Eğitim Yönetim Sistemi Kapsamında Çalıştırılan Personelin Sigortalılık İşlemlerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması (Sayıştay)

BULGU: Eğitim Yönetim Sistemi Kapsamında Çalıştırılan Personelin Sigortalılık İşlemlerinde Hatalı Uygulamalar Bulunması

2023 Yılı Sayıştay Denetim Raporları – Genel Bütçeli İdareler ve Tesisleri

Eğitim Yönetim Sistemi (EYS) kapsamında ek ders görevi verilen ve sigortalılık işlemleri il müdürlükleri tarafından yürütülen personelin sigortalılıklarına ilişkin gün hesaplamalarının hatalı yapıldığı görülmüştür.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Ders görevi” başlıklı 89’uncu maddesinde; her derecedeki eğitim ve öğretim kurumları ile Üniversite ve Akademi (Askeri Akademiler dahil), okul, kurs veya yaygın eğitim yapan kurumlarda ve benzeri kuruluşlarda öğretmen veya öğretim üyesi bulunmaması halinde öğretmenlere, öğretim üyelerine veya diğer memurlara veyahut açıktan atanacaklara ücret ile ek ders görevi verilebileceği hüküm altına alınmış, aynı maddede ücretle okutulacak ders saatlerinin sayısı, ders görevi alacakların nitelikleri ve diğer hususların Cumhurbaşkanı kararı ile tespit olunacağı ifade edilmiştir.
Bu kapsamda, 13 Ağustos 2021 tarih ve 31567 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile Gençlik ve Spor Bakanlığının merkez ve taşra teşkilatı bünyesinde düzenlenen eğitsel, sosyal, kültürel ve sportif etkinliklerde ders vermek üzere görevlendirilen eğitim görevlilerinin nitelikleri, ücretle okutacakları haftalık ders saati sayısı ve diğer hususlarla ilgili usul ve esasları düzenlemek üzere Gençlik ve Spor Bakanlığı Ek Ders Saatlerine İlişkin Esaslar Hakkında Karar yürürlüğe konulmuştur.
5510 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun “Prime esas kazançlar” başlıklı 80’inci maddesinde; bu Kanun’un 4’üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançlarının ne şekilde belirleneceğine yönelik düzenlemelere yer verilmiştir.
Söz konusu maddenin birinci fıkrasının (h) bendinde; sigortalıların günlük kazançlarının hesabında esas tutulan gün sayılarının, aynı zamanda, bunların prim ödeme gün sayılarını göstereceği, ancak, işveren ve sigortalı arasında kısmî süreli hizmet akdinin yazılı olarak yapılmış olması kaydıyla, ay içerisinde günün bazı saatlerinde çalışan ve çalıştığı saat karşılığında ücret alan sigortalının ay içindeki prim ödeme gün sayısının, ay içindeki toplam çalışma saati süresinin 4857 sayılı İş Kanununa göre belirlenen haftalık çalışma süresine göre hesaplanan günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle bulunacağı ve bu şekildeki hesaplamada gün kesirlerinin bir gün kabul edileceği hüküm altına alınmıştır.
Aynı maddenin birinci fıkrasının (j) bendinde ise; Milli Eğitim Bakanlığına bağlı her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ek ders ücreti karşılığında ilgili mevzuatı çerçevesinde uzman ve usta öğretici olarak çalıştırılanlara münhasır olmak üzere ayrıca düzenlemeye gidilmiş ve bu şekilde ek ders görevi verilenlerin prim ödeme gün sayısının 30 günü aşmamak kaydıyla, bir takvim ayı içerisinde hak kazandıkları brüt ek ders ücreti toplam tutarının, prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi sonucu bulunacağı ve bu şekilde yapılacak hesaplamalarda tam sayıdan sonraki küsuratların dikkate alınmayacağı belirtilmiştir.
Yapılan incelemelerde, sigortalılık işlemleri il müdürlükleri tarafından yürütülen ve EYS kapsamında ek ders görevi verilen ve ders başına ücret alan personelin sigortalılık gün sayılarının, o ay girdikleri ek dersler karşılığında almaya hak kazandıkları ek ders ücretinin prime esas günlük kazanç alt sınırına bölünmesi suretiyle bulunduğu tespit edilmiştir.
5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamında yapıldığı anlaşılan bu hesaplama, ilgili kişilerin sigortalılık gün sayılarının mevzuatta öngörülenden farklı olarak belirlenmesine ve Sosyal Güvenlik Kurumuna bildirilmesinde hataya sebep olmaktadır.
Oysaki yukarıda da belirtildiği üzere, 5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi kapsamındaki hesaplama, sadece kendilerine Millî Eğitim Bakanlığınca ek ders görevi verilen uzman ve usta öğreticiler için geçerlidir. Dolayısıyla Gençlik ve Spor Bakanlığı bünyesinde EYS kapsamında ek ders görevi verilenlerin sigortalılıklarına ilişkin gün hesabının, 5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddesinin birinci fıkrasının (h) bendine göre yapılması gerekmektedir.
Kamu idaresi cevabında, EYS çerçevesinde düzenlenen eğitsel, sosyal, kültürel ve sportif etkinliklerde verilen derslerin yaygın eğitim kapsamında değerlendirildiği ve sigortalılık gün hesaplamalarının Millî Eğitim Bakanlığınca ek ders görevi verilen uzman ve usta öğreticiler için yapılan hesaplamaya göre yapıldığı belirtilmiştir. Ancak 5510 sayılı Kanun’un 80’inci maddesinin (j) bendi, Milli Eğitim Bakanlığı özelinde getirilmiş bir düzenleme olup Gençlik ve Spor Bakanlığında bu hüküm doğrultusunda işlem tesis edilmesi mevzuata uygun değildir. Bakanlıktaki mevcut uygulamanın mevzuata uygun hale getirilmesi ve olası hak kayıplarının önlenmesi açısından Sosyal Güvenlik Kurumu ile koordineli olarak mevzuat düzenlemesi yapılmasının faydalı olacağı değerlendirilmektedir.
Sonuç olarak; Bakanlık bünyesinde EYS kapsamında ek ders görevi verilenlerin sigortalılıklarına ilişkin gün hesabının, 5510 sayılı Kanun’un (j) bendi kapsamında yapılabilmesi için gerekli mevzuat düzenlemelerinin yapılması ya da söz konusu hesaplamanın mevzuat gerekliliklerine uygun olarak, ay içindeki toplam çalışma saati süresinin 4857 sayılı İş Kanunu’na göre belirlenen haftalık çalışma süresine göre hesaplanan günlük çalışma saatine bölünmesi suretiyle yapılması gerekmektedir.