluk, birlik, yarımlık ve çeyreklik olmak üzere beşer çeşitten toplam 10 farklı çap ve ağırlıkta üretilmekte olup Cumhuriyet Altınlarının tümü 22 ayardır. (916,6 milyem). Birlik Sikke Altın 7,216 gram, birlik Ziynet Altını 7,016 gramdır. Diğer sikke ve ziynet altınların ağırlıkları da bu ölçüye göre belirlenmektedir.
Görüleceği üzere ilgili mevzuatta cumhuriyet altını öncelikle sikke ve ziynet olmak üzere iki gruba ayrılmış ve cumhuriyet altınının gruplar itibarıyla farklı büyüklük ve ağırlıklarda olacağı ifade edilmiştir.
Ancak yapılan incelemelerde; Spor Hizmet ve Faaliyetlerinde Üstün Başarı Gösterenlerin Ödüllendirilmesi Hakkında Yönetmelik’te cumhuriyet altını ile ilgili olarak Darphane mevzuatında öngörüldüğü şekilde detaylı bir tanımlamaya gidilmeyip genel bir cumhuriyet altını ifadesine yer verildiği tespit edilmiştir. Uygulamada ise birlik cumhuriyet sikke altın üzerinden hesaplama yapılarak ödeme yapıldığı görülmüştür.
Yine yapılan incelemelerde ödül tutarının hesabına yönelik yapılan işlemlerde de belirsizlik olduğu, Bakanlıkça, altının ayarı göz önünde bulundurularak 150 adet cumhuriyet altının 1 kg altın ağırlığında olduğu üzerinden bir değerlendirme yapılıp 1 adet cumhuriyet altın fiyatına Borsa İstanbul’da belirlenen 1 kg altın fiyatının 150’ye bölünmesi suretiyle ulaşıldığı ve bulunan değerin o yıl yapılan müsabakalarda yıl boyunca kullanıldığı anlaşılmıştır.
2023 yılı içerisinde yaklaşık 48 bin adet cumhuriyet altını karşılığı TL tutarı, spor hizmet ve faaliyetlerinde üstün başarı gösterenlere ödül olarak dağıtılmıştır. Ancak Bakanlık tarafından ödül tutarının hesabına yönelik yapılan uygulamada, cumhuriyet altının içerisindeki metal oranlarının ne olduğuna dair sağlıklı bir veri kullanılmadığı, yaklaşık bir değer üzerinden hesaplama yapıldığı, cumhuriyet altınlarına ilişkin standartların belirlendiği 1738 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararı’nda yer alan hükümler çerçevesinde yapılacak hesaplama ile Bakanlık tarafından yapılan hesaplama arasında bir fark olduğu da görülmüştür.
Kamu idaresi tarafından verilen cevapta, bulguda bahsi geçen yönetmelikte altın tanımı ile ödemeye esas hesaplama şekline ilişkin net bir düzenlemenin yer almasını sağlamak üzere değişiklik yapılmasına ilişkin çalışmaların yürütülmekte olduğu ifade edilmiştir.
Sonuç olarak; altın tanımında ve ödeme usulünde yer alan belirsizlikler nedeniyle ödenen tutarların doğruluğu tartışmalı hale gelmektedir. Bu risklerin önüne geçmek için Yönetmelik’te düzenleme yapılarak ödüllerde ödeme kriteri olarak kullanılan cumhuriyet altın tanımının ve ödemeye esas hesaplamanın ne şekilde yapılacağının net bir şekilde tarif edilmesi gerekmektedir.